Η τραγωδία στη Ρουμανία, όπου επτά φίλαθλοι του ΠΑΟΚ έχασαν τη ζωή τους σε τροχαίο δυστύχημα κατά τη διάρκεια ταξιδιού προς τη Γαλλία, άνοιξε μια δύσκολη αλλά αναπόφευκτη συζήτηση γύρω από τα σύγχρονα συστήματα υποβοήθησης οδήγησης. Αφορμή αποτέλεσαν οι ισχυρισμοί επιζώντα, όπως μεταφέρθηκαν από τον γιατρό που τον περιέθαλψε, σύμφωνα με τους οποίους κατά τη διάρκεια προσπέρασης το σύστημα υποβοήθησης διατήρησης λωρίδας (Lane Assist) φέρεται να ενεργοποιήθηκε απρόσμενα, επηρεάζοντας τον έλεγχο του οχήματος.
Χωρίς να προδικάζεται το αποτέλεσμα της έρευνας των αρμόδιων αρχών, αλλά και χωρίς να αγνοείται η μαρτυρία ενός ανθρώπου που επέζησε από ένα σοκαριστικό γεγονός, έχει σημασία να αποσαφηνιστεί τι ακριβώς είναι το lane assist, πώς λειτουργεί στην πράξη, ποια είναι τα όριά του και –κυρίως– πώς μπορεί να επηρεάσει τον οδηγό σε οριακές συνθήκες, όπως μια προσπέραση.
Τι είναι το lane assist
Το lane assist, ή σύστημα υποβοήθησης διατήρησης λωρίδας, αποτελεί πλέον βασικό εξοπλισμό σε πολλά σύγχρονα αυτοκίνητα. Σχεδιάστηκε ως βοήθημα ασφάλειας, με στόχο να μειώνει τα ατυχήματα που προκαλούνται από στιγμιαία απροσεξία, κόπωση ή απόκλιση του οχήματος από τη λωρίδα κυκλοφορίας.
Η λειτουργία του βασίζεται σε κάμερες, συνήθως τοποθετημένες στο παρμπρίζ, οι οποίες «διαβάζουν» τις διαγραμμίσεις του δρόμου. Όταν το σύστημα αντιληφθεί ότι το όχημα πλησιάζει ή πατά τη γραμμή της λωρίδας χωρίς να υπάρχει ένδειξη πρόθεσης αλλαγής πορείας, ενεργοποιείται.
Πώς παρεμβαίνει στο τιμόνι
Η παρέμβαση του lane assist γίνεται αποκλειστικά μέσω μιας ήπιας διορθωτικής ροπής στο τιμόνι. Το σύστημα δεν στρίβει αυτόνομα το αυτοκίνητο, δεν αλλάζει την πορεία του οχήματος από μόνο του και δεν επεμβαίνει στο γκάζι ή στα φρένα.
Στην πράξη, λειτουργεί περισσότερο σαν μια διακριτική «υπενθύμιση», ασκώντας ελαφριά δύναμη προς το κέντρο της λωρίδας. Σε όλα τα σύγχρονα συστήματα:
- ο οδηγός μπορεί ανά πάσα στιγμή να υπερκαλύψει την παρέμβαση
- το τιμόνι δεν κλειδώνει μηχανικά
- δεν υπάρχει μηχανισμός αφαίρεσης ελέγχου από τον οδηγό
Ο ρόλος της ταχύτητας
Τα περισσότερα συστήματα lane assist ενεργοποιούνται σε ταχύτητες άνω των 60–65 χιλιομέτρων την ώρα. Στα 70–80 χλμ/ώρα, δηλαδή σε ταχύτητες που συχνά συναντώνται σε επαρχιακούς δρόμους, το σύστημα λειτουργεί πλήρως, χωρίς όμως να αυξάνει τη δύναμη της παρέμβασής του.
Η ροπή που ασκείται στο τιμόνι παραμένει περιορισμένη και σχεδιασμένη ώστε να υποχωρεί άμεσα μόλις ο οδηγός αντιδράσει. Αυτό που αλλάζει δεν είναι η ισχύς της παρέμβασης, αλλά το πώς γίνεται αντιληπτή από τον οδηγό, ανάλογα με τις συνθήκες.
