Οι ακραίες θερμοκρασίες και οι ισχυρές καταιγίδες στην Ευρώπη μπορεί να έχουν έναν απρόσμενο παράγοντα στο υπόβαθρό τους: το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας. Νέα μελέτη εξετάζει πώς η τεράστια ποσότητα γλυκού νερού που διοχετεύεται στον Βόρειο Ατλαντικό μπορεί να μεταβάλλει τις συνθήκες στον ωκεανό και, στη συνέχεια, να επηρεάζει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από την Ευρώπη.
Η βασική ιδέα είναι ότι το νερό αυτό μπορεί να επηρεάσει τη θερμοκρασία, την αλατότητα και την κυκλοφορία του ωκεανού και, μέσα από αυτές τις αλλαγές, να επηρεάσει στη συνέχεια την ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από την Ευρώπη. Με αυτόν τον τρόπο, η τήξη των πάγων δεν θα αφορούσε μόνο την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, αλλά θα μπορούσε να συνδέεται και με μεγαλύτερη πιθανότητα για ισχυρούς καύσωνες και έντονες καταιγίδες στη δυτική Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Research Square και επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας είναι ο Juan Jesús González-Alemán της ισπανικής μετεωρολογικής υπηρεσίας AEMET.
Το 2022 έγινε το μεγάλο «τεστ»
Για να εξετάσουν αν αυτή η σύνδεση έχει βάση, οι επιστήμονες στράφηκαν σε ένα καλοκαίρι που χαρακτηρίστηκε από ακραίες συνθήκες σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης: το 2022.
Από τον Μάιο μέχρι τον Ιούλιο, επίμονα συστήματα υψηλών πιέσεων παρέμειναν για μεγάλα χρονικά διαστήματα πάνω από τη δυτική Ευρώπη. Οι συνθήκες που δημιουργήθηκαν περιόρισαν τους ανέμους και τη νέφωση, επιτρέποντας στη θερμότητα να συσσωρευτεί τόσο πάνω από την ξηρά όσο και πάνω από τη θάλασσα.
Το αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα έντονο στη δυτική Μεσόγειο, όπου καταγράφηκε ένας εξαιρετικά ισχυρός θαλάσσιος καύσωνας. Η θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας ξεπέρασε κατά περισσότερο από 3 βαθμούς Κελσίου τα κανονικά επίπεδα.
Και η συνέχεια του καλοκαιριού επιφύλασσε ένα ακόμη ακραίο επεισόδιο. Τον Αύγουστο, ένα πολύ ισχυρό σύστημα καταιγίδων εξελίχθηκε σε derecho, δηλαδή σε μια μεγάλη και μεγάλης διάρκειας ζώνη καταιγίδων με καταστροφικούς ανέμους. Το φαινόμενο προκάλεσε 12 θανάτους και περισσότερους από 100 τραυματισμούς.
Τι συνέβαινε την ίδια περίοδο στον Βόρειο Ατλαντικό
Η επόμενη ερώτηση ήταν αν το 2022 αποτέλεσε μεμονωμένο περιστατικό ή αν υπήρχε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο.
Για να το ελέγξουν, οι ερευνητές μελέτησαν μετεωρολογικά δεδομένα από το 1950 έως το 2022. Η ανάλυση έδειξε ότι τις τελευταίες δεκαετίες τα επίμονα συστήματα υψηλών πιέσεων πάνω από την Ευρώπη εμφανίζονται συχνότερα και έχουν μεγαλύτερη διάρκεια. Παράλληλα, στις χρονιές κατά τις οποίες καταγράφονταν ισχυρότερα συστήματα υψηλών πιέσεων, οι συνθήκες στον Βόρειο Ατλαντικό εμφάνιζαν ένα χαρακτηριστικό μοτίβο. Τα επιφανειακά νερά νότια της Γροιλανδίας ήταν πιο ψυχρά και λιγότερο αλμυρά, ενώ νοτιότερα τα νερά ήταν θερμότερα.
