Ο ύπνος δεν είναι πολυτέλεια αλλά βασική ανθρώπινη ανάγκη. Αποτελεί θεμελιώδη λειτουργία του οργανισμού και στηρίζει κρίσιμες διεργασίες, όπως τη μνήμη, τη λειτουργία του εγκεφάλου, την άμυνα του ανοσοποιητικού και την απομάκρυνση τοξινών.
Το Εθνικό Ινστιτούτο Νευρολογικών Διαταραχών και Εγκεφαλικών Επεισοδίων (NINDS) στις ΗΠΑ τονίζει ότι ο ποιοτικός ύπνος είναι εξίσου απαραίτητος με την τροφή και το νερό. Όταν ο ύπνος είναι λίγος ή κακής ποιότητας, η συγκέντρωση μειώνεται και αυξάνεται ο κίνδυνος για προβλήματα υγείας, όπως υπέρταση, καρδιαγγειακές νόσοι, διαβήτης, κατάθλιψη και παχυσαρκία.
Το παράδοξο των ανθρώπων που αρκούνται σε 4 ώρες ύπνου
Το Short Sleeper Syndrome (SSS) περιγράφει άτομα που κοιμούνται ελάχιστα αλλά δεν εμφανίζουν τις συνέπειες της στέρησης ύπνου. Οι ειδικοί του NINDS εξηγούν ότι οι ανάγκες ύπνου μεταβάλλονται με την ηλικία και δεν υπάρχει μία «σωστή» διάρκεια για όλους. Τα νεογνά μπορεί να κοιμούνται έως 18 ώρες, τα παιδιά και οι έφηβοι περίπου 9,5, ενώ οι ενήλικες συνήθως χρειάζονται 7–9 ώρες.
Παρ’ όλα αυτά, ο σύγχρονος τρόπος ζωής οδηγεί πολλούς σε χρόνια έλλειψη ύπνου, την οποία δεν διορθώνει πάντα ο «αναπληρωματικός» ύπνος του Σαββατοκύριακου.
Γιατί κάποιοι λειτουργούν με 4–6 ώρες
Ο φαινότυπος του φυσικού βραχέος ύπνου αφορά άτομα που κοιμούνται 4–6 ώρες χωρίς να νιώθουν κόπωση και χωρίς να εμφανίζουν προβλήματα υγείας. Δεν πρόκειται για αϋπνία ούτε για στέρηση ύπνου, αλλά για μια σπάνια, φυσιολογική παραλλαγή που σχετίζεται με συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις. Τα άτομα αυτά ξυπνούν εύκολα, έχουν υψηλή ενέργεια, συχνά δεν χρειάζονται καφεΐνη και παρουσιάζουν αυξημένη αντοχή.
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα
Η έρευνα έχει εντοπίσει μεταλλάξεις σε γονίδια όπως DEC2, ADRB1, NPSR1 και GRM1, που φαίνεται να επηρεάζουν τη ρύθμιση του ύπνου. Υπολογίζεται ότι μόλις το 1–3% του πληθυσμού έχει αυτή την ιδιαιτερότητα, με περίπου 50 οικογένειες να έχουν ταυτοποιηθεί γενετικά. Η πρώτη σημαντική ανακάλυψη έγινε το 2009 με τη μετάλλαξη στο DEC2, ενώ ακολούθησαν και άλλες που συνδέονται με μειωμένη ανάγκη ύπνου και ταχύτερη αποκατάσταση μετά από στέρηση.
Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η διάρκεια του ύπνου δεν καθορίζεται μόνο από συνήθειες, αλλά και από βαθύτερους βιολογικούς μηχανισμούς. Η μελέτη του φυσικού βραχέος ύπνου μπορεί να προσφέρει πολύτιμες γνώσεις για τη λειτουργία του ύπνου και να συμβάλει στην αντιμετώπιση διαταραχών όπως η αϋπνία.
