Ήταν σχεδόν τέσσερις τα ξημερώματα ώρα Ελλάδας, όταν ξεκίνησε η συνομιλία μας. Στην άλλη άκρη του πλανήτη, στην Αυστραλία, η ημέρα είχε ήδη αρχίσει.
- της Γεωργίας Λαγού
Στο ακουστικό βρισκόταν η Αυστραλή ακτιβίστρια, φωτογράφος και περιηγήτρια Λι Σουανμπόρουγκ, η γυναίκα που κατέγραψε στιγμές οι οποίες έκαναν τον γύρο του κόσμου και κινητοποίησαν ακόμη και τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Σκηνές που θα μπορούσαν να έχουν βγει από κινηματογραφικό κατασκοπευτικό θρίλερ: έξι αθλήτριες της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου του Ιράν προσπαθούν να δραπετεύσουν από το ξενοδοχείο τους, στο Κουίνσλαντ, ζητώντας άσυλο, την ώρα που μέλη του θεοκρατικού καθεστώτος τρέχουν πανικόβλητα στους διαδρόμους, στα κλιμακοστάσια και στο πάρκινγκ, προσπαθώντας να τις σταματήσουν.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η Λι έχει αρνηθεί μέχρι σήμερα όλα τα αιτήματα για συνέντευξη. Παρά τους δισταγμούς της, δέχτηκε τελικά να μιλήσει στην εφημερίδα «Political».
Η νύχτα που δραπέτευσαν
Η Λι Σουανμπόρουγκ μιλά για πρώτη φορά σε παγκόσμια αποκλειστικότητα στην «Political» και η αφήγησή της κόβει την ανάσα, καθώς περιγράφει τις στιγμές, όταν προσπαθούσε να σώσει τα νεαρά κορίτσια, κάποιες εξ αυτών φίλες της, από τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Η Σουανμπόρουγκ βρισκόταν στο ξενοδοχείο για να υποστηρίξει τις παίκτριες, καθώς είχε ξεκινήσει εκστρατεία για τα δικαιώματά τους από την ημέρα που έφτασαν στην Αυστραλία. «Οι αθλήτριες κατάφεραν να διαφύγουν από το ξενοδοχείο όπου διέμεναν κυριολεκτικά κάτω από τη μύτη των φρουρών που τις επιτηρούσαν. Χρησιμοποίησαν τις σκάλες εξόδου κινδύνου, για να κατέβουν προς το πάρκινγκ και στη συνέχεια προσπάθησαν να φύγουν πριν γίνουν αντιληπτές. Οι Φρουροί της Επανάστασης και κάποιοι από το προσωπικό του ξενοδοχείου αντιλήφθηκαν ότι έλειπαν, έτρεχαν κάτω από τη σκάλα, και μπήκα μπροστά τους για να τους σταματήσω» αναφέρει η Λι Σουανμπόρουγκ.
- Ακούστε το ηχητικό
«Ο Σαλάρι, ο Μοχάμεντ Σαλάρι, ο άντρας των Φρουρών της Επανάστασης με τη γενειάδα, είναι πολύ κακός άνθρωπος. Δεν έπρεπε να έχει βίζα για να έρθει στην Αυστραλία, αλλά η κυβέρνησή μου του την έδωσε. Είναι πολύ κακός άνθρωπος. Αντιμετώπιζε αυτά τα κορίτσια σαν κρατούμενες σε αυστραλιανό ξενοδοχείο. Παρακολουθούσε τα τηλέφωνά τους. Παρακολουθούσε τα τηλέφωνά τους. Δεν τους επιτρεπόταν να μιλούν με κανέναν από τους φίλους ή την οικογένειά τους στο ξενοδοχείο. Δεν τους επιτρεπόταν να μιλούν στο κοινό. Ήταν κρατούμενες. Είχαν φύλακα στον όροφο τους. Δεν μπορούσαν να φύγουν από το δωμάτιό τους τη νύχτα. Έτσι, φρόντισε να είναι κρατούμενες στην Αυστραλία. Είναι σαν αυτό το ξενοδοχείο να έγινε Ιράν. Ένιωσα σαν να ήμουν πίσω στο Ιράν, όχι στην Αυστραλία»
«Φύγετε από τη χώρα, τρομοκράτες»
Η ίδια δεν δίστασε να έρθει σε άμεση αντιπαράθεση μαζί τους. «Βρίσκεστε στην Αυστραλία… καλύτερα να τρέξετε», ακούγεται να φωνάζει η Λι στους Ιρανούς πράκτορες στο βίντεο, ενώ τρέχει προς το μέρος τους.