Οι επιστήμονες εντόπισαν και μία ακόμη αξιοσημείωτη διαφορά. Πριν από χρονιές με ισχυρότερα συστήματα υψηλών πιέσεων, η απορροή λιωμένου νερού από τη Γροιλανδία ήταν κατά μέσο όρο 81,6 δισεκατομμύρια μετρικοί τόνοι μεγαλύτερη σε σύγκριση με τα χρόνια που προηγούνταν περιόδων με ασθενέστερα συστήματα υψηλών πιέσεων.
Πώς μπορεί να λειτουργεί αυτό το «ντόμινο»
Το σημείο-κλειδί της υπόθεσης βρίσκεται στη διαφορά ανάμεσα στο γλυκό και το αλμυρό νερό. Το γλυκό νερό είναι ελαφρύτερο από το αλμυρό, επομένως μπορεί να παραμένει κοντά στην επιφάνεια του ωκεανού και να περιορίζει την ανάμειξη με τα βαθύτερα στρώματα. Αυτό, σύμφωνα με τη μελέτη, μπορεί να ενισχύσει την ψυχρότερη περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού και παράλληλα να μεγαλώσει τη διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στο βόρειο και το νοτιότερο τμήμα του ωκεανού.
Η αλλαγή αυτή μπορεί στη συνέχεια να επηρεάσει την εξέλιξη των καταιγίδων του Βόρειου Ατλαντικού και την ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από την Ευρώπη. Ένας από τους πιθανούς μηχανισμούς που εξετάζεται είναι ότι δημιουργούνται ευνοϊκότερες συνθήκες για επίμονα συστήματα υψηλών πιέσεων πάνω από τη δυτική Ευρώπη.
Και όταν ένα τέτοιο σύστημα επιμένει για αρκετό διάστημα, μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες για παρατεταμένο καύσωνα τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα. Παράλληλα, μια πολύ θερμή Μεσόγειος μπορεί να δώσει στην ατμόσφαιρα περισσότερη θερμότητα και υγρασία, δημιουργώντας πιο ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη ισχυρών καταιγίδων.
Για να δουν αν το σενάριο αυτό ανταποκρίνεται στις πραγματικές συνθήκες, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν και προσομοιώσεις στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Πρόγνωσης, το μετεωρολογικό μοντέλο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF).
Όταν στο μοντέλο εισήχθησαν οι πραγματικές θερμοκρασίες του Ατλαντικού το 2022, τα αποτελέσματα έδειξαν αυξημένη πιθανότητα σχηματισμού συστημάτων υψηλών πιέσεων πάνω από τη δυτική και την κεντρική Ευρώπη.
Το εύρημα αυτό ενισχύει την υπόθεση που εξετάζουν οι επιστήμονες, αλλά δεν σημαίνει ότι αποδείχθηκε πως η τήξη των πάγων ήταν η άμεση αιτία για τα ακραία φαινόμενα του 2022. Αυτό είναι και το πιο σημαντικό σημείο της μελέτης. Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας προκάλεσε άμεσα τους καύσωνες ή τις καταστροφικές καταιγίδες του 2022.
Αντίθετα, προτείνουν έναν πιθανό μηχανισμό που μπορεί να συνδέει την απώλεια πάγου με αλλαγές στον Βόρειο Ατλαντικό και, μέσα από μια σειρά ωκεάνιων και ατμοσφαιρικών διεργασιών, με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης ακραίων καιρικών συνθηκών στην Ευρώπη.
Έτσι, το ερώτημα που ανοίγει η νέα έρευνα δεν αφορά μόνο το πόσο ανεβαίνει η στάθμη της θάλασσας όσο λιώνουν οι πάγοι. Αφορά και το κατά πόσο η αλλαγή που συντελείται στη Γροιλανδία μπορεί να επηρεάζει ένα πολύ μεγαλύτερο κλιματικό σύστημα, φτάνοντας μέχρι τους καύσωνες και τις ισχυρές καταιγίδες που πλήττουν την Ευρώπη.