Η σημασία του φλας
Καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία του lane assist παίζει η χρήση φλας. Όταν ο οδηγός ενεργοποιήσει το φλας για αλλαγή λωρίδας ή προσπέραση, το σύστημα αναγνωρίζει τη συνειδητή πρόθεση αλλαγής πορείας και απενεργοποιείται προσωρινά, αποφεύγοντας οποιαδήποτε παρέμβαση στο τιμόνι.
Για τον λόγο αυτό, το lane assist δεν έχει σχεδιαστεί ώστε να παρεμβαίνει σε κανονικές προσπεράσεις που δηλώνονται σωστά από τον οδηγό.
Μπορεί να «μπλοκάρει» το τιμόνι;
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό όλων των συστημάτων lane assist που κυκλοφορούν στην αγορά, το τιμόνι δεν μπορεί να μπλοκάρει και το σύστημα δεν μπορεί να επιβάλει πορεία στο όχημα. Ακόμη και σε περίπτωση δυσλειτουργίας, τα πρωτόκολλα ασφαλείας προβλέπουν απενεργοποίηση και όχι συνέχιση παρέμβασης.
Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι η υποκειμενική αίσθηση του οδηγού μπορεί να διαφέρει σημαντικά από την τεχνική πραγματικότητα, ιδιαίτερα σε συνθήκες έντασης.
Ο αιφνιδιασμός και το ανθρώπινο όριο
Εδώ βρίσκεται και η πιο κρίσιμη διάσταση της συζήτησης. Σε συνθήκες προσπέρασης, όπου ο χρόνος και ο χώρος είναι περιορισμένοι και η ανοχή λάθους ελάχιστη, ακόμη και μια ήπια και προβλεπόμενη παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει ως αιφνιδιασμός.
Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό στην οδική ασφάλεια ως startle effect. Πρόκειται για τη στιγμιαία διακοπή ή απορρύθμιση της ανθρώπινης αντίδρασης όταν συμβαίνει κάτι απρόσμενο. Η ακούσια αντίδραση δηλαδή σε κάτι απροσδόκητο. Σε τέτοιες στιγμές, ο οδηγός μπορεί να καθυστερήσει κλάσματα δευτερολέπτου, να υπερδιορθώσει ή να χάσει τον συγχρονισμό των κινήσεών του.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απώλεια ελέγχου δεν προκύπτει από τεχνική επιβολή του συστήματος, αλλά από την αστοχία συγχρονισμού μεταξύ ανθρώπινης αντίδρασης και τεχνολογικής παρέμβασης. Πρόκειται για αλληλεπίδραση ανθρώπου και τεχνολογίας σε οριακές συνθήκες, όχι για μηχανική αφαίρεση ελέγχου.
Τι ερευνάται σε τέτοια δυστυχήματα
Η διερεύνηση ενός σοβαρού τροχαίου με εμπλοκή σύγχρονων συστημάτων δεν βασίζεται μόνο σε μαρτυρίες. Οι αρμόδιες αρχές εξετάζουν:
- τα δεδομένα του εγκεφάλου του οχήματος (ECU)
- τις καταγραφές λειτουργίας των συστημάτων υποβοήθησης
- την κατάσταση του δρόμου και τη διαγράμμιση
- την πραγματογνωμοσύνη του οχήματος
Μόνο μέσα από αυτά τα στοιχεία μπορεί να διαπιστωθεί αν κάποιο σύστημα λειτούργησε, πότε λειτούργησε και με ποιον τρόπο.
Τεχνολογία χωρίς αυτόνομη ευθύνη
Τα συστήματα όπως το lane assist έχουν σχεδιαστεί για να μειώνουν τα ανθρώπινα λάθη, όχι για να αντικαθιστούν τον οδηγό. Δεν αποτελούν αυτόνομη οδήγηση και δεν λειτουργούν ανεξάρτητα από τις ανθρώπινες εντολές.
Η τραγωδία στη Ρουμανία ανέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο πόσο λεπτή είναι η ισορροπία ανάμεσα στην τεχνολογία και τον ανθρώπινο παράγοντα. Η τελική απάντηση για τα αίτια του δυστυχήματος ανήκει αποκλειστικά στις αρμόδιες αρχές. Μέχρι τότε, η ουσιαστική ενημέρωση παραμένει το μόνο αντίβαρο στην παραπληροφόρηση και στις εύκολες ερμηνείες.
