Δύο νεκροί, τέσσερις τραυματίες, κατάρες, απειλές και ανθρωποκυνηγητό. Όλα αυτά στα Βορίζια, το ιστορικό χωριό του Ηρακλείου Κρήτης, που για ακόμη μία φορά βάφεται στο αίμα. Αν βρισκόμασταν στα τέλη του 19ου ή στις αρχές του 20ού αιώνα, ίσως κάποιος να κατανοούσε εν μέρει τα γεγονότα. Όχι όμως το 2025…
Σύμφωνα με το «Π» και το ρεπορτάζ του Κώστα Παπαδόπουλου, για αιώνες, η πανέμορφη, μαρτυρική αλλά και ζωντανή Κρήτη μαστίζεται από βεντέτες. Συγκρούσεις που ξεκινούν συνήθως για ασήμαντες αφορμές – ένα βοσκοτόπι, μια κλοπή ζώων ή η προσοχή μιας γυναίκας – και καταλήγουν σε αιματοκύλισμα που μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες, μέχρι να επέλθει ο σασμός.
Από την εποχή που οι Σαρτζέτηδες και οι Πεντάρηδες συγκρούστηκαν αφήνοντας πίσω τους περισσότερους από 120 νεκρούς, σχεδόν τίποτα δεν φαίνεται να έχει αλλάξει σε ορισμένα μέρη του νησιού. Και όσο η Πολιτεία συνεχίζει να αντιμετωπίζει τη βεντέτα ως «έθιμο» κάποιων γραφικών, το μόνο βέβαιο είναι ότι θα μετράμε νεκρούς, παιδιά θα μεγαλώνουν χωρίς πατεράδες και χωριά θα βυθίζονται στο πένθος, στο μίσος και τη δίψα για εκδίκηση.
Μόλις πριν λίγες ημέρες, στη «Γιορτή του Μελιού» στο Έλος Χανίων, είχαμε ακόμη μία δολοφονία: ένας 23χρονος εκτέλεσε εν ψυχρώ έναν 53χρονο μακρινό συγγενή του, σε μια κόντρα που φαινομενικά είχε ξεκινήσει για… ξεχασμένα χωράφια.
Πάνω από 120 νεκροί σε 15 χρόνια
Στα Χανιά της δεκαετίας του ’40, ένα «ζήτημα τιμής» έμελλε να γράψει μια από τις πιο αιματηρές σελίδες στο βιβλίο των οικογενειακών βεντετών στην Κρήτη. Η διαμάχη ξεκίνησε το 1941 με αφορμή μια παρεξήγηση – την «ατίμωση» μιας νεαρής κοπέλας – ανάμεσα στις οικογένειες Σαρτζέτη (Σαρτζετάκη) και Πεντάρη (Πενταράκη) από τα χωριά Πρινέ και Αγία Ειρήνη των Χανίων.
Η σύγκρουση κράτησε περισσότερα από 15 χρόνια και άφησε πίσω της δεκάδες νεκρούς, ανάμεσά τους και ανήλικα παιδιά, όπως ο 14χρονος Ανδρέας Πεντάρης, που δολοφονήθηκε από χωροφύλακα το 1948. Το μίσος ρίζωσε βαθιά, και ούτε η γερμανική Κατοχή κατάφερε να σβήσει τη βεντέτα – αντίθετα, τα πάθη φούντωσαν ακόμη περισσότερο στα χρόνια του Εμφυλίου.
Ακόμη και ο Σοφοκλής Βενιζέλος προσπάθησε να μεσολαβήσει για συμφιλίωση, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Η βεντέτα έληξε συμβολικά το 1985, 44 χρόνια μετά την πρώτη σφαίρα, όταν ο δικαστικός Χρήστος Σαρτζετάκης εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας και η ψήφος του βουλευτή του ΠΑΣΟΚ, Βαγγέλη Πεντάρη, έπαιξε καθοριστικό ρόλο.
Η γιορτή που βάφτηκε με αίμα
Τον Αύγουστο του 1955, στα Βορίζια, οι κάτοικοι γιόρταζαν τη μνήμη του Αγίου Φανουρίου με λύρες, μαντινάδες, κρασί και τσικουδιά.
Λίγα δευτερόλεπτα ήταν αρκετά για να μετατραπεί η γιορτή σε τραγωδία: ο 31χρονος Μανούσος-Εμμανουήλ Βεϊσάκης σκότωσε τον δασοφύλακα Γιάννη Φραγκιαδάκη, ενώ το χωριό μετατράπηκε σε πεδίο μάχης. Σε λιγότερο από πέντε λεπτά, ένας ακόμη νεαρός από την οικογένεια Βεϊσάκη σκοτώθηκε, ενώ χειροβομβίδα εξερράγη στην αυλή των Φραγκιαδάκηδων. Ο απολογισμός: έξι νεκροί και δεκατέσσερις τραυματίες. Χωροφυλακή και στρατός κλήθηκαν να αποκαταστήσουν την τάξη.
Η εκδίκηση του Παπαδόσηφου
Το 1983, ο 27χρονος Μανώλης Παπαδόσηφος εκτελέστηκε από τον Γιάννη Βενιεράκη για μια κοπέλα. Ο πατέρας του θύματος, Γιάννης Παπαδόσηφος, ζώντας πέντε χρόνια με το πένθος, εκτέλεσε τον δολοφόνο του παιδιού του το 1988 στο Εφετείο Πειραιά, λέγοντας: «Το πένθος τελείωσε. Ξαλάφρωσα, αγαλλίασε η ψυχή μου».
Νεκροί μέχρι το… Περιστέρι
Η βεντέτα των οικογενειών Δικωνυμάκη και Μουζουράκη στα Χανιά κράτησε πέντε χρόνια, αφήνοντας έξι νεκρούς και τρομερές συνέπειες για τα μέλη των δύο οικογενειών.
Η αντιπαράθεση επεκτάθηκε από την Κρήτη μέχρι το Περιστέρι, την Αμαλιάδα και τη Μυτιλήνη, με θύματα να πέφτουν ακόμη και μακριά από τα χωριά τους.
Το «ελληνικό FBI» στη Κρήτη
Η Πολιτεία αποφάσισε μόνιμη παρουσία κλιμακίου του ελληνικού FBI στο νησί, αυστηροποίηση της οπλοκατοχής, επιβολή κακουργηματικών ποινών για παράνομη κατοχή όπλων και αυστηρούς ελέγχους αδειών σκοποβολής.
Επίσης, επεκτάθηκε η απαγόρευση οπλοφορίας σε δημόσιους χώρους και κοινωνικές εκδηλώσεις, θέτοντας τέλος στο έθιμο των μπαλοθιών.