Τα κορίτσια στάθηκαν τυχερά, αφού μια πόρτα πυρασφάλειας στο γκαράζ του ξενοδοχείου, που θα έπρεπε να είχε μείνει ανοιχτή, ήταν κλειδωμένη, δημιουργώντας περαιτέρω σύγχυση στους Ιρανούς φύλακες. Μέσα στο χάος, οι παίκτριες κατάφεραν να φτάσουν σε ασφαλές σημείο και να έρθουν σε επαφή με τις αρχές της Αυστραλίας.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Απόδραση βάσει σχεδίου
Ερωτώμενη πώς αντέδρασε η ασφάλεια του Ιράν όταν κατάλαβαν πως επρόκειτο για απόδραση βάσει σχεδίου, η Λι Σουανμπόρουγκ αναφέρει: «Με κοίταξαν, ήταν τόσο έκπληκτοι, επειδή αυτούς τους ανθρώπους κανείς δεν τους καταδιώκει ποτέ. Αυτοί οι άνθρωποι δεν πιέζονται ποτέ. Και για μία φορά, ήταν αυτοί που κάποιος τους καταδίωξε. Ήταν αυτοί που δέχονταν πίεση. Είχαν αποτύχει στη δουλειά τους, επειδή πέντε παίκτριες μόλις είχαν δραπετεύσει. Και τώρα αυτοί πρέπει να επιστρέψουν στο Ιράν και να δώσουν εξηγήσεις».
- Ακούστε το ηχητικό
«Ήταν πολύ απασχολημένοι κατεβαίνοντας τις σκάλες. Και έτσι τους φώναζα, όπως πιθανώς ακούσατε, ”μ@####, φύγετε από τη χώρα μου, Φρουροί της Επανάστασης”. Όταν ξεκίνησα να καταγράφω, ο Mohamed Saleri σήκωσε το χέρι του για να με σταματήσει , αλλά δεν είχε χρόνο να με σταματήσει επειδή έπρεπε να κατέβει στο πάρκινγκ. Η Ιρανή μεταφράστρια, είναι κι αυτή κακιά. Με κοίταξε επειδή ήταν τόσο έκπληκτοι, διότι αυτούς τους ανθρώπους κανείς δεν τους καταδιώκει ποτέ. Αυτοί οι άνθρωποι δεν πιέζονται ποτέ. Και για πρώτη φορά, κάποιος τους κυνηγούσε. Αυτοί ήταν που βρίσκονταν υπό πίεση. Είχαν αποτύχει στη δουλειά τους , επειδή πέντε παίκτριες μόλις είχαν δραπετεύσει. Και τώρα πρέπει να επιστρέψουν στο Ιράν και να εξηγήσουν γιατί απέτυχαν στη δουλειά τους».
Το χρονικό της… προδοσίας
Η κατάσταση των αθλητριών έγινε επικίνδυνη, αφού αρνήθηκαν να τραγουδήσουν τον εθνικό ύμνο της χώρας τους κατά τη διάρκεια του αγώνα εναντίον της Νότιας Κορέας.
Λίγο αργότερα, η κρατική τηλεόραση του Ιράν τις χαρακτήρισε ως «προδότριες εν καιρώ πολέμου». Και έκτοτε ξεκίνησε το χάος.
