Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει έναν γνώριμο αλλά ιδιαίτερα κρίσιμο παράγοντα αστάθειας για την παγκόσμια οικονομία, την ασφάλεια των βασικών θαλάσσιων διαδρόμων.
Οι πολεμικές επιχειρήσεις Ισραήλ – ΗΠΑ κατά του Ιράν αλλά και η αυξημένη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, όπως γράφει ο Γιώργος Σ. Σκορδίλης στην εφημερίδα «Political», έχουν ήδη ενεργοποιήσει μηχανισμούς προληπτικής αντίδρασης από κυβερνήσεις, ασφαλιστικές εταιρείες και ναυτιλιακούς ομίλους, πριν ακόμη υπάρξει πραγματική διακοπή της ναυσιπλοΐας.
Η προσοχή σε τρία σημεία
Η προσοχή της αγοράς στρέφεται κυρίως στα Στενά του Ορμούζ, την Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ -τρία σημεία που λειτουργούν ως ενιαίο σύστημα για τη ροή ενέργειας και εμπορευμάτων μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Η οποιαδήποτε διαταραχή σε ένα από αυτά επηρεάζει άμεσα ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Ήδη, ορισμένες μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες container προχωρούν σε επιλεκτικές αλλαγές δρομολογίων, επιλέγοντας τη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας αντί της διέλευσης μέσω Ερυθράς Θάλασσας και Σουέζ. Η επιλογή αυτή δεν οφείλεται σε κλείσιμο θαλάσσιων οδών, αλλά στην αύξηση του αντιλαμβανόμενου κινδύνου.
Η σημασία της Διώρυγας του Σουέζ παραμένει καθοριστική για το εμπόριο Ασίας – Ευρώπης, καθώς αποτελεί τη συντομότερη σύνδεση μεταξύ των δύο αγορών. Όταν τα πλοία αποφεύγουν την περιοχή, το ταξίδι επιμηκύνεται κατά περίπου 10 ημέρες, αυξάνοντας την κατανάλωση καυσίμων και περιορίζοντας τη διαθέσιμη χωρητικότητα. Στην πράξη, λιγότερα πλοία είναι διαθέσιμα την ίδια χρονική περίοδο, γεγονός που δημιουργεί ανοδικές πιέσεις στα ναύλα ακόμη και χωρίς αύξηση της ζήτησης.
Το επίκεντρο της ανησυχίας παραμένει το Ορμούζ. Από το στενό αυτό πέρασμα διέρχεται σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου, γεγονός που το καθιστά κρίσιμο για την ενεργειακή ασφάλεια της Ασίας αλλά και της Ευρώπης.
Κάθε μήνα σχεδόν 3.000 πλοία διασχίζουν την περιοχή, μεταφέροντας ενεργειακά φορτία και εμπορεύματα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και περιορισμένα περιστατικά μπορούν να επηρεάσουν τις αγορές ενέργειας και να προκαλέσουν άνοδο των ναύλων δεξαμενόπλοιων.
Ποιες οικονομίες είναι οι πιο εκτεθειμένες
Οι οικονομίες με τη μεγαλύτερη έκθεση είναι κυρίως οι μεγάλες ασιατικές βιομηχανικές χώρες, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενο πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου. Η Ευρώπη επηρεάζεται περισσότερο μέσω της εφοδιαστικής αλυσίδας και του κόστους μεταφοράς προϊόντων, ενώ για την Αίγυπτο η μείωση διελεύσεων από το Σουέζ μεταφράζεται άμεσα σε απώλεια εσόδων.
Η άνοδος των τιμών πετρελαίου αποτελεί τον βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου η γεωπολιτική ένταση περνά στη ναυτιλία. Τα καύσιμα παραμένουν το μεγαλύτερο λειτουργικό κόστος ενός πλοίου και κάθε αύξηση μεταφέρεται σταδιακά στα ναύλα. Παράλληλα, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου αυξάνονται όταν μια περιοχή χαρακτηρίζεται υψηλού ρίσκου, επιβαρύνοντας επιπλέον τη λειτουργία των πλοίων.
Το Ιράν διαθέτει δυνατότητες παρεμπόδισης ή προσωρινής διαταραχής της ναυσιπλοΐας, όμως μια παρατεταμένη διακοπή θα προκαλούσε ευρεία διεθνή αντίδραση και σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις για όλους τους εμπλεκόμενους. Το πιθανότερο σενάριο είναι μια περίοδος αυξημένης αβεβαιότητας, όπου ο κίνδυνος παραμένει υψηλός χωρίς να διακόπτεται πλήρως η κυκλοφορία.
Σε επιφυλακή η διεθνής αγορά
Ταυτόχρονα, η πιθανότητα επανεμφάνισης επιθέσεων στην Ερυθρά Θάλασσα διατηρεί την αγορά σε επιφυλακή. Η εμπειρία των προηγούμενων μηνών έδειξε ότι η ναυτιλία αντιδρά γρήγορα όταν η ασφάλεια τίθεται υπό αμφισβήτηση, ακόμη και αν οι επιθέσεις είναι περιορισμένες. Η αποφυγή μιας περιοχής από τις μεγάλες γραμμές αρκεί για να επηρεάσει παγκόσμια δρομολόγια και χρόνους παράδοσης.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι η ναυτιλία εισέρχεται σε ακόμη μία φάση γεωπολιτικού ρίσκου, όπου η αβεβαιότητα λειτουργεί ως βασικός παράγοντας κόστους. Χωρίς να απαιτείται επίσημος αποκλεισμός θαλάσσιων οδών, η αυξημένη απειλή αρκεί για να αλλάξει δρομολόγια, να επηρεάσει τα ναύλα και τελικά να μεταφερθεί στο συνολικό κόστος του διεθνούς εμπορίου.
