Έντονο προβληματισμό εκφράζει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαχειρίζονται τις ενεργειακές επιδοτήσεις, υποστηρίζοντας ότι σε πολλές περιπτώσεις αγνοούνται οι συστάσεις για στοχευμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης.
Σύμφωνα με ανάλυση του Ταμείου, τα δύο τρίτα των μέτρων που έχουν υιοθετηθεί στην ΕΕ —είτε πρόκειται για φορολογικές μειώσεις είτε για επιδοτήσεις— δεν είναι επαρκώς στοχευμένα προς τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις των ευρωπαϊκών θεσμών και του ίδιου του ΔΝΤ.
«Δεν έχουν ληφθεί τα μαθήματα του 2022»
Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίζεται ο επικεφαλής του ευρωπαϊκού τμήματος του ΔΝΤ, Άλφρεντ Κάμμερ, ο οποίος επισημαίνει ότι πολλές κυβερνήσεις επαναλαμβάνουν πρακτικές του παρελθόντος.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει:
«Προφανώς» οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν «λαμβάνουν υπόψη τα μαθήματα του 2022», αναφερόμενος στην περίοδο της ενεργειακής κρίσης μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Πολιτικό κόστος και δημοσιονομικός εγκλωβισμός
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι ακόμη και προσωρινά μέτρα στήριξης είναι δύσκολο να ανακληθούν, καθώς αποκτούν πολιτικό κόστος και τείνουν να παγιώνονται.
Ο Άλφρεντ Κάμμερ σημειώνει επίσης ότι υπάρχει σοβαρός κίνδυνος οι κυβερνήσεις να εγκλωβιστούν σε ένα μοντέλο διαρκούς στήριξης της ενέργειας, το οποίο θα αυξάνει σταθερά τις δημοσιονομικές πιέσεις με την πάροδο του χρόνου.
Παράλληλα τονίζει ότι οι καθολικές επιδοτήσεις αποτελούν έναν ιδιαίτερα δαπανηρό τρόπο αξιοποίησης των φορολογικών εσόδων, ειδικά σε μια περίοδο όπου οι κυβερνήσεις καλούνται να καλύψουν και άλλες κρίσιμες κοινωνικές και επενδυτικές ανάγκες.
Αντίκτυπος στις αγορές και στα δημόσια οικονομικά
Σύμφωνα με το Ταμείο, οι χώρες με ήδη υψηλό δημόσιο χρέος αντιμετωπίζουν αυξημένη πίεση από τις αγορές ομολόγων, καθώς οι επενδυτές ανησυχούν για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημοσιονομικών τους.
Όπως επισημαίνεται, ορισμένα κράτη δεν διαθέτουν δημοσιονομικό περιθώριο και θα πρέπει να αντισταθμίσουν τις δαπάνες με περικοπές σε άλλους τομείς, ώστε να αποφύγουν αρνητική αντίδραση των αγορών.
Παραδείγματα μέτρων σε ευρωπαϊκές χώρες
Παρά τις προειδοποιήσεις, αρκετές χώρες έχουν προχωρήσει σε γενικευμένα μέτρα στήριξης. Ενδεικτικά, η Γερμανία προχώρησε σε δίμηνη μείωση φόρων στα καύσιμα για όλους τους πολίτες, ενώ η Ισπανία δαπανά δισεκατομμύρια ευρώ για τη μείωση του ΦΠΑ στην ενέργεια. Παράλληλα, η Ιταλία έχει εφαρμόσει προσωρινές μειώσεις στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα καύσιμα.
Ωστόσο, το ΔΝΤ εκτιμά ότι τέτοιου τύπου παρεμβάσεις, αν παραταθούν, μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά τα δημόσια οικονομικά και να δυσκολέψουν τη δημοσιονομική προσαρμογή των κρατών-μελών.
Στρεβλώσεις στην αγορά ενέργειας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στις επιπτώσεις των μέτρων στην αγορά ενέργειας, καθώς σύμφωνα με το Ταμείο, οι παρεμβάσεις στις τιμές περιορίζουν τα σήματα της αγοράς.
Ο Κάμμερ υπογραμμίζει ότι η τεχνητή συγκράτηση των τιμών μειώνει τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας, καθυστερεί τη στροφή προς εναλλακτικές και ανανεώσιμες πηγές και διατηρεί υψηλή τη ζήτηση σε μια αγορά με περιορισμένη προσφορά, αποδυναμώνοντας έτσι τη φυσική προσαρμογή του ενεργειακού συστήματος.
Δημοσιονομική πίεση και προειδοποίηση για το μέλλον
Το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ήδη δαπανήσει σημαντικά ποσά για ενεργειακές παρεμβάσεις από την έναρξη της κρίσης, ενώ προειδοποιεί πως το κόστος μπορεί να αυξηθεί εάν οι ενεργειακές πιέσεις παραταθούν.
Όπως τονίζεται, η συνέχιση γενικευμένων μέτρων στήριξης ενέχει τον κίνδυνο μόνιμης επιβάρυνσης των κρατικών προϋπολογισμών και δημιουργίας ενός δύσκολα αναστρέψιμου δημοσιονομικού πλαισίου στην ΕΕ.