«Το ξενοδοχείο έγινε… Ιράν»
Η μαρτυρία της Σουανμπόρουγκ ξεδιπλώνει ένα εφιαλτικό σκηνικό για τη διαμονή των κοριτσιών στο ξενοδοχείο στην Gold Coast. Αυτό που θα έπρεπε να ήταν ένα απλό κατάλυμα για αθλήτριες που συμμετείχαν σε διεθνείς αγώνες, μετατράπηκε σε ένα περιβάλλον απόλυτου ελέγχου και τρομοκρατίας.
«Αντιμετώπιζαν αυτά τα κορίτσια σαν να ήταν κρατούμενες. Παρακολουθούσαν τα τηλέφωνά τους. Τις κορόιδευαν. Δεν τους επιτρεπόταν να μιλήσουν με κανέναν από τους φίλους ή την οικογένειά τους στο ξενοδοχείο. Δεν τους επιτρεπόταν να μιλούν στο κοινό. Ήταν εγκλωβισμένες. Είχαν φύλακες στον όροφό τους. Δεν μπορούσαν να φύγουν από το δωμάτιό τους τη νύχτα. Είναι σαν αυτό το ξενοδοχείο να έγινε Ιράν. Ένιωθα σαν να ήμουν πίσω στο Ιράν, όχι στην Αυστραλία. Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν φυλακίσει τους φίλους μου».
Οι δεσμοφύλακες
Για τις συνθήκες διαβίωσης της ομάδας στο ξενοδοχείο μιλά στην «Political» και η ιρανικής καταγωγής δικηγόρος των έξι αθλητριών στο Σίδνεϊ, Τίνα Κορδοστράμι. Υπήρχαν πολύ σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τον βαθμό ελέγχου, παρακολούθησης και περιορισμού που περιέβαλλε τις παίκτριες κατά τη διάρκεια της παραμονής τους. Αυτό δεν ήταν ένα φυσιολογικό αθλητικό περιβάλλον. Αυτές οι γυναίκες δεν κυκλοφορούσαν ελεύθερα, όπως θα έπρεπε να μπορούν να κάνουν οι αθλήτριες σε μια διεθνή διοργάνωση.
«Υπήρχαν σαφείς φόβοι μέσα στην κοινότητα ότι η εποπτεία και ο εκφοβισμός που συνδέονται με το καθεστώς διαμόρφωναν τις κινήσεις και τη συμπεριφορά τους. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που πολλοί από εμάς ήμασταν τόσο ανήσυχοι, επειδή αυτό που θα έπρεπε να ήταν ένα τουρνουά ποδοσφαίρου φάνηκε, αντίθετα, να γίνεται μια προέκταση του ελέγχου του καθεστώτος», περιγράφει η Κορδοστράμι και συμπληρώνει: «Κουβαλούσαν ένα βάρος. Αυτό που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν η αντίθεση ανάμεσα στο πώς τις βλέπει ο κόσμος, ως αθλήτριες σε μια διεθνή σκηνή, και στην πραγματικότητα ότι πολλές από αυτές είναι φοβισμένες, είναι σε αβεβαιότητα και αναμένουν τις συνέπειες ενός καθεστώτος που δεν επιτρέπει στις γυναίκες να δρουν ελεύθερα. Αυτό που μου έκανε έντονη εντύπωση ήταν η γενναιότητά τους σε τόσο νεαρή ηλικία, καθώς συμμετείχαν σε έναν διεθνή αγώνα ενώ φοβόντουσαν για την ασφάλεια της οικογένειάς τους και θρηνούσαν για την καταστροφή της χώρας τους που βρισκόταν σε πόλεμο, όντας μόλις 21-27 ετών».
