Από το καλοκαίρι του 2019, όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας, η «νομιμότητα» έπαψε να αποτελεί απλώς ένα γενικό πολιτικό σύνθημα. Σταδιακά μετατράπηκε σε κεντρικό πυλώνα άσκησης πολιτικής, με σαφή στόχο τη διάλυση των μηχανισμών που επί δεκαετίες απομυζούσαν δημόσιους πόρους, στρέβλωναν τον ανταγωνισμό και υπονόμευαν την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η πρόσφατη εξάρθρωση του δικτύου με τους εκατοντάδες «αχυρανθρώπους» και τη ζημία των 43 εκατ. ευρώ προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία, όπως γράφει ο Χρήστος Μυτιλινιός στην εφημερίδα «Political», δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια μακρά αλυσίδα στοχευμένων επιχειρήσεων που αποτυπώνουν μια συνεπή στρατηγική σύγκρουσης με το οργανωμένο οικονομικό και κοινωνικό έγκλημα.
Από την ανοχή στη θεσμική αντεπίθεση
Για πολλά χρόνια, μεγάλα τμήματα της παραοικονομίας λειτουργούσαν σε ένα καθεστώς σιωπηρής ανοχής. Εικονικές εταιρείες, κυκλώματα ΦΠΑ, νοθευμένα καύσιμα, πλαστά έγγραφα, απάτες στον ΕΟΠΥΥ και στον ΕΦΚΑ, αλλά και οργανωμένες μορφές εργασιακής εκμετάλλευσης, είχαν αποκτήσει σχεδόν μόνιμο χαρακτήρα. Από το 2019 και μετά, η φιλοσοφία άλλαξε. Η στόχευση δεν περιορίστηκε στην επιβολή προστίμων ή στην αποσπασματική τιμωρία. Το βάρος μετατοπίστηκε στη διάλυση των δομών, στην ταυτοποίηση των πραγματικών οργανωτών και στη δημιουργία αποτρεπτικού πλαισίου.
Οι εμβληματικές παρεμβάσεις
Στο διάστημα των τελευταίων επτά ετών καταγράφονται τουλάχιστον 17 εμβληματικές παρεμβάσεις κατά οργανωμένων κυκλωμάτων:
1. Το δίκτυο των 205 «αχυρανθρώπων» και των 380 επιχειρήσεων με ζημία 43 εκατ. ευρώ.
2. Τα κυκλώματα παραποίησης αντλιών καυσίμων και λογισμικού εισροών-εκροών.
3. Οι οργανώσεις λαθρεμπορίου καυσίμων.
4. Τα σχήματα εικονικών επιστροφών ΦΠΑ.
5. Οι εταιρείες-κέλυφος με πλαστά τιμολόγια.
6. Τα κυκλώματα παράνομων συνταγογραφήσεων στον ΕΟΠΥΥ.
7. Οι απάτες σε βάρος του ΕΦΚΑ.
8. Τα εργαστήρια πλαστογραφίας εγγράφων.
9. Τα δίκτυα παράνομης διακίνησης μεταναστών.
10. Οι οργανώσεις εμπορίας ανθρώπων για εργασιακή εκμετάλλευση.
11. Τα κυκλώματα παράνομης διακίνησης αναβολικών και φαρμακευτικών σκευασμάτων.
12. Οι ομάδες εμπορίας απομιμητικών προϊόντων.
13. Τα κυκλώματα διαφθοράς σε πολεοδομικές υπηρεσίες.
14. Η παράνομη διακίνηση καπνικών προϊόντων.
15. Τα δίκτυα πλαστών πιστοποιητικών Covid.
16. Οι απάτες επενδυτικού τύπου με πλαστά έγγραφα.
17. Οι υποθέσεις νομιμοποίησης εσόδων μέσω τραπεζικών και ψηφιακών δικτύων.
Πίσω από κάθε υπόθεση αποκαλύπτεται ένα κοινό μοτίβο: πολυπλοκότητα, διασύνδεση, επαγγελματική οργάνωση και προσπάθεια απόκρυψης ευθυνών.
Η τεχνολογία ως καταλύτης
Καθοριστικό ρόλο στη νέα στρατηγική διαδραματίζει η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων. Αλγόριθμοι ανάλυσης συναλλαγών, διασταυρώσεις δεδομένων, ηλεκτρονικά ίχνη και αυτοματοποιημένοι έλεγχοι αντικατέστησαν τη χειροκίνητη και συχνά καθυστερημένη εποπτεία. Στην υπόθεση των «αχυρανθρώπων», ο εντοπισμός προέκυψε μέσα από ανάλυση προτύπων: ίδιες δραστηριότητες, διαφορετικά ΑΦΜ, συσσωρευμένα χρέη και επαναλαμβανόμενες «εξαφανίσεις». Το κράτος έπαψε να λειτουργεί αντιδραστικά και άρχισε να προβλέπει τη δράση των κυκλωμάτων.
Συντονισμός και θωράκιση
Παράλληλα, ενισχύθηκε η συνεργασία μεταξύ ΑΑΔΕ, Οικονομικής Αστυνομίας, εισαγγελικών αρχών και ελεγκτικών μηχανισμών. Δημιουργήθηκαν κοινά επιχειρησιακά σχήματα και περιορίστηκαν οι επικαλύψεις αρμοδιοτήτων. Η μετάβαση από τον κατακερματισμό στον συντονισμό αποδείχθηκε κρίσιμη. Πλέον, τα μεγάλα κυκλώματα αντιμετωπίζονται ως ενιαία εγκληματικά οικοσυστήματα και όχι ως μεμονωμένες παραβάσεις. Η διαδοχή αυτών των επιχειρήσεων διαμορφώνει σαφές πολιτικό μήνυμα: η παρανομία δεν θεωρείται πλέον ανεκτή «παράπλευρη απώλεια» της οικονομικής δραστηριότητας, αλλά κεντρικό εμπόδιο ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής. Το δόγμα «νομιμότητα παντού» απευθύνεται τόσο στους μεγάλους παραβάτες όσο και στη νόμιμη επιχειρηματικότητα, η οποία για χρόνια βρέθηκε αντιμέτωπη με αθέμιτο ανταγωνισμό.
Μια σύγκρουση χωρίς ημερομηνία λήξης
Το οργανωμένο έγκλημα δεν εξαφανίζεται. Προσαρμόζεται, μεταλλάσσεται και αναζητά νέα «παράθυρα». Η εμπειρία της περιόδου 2019-2026 δείχνει, ωστόσο, ότι η κρατική απάντηση έχει περάσει σε φάση μόνιμης επιτήρησης και διαρκούς παρέμβασης. Η σύγκρουση με τα κυκλώματα δεν παρουσιάζεται ως επικοινωνιακή επιτυχία της στιγμής, αλλά ως σταθερή λειτουργία του κράτους. Και αυτό ίσως αποτελεί το πιο ουσιαστικό στοιχείο της στρατηγικής: η νομιμότητα δεν είναι συγκυριακή επιλογή, αλλά διαρκής πολιτική δέσμευση.
