Στις 30 Αυγούστου 2022 έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 91 ετών, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, μία από τις προσωπικότητες που σημάδεψαν όσο λίγες τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, συνέδεσε το όνομά του με την «περεστρόικα» και την «γκλάσνοστ», με τη μεγάλη αποκλιμάκωση στις σχέσεις Ανατολής και Δύσης, αλλά και με τις σαρωτικές αλλαγές που κατέληξαν στην κατάρρευση του σοβιετικού συστήματος και τη διάλυση της ΕΣΣΔ το 1991.
Διετέλεσε γενικός γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ από το 1985 έως το 1991 και πρόεδρος της Σοβιετικής Ένωσης την περίοδο 1990-1991. Το 1990 τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης για τον ρόλο του στις ριζικές αλλαγές στις σχέσεις Ανατολής και Δύσης.
Από αγροτική οικογένεια στην κορυφή της ΕΣΣΔ
Ο Μιχαήλ Σεργκέγιεβιτς Γκορμπατσόφ γεννήθηκε στις 2 Μαρτίου 1931 στο Πριβόλνογιε της περιοχής Σταυρούπολης, σε αγροτική οικογένεια. Από νεαρή ηλικία εργάστηκε ως οδηγός γεωργικών μηχανημάτων, ενώ το 1946 εντάχθηκε στην Κομσομόλ, τη νεολαία του ΚΚΣΕ.
Το 1952, ενώ σπούδαζε στη Μόσχα, έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος. Έναν χρόνο αργότερα παντρεύτηκε τη Ραΐσα Τιταρένκο, με την οποία απέκτησε μία κόρη, την Ιρίνα.
Το 1955 αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Λομονόσοφ και ακολούθησε μία ταχύτατη άνοδο στην κομματική ιεραρχία.
Το 1971 έγινε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής, το 1978 γραμματέας της και το 1980 τακτικό μέλος του Πολιτικού Γραφείου.
Η μεγάλη στιγμή ήρθε στις 11 Μαρτίου 1985. Μετά τον θάνατο του Κονσταντίν Τσερνιένκο, εξελέγη γενικός γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ και βρέθηκε στην κορυφή της σοβιετικής εξουσίας.
Περεστρόικα και γκλάσνοστ
Από τους πρώτους μήνες της ηγεσίας του επιχείρησε να αναμορφώσει έναν κρατικό και κομματικό μηχανισμό που αντιμετώπιζε βαθιά προβλήματα. Η «περεστρόικα», δηλαδή η ανασυγκρότηση, αποτέλεσε τον βασικό άξονα των αλλαγών που επιχείρησε στην οικονομία, τη διοίκηση και τις κοινωνικές υπηρεσίες.
Παράλληλα, προώθησε την «γκλάσνοστ», τη μεγαλύτερη διαφάνεια στη δημόσια ζωή και τη λειτουργία του συστήματος.
Η πυρηνική καταστροφή του Τσερνομπίλ τον Απρίλιο του 1986 ανέδειξε με δραματικό τρόπο τις αδυναμίες του σοβιετικού μηχανισμού και επιτάχυνε τη μεταρρυθμιστική του προσπάθεια.
Οι ιστορικές συναντήσεις με τον Ρόναλντ Ρέιγκαν
Εξίσου καθοριστική ήταν η παρουσία του Γκορμπατσόφ στη διεθνή σκηνή. Επιδίωξε την αποκλιμάκωση της αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον περιορισμό των πυρηνικών εξοπλισμών, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο στις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων.
Στις 19 Νοεμβρίου 1985 συναντήθηκε για πρώτη φορά ως ηγέτης της ΕΣΣΔ με τον Αμερικανό πρόεδρο Ρόναλντ Ρέιγκαν στη Γενεύη.
Ακολούθησε το Ρέικιαβικ το 1986 και στη συνέχεια η ιστορική συμφωνία της Ουάσινγκτον, στις 8 Δεκεμβρίου 1987, για την απομάκρυνση και καταστροφή αμερικανικών και σοβιετικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς που βρίσκονταν στην Ευρώπη.
Οι κινήσεις αυτές συνέβαλαν αποφασιστικά στη μεταβολή του κλίματος μεταξύ Ανατολής και Δύσης και στην πορεία προς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Η πτώση των καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης
Οι εξελίξεις επιταχύνθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Καθώς τα κομμουνιστικά καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης κατέρρεαν το ένα μετά το άλλο, ο Γκορμπατσόφ αποδέχθηκε τις πολιτικές αλλαγές.
Συμφώνησε επίσης στη σταδιακή αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ενώ το 1990 αποδέχθηκε την επανένωση Ανατολικής και Δυτικής Γερμανίας, ακόμη και την ένταξη της ενωμένης Γερμανίας στο ΝΑΤΟ.
Την ίδια χρονιά τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης.
Το πραξικόπημα και η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης
Στο εσωτερικό της ΕΣΣΔ, ωστόσο, η κατάσταση γινόταν ολοένα δυσκολότερη. Η οικονομία αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα, το ΚΚΣΕ έχανε την πολιτική κυριαρχία του και αρκετές σοβιετικές Δημοκρατίες διεκδικούσαν μεγαλύτερη αυτονομία ή ανεξαρτησία.
Τον Μάρτιο του 1990 ο Γκορμπατσόφ εξελέγη στη νεοσύστατη θέση του Προέδρου της ΕΣΣΔ, ενώ παράλληλα καταργήθηκε το συνταγματικά κατοχυρωμένο μονοπώλιο πολιτικής εξουσίας του Κομμουνιστικού Κόμματος. Τον Αύγουστο του 1991, σκληροπυρηνικά στελέχη του καθεστώτος επιχείρησαν πραξικόπημα και έθεσαν τον Γκορμπατσόφ και την οικογένειά του σε κατ’ οίκον περιορισμό.
Το πραξικόπημα κατέρρευσε, με τον Μπόρις Γέλτσιν να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην αντίσταση εναντίον των πραξικοπηματιών. Ο Γκορμπατσόφ επέστρεψε στα καθήκοντά του, αλλά η πολιτική του δύναμη είχε πλέον περιοριστεί δραματικά.
Στις 25 Δεκεμβρίου 1991 παραιτήθηκε από την προεδρία της Σοβιετικής Ένωσης. Η ΕΣΣΔ έπαψε να υπάρχει, κλείνοντας ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της σύγχρονης παγκόσμιας ιστορίας.
Η ζωή μετά την ΕΣΣΔ
Ο Γκορμπατσόφ παρέμεινε ενεργός στη δημόσια ζωή και μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Το 1996 διεκδίκησε ως ανεξάρτητος την προεδρία της Ρωσίας, συγκεντρώνοντας μόλις 0,5% των ψήφων, ενώ τα επόμενα χρόνια συνέχισε να συμμετέχει στον δημόσιο διάλογο.
Το 2003 κέρδισε Γκράμι μαζί με τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον για τη συμμετοχή τους σε δίσκο για παιδιά, ενώ το 2006 συνεργάστηκε με τον Αλεξάντρ Λέμπεντεφ για την εξαγορά της εφημερίδας «Νόβαγια Γκαζέτα».
Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ πέθανε στη Μόσχα στις 30 Αυγούστου 2022, σε ηλικία 91 ετών, αφήνοντας πίσω του μια πολιτική κληρονομιά άρρηκτα συνδεδεμένη με το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης και τις μεγάλες γεωπολιτικές ανατροπές που άλλαξαν την Ευρώπη.
Πηγή:; sansimera.gr