Η τιμωρία
Για τις αιτήσεις ασύλου πίεσε και ο Ντόναλντ Τραμπ. Τελικά τρεις από τις έξι αθλήτριες που δέχτηκαν άσυλο στην Αυστραλία άλλαξαν γνώμη και επιστρέφουν στο Ιράν. Σήμερα βρίσκονται στη Μαλαισία και περιμένουν την πτήση για την εμπόλεμη Τεχεράνη. Η απόφαση για την επιστροφή στο σπίτι ήταν ένα αδιέξοδο και οι πιέσεις από το καθεστώς είναι καθοριστικές για την απόφαση των κοριτσιών, θα αποκαλύψει η Λι Σουανμπόρουγκ.
«Τα κορίτσια που αποφάσισαν να μείνουν και οι παίκτριες που αποφάσισαν να γυρίσουν στην Τεχεράνη είχαν μια αδύνατη επιλογή να κάνουν. Και υποστηρίζω την καθεμία ξεχωριστά, επειδή κανείς δεν μπορεί να κατανοήσει την απόφαση που έπρεπε να πάρουν. Και πρέπει επίσης να καταλάβετε ότι δεν είχαν σύνδεση στο διαδίκτυο για να καλέσουν τις οικογένειές τους. Δεν μπορούσαν να μιλήσουν στις μητέρες τους για υποστήριξη. Έπρεπε να πάρουν αυτή την απόφαση μόνες τους, γνωρίζοντας ότι αν έμεναν, οι οικογένειές τους θα τιμωρούνταν στο Ιράν. Αν έφευγαν από το σπίτι, θα τιμωρούνταν και πάλι στο Ιράν. Δεν υπάρχει σωστή απόφαση για αυτό. Και πρέπει επίσης να θυμάστε ότι μερικές από τις παίκτριες είναι μόνο 20 ετών. Δεν έχουν φύγει ποτέ από το Ιράν. Ίσως έχουν πάει στην Τουρκία ή στο Ντουμπάι. Αλλά αυτά τα κορίτσια δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να πάρουν μια απόφαση για τον εαυτό τους χωρίς την πίεση ή την επιρροή του καθεστώτος. Και είχαν λιγότερες από 24 ώρες για να πάρουν μια από τις μεγαλύτερες αποφάσεις της ζωής τους. Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν κατηγόρησε έκτοτε την κυβέρνηση της Αυστραλίας ότι κρατά τις παίκτριες “ομήρους” και κάλεσε όσες έχουν λάβει άσυλο να επιστρέψουν στην πατρίδα τους», λέει η Λι Σουανμπόρουγκ.
- Ακούστε το ηχητικό
«Όλες αυτές οι παίκτριες στην ομάδα είναι ηρωίδες. Tα κορίτσια που αποφάσισαν να μείνουν και οι παίκτριες που αποφάσισαν να πάνε σπίτι, είχαν μια αδύνατη επιλογή να κάνουν. Και υποστηρίζω την καθεμία από αυτές γιατί κανείς δεν μπορεί να καταλάβει την απόφαση που έπρεπε να πάρουν. Και πρέπει επίσης να καταλάβετε, ότι δεν είχαν σύνδεση στο διαδίκτυο για να καλέσουν τις οικογένειές τους. Δεν μπορούσαν να μιλήσουν στις μητέρες τους για υποστήριξη. Έπρεπε να πάρουν αυτή την απόφαση μόνες τους, γνωρίζοντας ότι είτε αν μείνουν, οι οικογένειές τους θα τιμωρηθούν στο Ιράν. Αν πάνε σπίτι, θα τιμωρηθούν στο Ιράν. Δεν υπάρχει σωστή απόφαση για αυτό. Και πρέπει επίσης να θυμάστε, ότι κάποιες από τις παίκτριες είναι μόλις 20 ετών. Δεν έχουν βγει ποτέ από το Ιράν. Ίσως έχουν πάει στην Τουρκία ή το Ντουμπάι. Αλλά αυτές τα κορίτσια δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να πάρουν μια απόφαση για τον εαυτό τους χωρίς την πίεση ή την επιρροή του καθεστώτος. Και είχαν λιγότερες από 24 ώρες για να πάρουν μια από τις μεγαλύτερες αποφάσεις της ζωής τους»
«Θανατική ποινή όταν ένας αθλητής σπάει το συμβόλαιο»
Η Τίνα Κορδοστράμι, πολιτειακή σύμβουλος στο Σίδνεϊ, έχει περάσει ώρες με τις αθλήτριες, έχει ακούσει τις ιστορίες τους, έχει δει τον φόβο στα μάτια τους. Και ξέρει ότι για κάποιες από αυτές το δίλημμα της παραμονής ή της επιστροφής δεν ήταν ποτέ πραγματική επιλογή.
