Η κλιματική κρίση θεωρείται πλέον μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη σταθερότητα του πλανήτη, με τους επιστήμονες να εξετάζουν ολοένα και πιο συχνά πώς θα μπορούσαν να επηρεαστούν οι κοινωνίες σε ένα ακραίο σενάριο. Μια νέα επιστημονική μελέτη επιχείρησε να απαντήσει σε ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε με σενάριο επιστημονικής φαντασίας: ποιες χώρες θα είχαν τις περισσότερες πιθανότητες να συνεχίσουν να λειτουργούν αν η κλιματική αλλαγή οδηγούσε σε μια ευρύτερη παγκόσμια συστημική κατάρρευση.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Sustainability, δεν προβλέπει ότι μια τέτοια κατάρρευση είναι αναπόφευκτη. Αντίθετα, επιχειρεί να αναλύσει ποιες χώρες διαθέτουν σήμερα τις καλύτερες προϋποθέσεις για να συνεχίσουν να λειτουργούν σε περίπτωση που διαταραχθούν σοβαρά τα παγκόσμια οικονομικά, ενεργειακά και κοινωνικά συστήματα.
Το σενάριο που εξέτασαν οι επιστήμονες
Οι ερευνητές Nick King και ο καθηγητής Aled Jones από το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Βιωσιμότητας του ARU επικεντρώθηκαν σε ένα φαινόμενο που περιγράφουν ως «de-complexification». Πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία αποδομούνται σταδιακά οι πολύπλοκες δομές πάνω στις οποίες βασίζεται ο σύγχρονος κόσμος, όπως οι διεθνείς εμπορικές σχέσεις, οι εφοδιαστικές αλυσίδες, τα χρηματοπιστωτικά συστήματα και οι διακρατικές συνεργασίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η κλιματική αλλαγή δεν αντιμετωπίζεται ως η μοναδική αιτία μιας πιθανής κρίσης, αλλά ως ένας παράγοντας που ενισχύει τις ήδη υπάρχουσες πιέσεις, επιβαρύνοντας την παραγωγή τροφίμων, την ενεργειακή επάρκεια και τις μετακινήσεις πληθυσμών.
Με ποια κριτήρια έγινε η αξιολόγηση
Για να καταλήξουν στα αποτελέσματά τους, οι επιστήμονες αξιολόγησαν κάθε χώρα με βάση τρεις βασικούς άξονες.
Ο πρώτος αφορούσε την ενεργειακή και βιομηχανική αυτάρκεια, δηλαδή κατά πόσο μια χώρα μπορεί να καλύψει μόνη της τις βασικές της ανάγκες.
Ο δεύτερος εξέταζε τη φέρουσα ικανότητα, δηλαδή τη σχέση ανάμεσα στην καλλιεργήσιμη γη και τον πληθυσμό, ώστε να διαπιστωθεί αν μπορεί να εξασφαλίσει επαρκή παραγωγή τροφίμων.
Το τρίτο κριτήριο ήταν η γεωγραφική απομόνωση, καθώς οι ερευνητές θεωρούν ότι οι χώρες που βρίσκονται μακριά από μεγάλα ηπειρωτικά πληθυσμιακά κέντρα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν μικρότερες πιέσεις από μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών σε περιόδους παγκόσμιας αναταραχής.
Οι πέντε χώρες που ξεχωρίζουν
Έπειτα από την αξιολόγηση των χωρών με τη μικρότερη κλιματική ευπάθεια, η επιστημονική ομάδα κατέληξε σε πέντε κράτη που εμφανίζουν τις καλύτερες προϋποθέσεις για να διαχειριστούν μια τέτοια κρίση.
Στην κορυφή βρίσκεται η Νέα Ζηλανδία, ενώ ακολουθούν η Ισλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Τασμανία της Αυστραλίας και η Ιρλανδία.
Κοινό χαρακτηριστικό όλων είναι ότι πρόκειται για νησιά ή νησιωτικές περιοχές, γεγονός που περιορίζει την έκθεσή τους σε ανεξέλεγκτες μετακινήσεις πληθυσμών και συμβάλλει στη διατήρηση πιο σταθερών κλιματικών συνθηκών.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το ωκεάνιο περιβάλλον μειώνει τις ακραίες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας και των βροχοπτώσεων, δημιουργώντας καλύτερες συνθήκες για τη γεωργική παραγωγή και τη λειτουργία βασικών υποδομών.
Γιατί η Νέα Ζηλανδία βρίσκεται στην πρώτη θέση
Η Νέα Ζηλανδία θεωρείται η χώρα με το μεγαλύτερο πλεονέκτημα, καθώς συνδυάζει υψηλό βαθμό ενεργειακής ανεξαρτησίας με σημαντική αγροτική παραγωγή.
Μεγάλο μέρος της ηλεκτρικής ενέργειας παράγεται από γεωθερμικές και υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις, περιορίζοντας την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα. Παράλληλα, η χώρα διαθέτει μεγάλη έκταση καλλιεργήσιμης γης σε σχέση με τον σχετικά μικρό πληθυσμό της, στοιχείο που ενισχύει σημαντικά την επισιτιστική της αυτάρκεια ακόμη και σε περιόδους διεθνών αναταράξεων.
Τα πλεονεκτήματα και οι αδυναμίες των υπόλοιπων χωρών
Η Ισλανδία ξεχωρίζει για την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ενώ η Τασμανία και η Ιρλανδία διαθέτουν ισχυρή γεωργική βάση και πληθυσμό που μπορεί να υποστηριχθεί ευκολότερα από τους διαθέσιμους φυσικούς πόρους.
Πιο σύνθετη χαρακτηρίζεται η περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου. Παρότι διαθέτει εύφορες εκτάσεις και ανεπτυγμένο αγροτικό τομέα, η υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και η περιορισμένη γεωργική γη ανά κάτοικο δημιουργούν προβληματισμό για το κατά πόσο θα μπορούσε να διατηρήσει μακροπρόθεσμα την πλήρη επισιτιστική του αυτάρκεια. Επιπλέον, το ενεργειακό του μοντέλο παραμένει πιο περίπλοκο σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της λίστας.
Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν: Δεν υπάρχουν «ασφαλή καταφύγια»
Οι συντάκτες της μελέτης επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα δεν πρέπει να εκληφθούν ως λίστα χωρών που θα μείνουν ανεπηρέαστες από την κλιματική αλλαγή.
Ακόμη και η Νέα Ζηλανδία αντιμετωπίζει ήδη έντονα καιρικά φαινόμενα, πυρκαγιές, καταιγίδες και αλλαγές στην εξάπλωση ασθενειών.
Όπως εξήγησε στο περιοδικό Popular Science η κλιματολόγος Heidi Roop από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, η έρευνα δεν προβλέπει ποιος θα «σωθεί», αλλά ποιος διαθέτει σήμερα τις καλύτερες αρχικές προϋποθέσεις για να ανταποκριθεί σε μια εξαιρετικά δύσκολη παγκόσμια συγκυρία.
Η ουσία της μελέτης είναι ότι σε περίπτωση μιας μεγάλης διεθνούς κρίσης, οι χώρες που μπορούν να εξασφαλίσουν τρόφιμα, ενέργεια και βασικές υποδομές χωρίς να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το εξωτερικό, έχουν περισσότερες πιθανότητες να απορροφήσουν τις συνέπειες. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι θα μείνουν ανεπηρέαστες, αλλά ότι ενδέχεται να διαχειριστούν αποτελεσματικότερα μια κρίση που θα δοκιμάσει ολόκληρο τον πλανήτη.