Τη ρωτώ τι κινδύνους θα αντιμετωπίσουν οι παίκτριες που θα επιστρέψουν στο Ιράν. Η απάντησή της επιβεβαιώνει την κόλαση που τις περιμένει όταν θα ξαναπατήσουν το πόδι τους στην πατρίδα τους, που τίποτα δεν αφήνει ασυγχώρητο.
«Ανακρίσεις και εκφοβισμός»
«Οποιαδήποτε επιστροφή θα εγκυμονούσε σοβαρό κίνδυνο. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει ανακρίσεις, εκφοβισμό, ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, παρακολούθηση, επαγγελματική τιμωρία, κατάσχεση διαβατηρίων, αποκλεισμό από τον αθλητισμό και αντίποινα εναντίον μελών της οικογένειας. Στο Ιράν, η τιμωρία δεν είναι πάντα τυπική ή διαφανής. Ο εξαναγκασμός συχνά λειτουργεί μέσω απειλών, παρενόχλησης και πίεσης πίσω από κλειστές πόρτες. Νομίζω ότι είναι σημαντικό να πω ότι όταν οι άνθρωποι ρωτούν γιατί αυτές οι γυναίκες δεν ζήτησαν απλά βοήθεια, εφαρμόζουν τη λογική μιας ελεύθερης κοινωνίας σε μια βαθιά καταπιεστική. Αυτές οι αθλήτριες γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε αντιληπτή απείθεια μπορεί να τις ακολουθήσει στο σπίτι και μπορεί να επεκταθεί στους ανθρώπους που αγαπούν. Αυτό είναι που κάνει την κατάσταση τόσο σοβαρή. Θα πω ότι μια τιμωρία που περιγράφεται από το ίδιο το καθεστώς, όταν ένας αθλητής σπάει ένα συμβόλαιο, είναι η θανατική ποινή», λέει η κ. Κορδοστράμι.
Στη σκιά μιας σκληρής μοίρας
Το τίμημα της ανυπακοής είναι προδιαγεγραμμένο και τρομακτικό. Τη μοίρα των κοριτσιών μόνο το καθεστώς τη γνωρίζει, θα συμπληρώσει η Λι.
«Μόνο το καθεστώς το ξέρει. Θα αντιμετωπίσουν τις παίκτριες που επιστρέφουν σπίτι ως ηρωίδες. Αρχικά θα τις επαινούν στην κρατική τηλεόραση του Ιράν. Θα αναγκαστούν τα κορίτσια να κάνουν δηλώσεις που δεν θέλουν να πουν. Και μετά, νομίζω, σε λίγες εβδομάδες, όταν ηρεμήσουν τα πράγματα, τότε θα τιμωρηθούν. Έτσι λειτουργεί το καθεστώς».
«Εγγύηση η ζωή της οικογένειάς τους»
Πριν αναχωρήσουν για το Ασιατικό Κύπελλο στην Αυστραλία, οι παίκτριες υποχρεώθηκαν να υπογράψουν συμφωνίες που όριζαν με απόλυτη σαφήνεια τους όρους της «εκπροσώπησης» του Ιράν. Και ως εγγύηση; Η ίδια η ζωή των ανθρώπων που αγαπούν, λέει η Λι.
- Ακούστε το ηχητικό
«Πρέπει επίσης να καταλάβετε ότι αυτοί οι παίκτες έπρεπε να υπογράψουν συμβόλαια και να συνάψουν εγγύηση πριν πάνε στην Αυστραλία. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπογράψουν μια συμφωνία ότι θα τραγουδήσουν τον Εθνικό ύμνο, ότι δεν θα ταπεινώσουν ή δεν θα ντροπιάσουν το καθεστώς. Και θα προσποιηθούν ότι όλα είναι εντάξει στο Ιράν. Και αυτό που χρησιμοποιούν ως εγγύηση είναι το σπίτι των γονιών τους ή τα χρήματα που πρέπει να καταθέσουν, ή την απειλή ότι, αν δεν κάνετε αυτό που λέει αυτό το συμβόλαιο, θα απαγάγουμε την οικογένειά σας. Θα τιμωρήσουμε την οικογένειά σας».
«Αντιστέκονται εδώ και δεκαετίες»
Οι Ιρανοί φύλακες έκαναν το χρέος τους. Κάποιες από τις αθλήτριες χάθηκαν σε ασφαλή μέρη. Όμως η ιστορία τους δεν τελειώνει εδώ. Η Τίνα Κορδοστράμι στέλνει το δικό της μήνυμα σε ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα. «Οι Ιρανές γυναίκες δεν είναι αδύναμες, σιωπηλές ή παθητικές. Εδώ και δεκαετίες αντιστέκονται σε ένα από τα πιο έμφυλα και βίαια συστήματα καταπίεσης στον κόσμο. Αυτό που χρειάζονται από τη διεθνή κοινότητα δεν είναι οίκτο, αλλά προστασία, αξιοπιστία και θάρρος. Ακούστε τες. Πιστέψτε τες. Μην περιμένετε μέχρι να φυλακιστούν, να εξαφανιστούν ή να δολοφονηθούν για να πάρετε στα σοβαρά τον φόβο τους. Οι Ιρανές γυναίκες κουβαλούν το βάρος της αντίστασης εδώ και πολύ καιρό. Το λιγότερο που μπορεί να κάνει ο κόσμος είναι να σταματήσει να κοιτάει αλλού. Οι Ιρανές γυναίκες δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να είναι εξαιρετικές για να αξίζουν ασφάλεια. Δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να ρισκάρουν τα πάντα μόνο και μόνο για να είναι ελεύθερες».
- Ακούστε το ηχητικό
«Ξέρετε, δεν ξέρω. Μόνο το καθεστώς το ξέρει. Αυτό που ξέρω για το καθεστώς είναι η ψυχολογία του καθεστώτος με την προπαγάνδα του. Το καθεστώς χρειάζεται έναν καλό και έναν κακό σε κάθε ιστορία. Δεν μπορείς λοιπόν να έχεις δύο ομάδες κακών. Δεν μπορείς να έχεις τους κακούς που έμειναν και δεν μπορείς να έχεις τους κακούς, τους προδότες που επέστρεψαν, επειδή όλοι θεωρούνται προδότες επειδή δεν τραγούδησαν τον ύμνο. Ναι. Έτσι, για να σώσει το καθεστώς την υπόληψή του, πρέπει να έχει έναν καλό. Πιστεύω λοιπόν ότι οι κακοί θα θεωρηθούν ως αυτοί που έμειναν. Είναι οι προδότες. Και νομίζω ότι θα αντιμετωπίσουν τις παίκτριες που επιστρέφουν σπίτι ως ήρωες επειδή επέστρεψαν σπίτι. Και τότε ίσως αυτές οι παίκτριες θα γιορτάσουν και θα προβληθούν στην κρατική τηλεόραση. Θα αναγκαστούν να κάνουν δηλώσεις που δεν θέλουν να πουν. Και μετά, νομίζω, σε λίγες εβδομάδες, όταν ηρεμήσουν τα πράγματα, τότε θα τιμωρηθούν. Έτσι λειτουργεί το καθεστώς. Πιστό. Όλες οι καταστάσεις είναι πιστευτές».
