Πέρυσι τέτοιο καιρό, με την συμπλήρωση δύο χρόνων από την τραγωδία των Τεμπών, ο κόσμος ετοιμαζόταν να βγει στους δρόμους, να διαδηλώσει και να στηρίξει τους συγγενείς των θυμάτων στον αγώνα τους για την απονομή δικαιοσύνης. Ακολούθησε ένας χείμαρρος πολιτών που συμμετείχε στην ίσως μεγαλύτερη κινητοποίηση των τελευταίων δεκαετιών. Εκατοντάδες χιλιάδες, άνθρωποι όλων των ηλικιών, αποφασισμένοι και αναποφάσιστοι ψηφοφόροι, μετείχαν στη συγκέντρωση, που κάλυψε όλη την Πλατεία Συντάγματος αλλά και την ευρύτερη περιοχή του κέντρου της Αθήνας. Αντίστοιχα συλλαλητήρια, σε παλμό και συμμετοχή, έγιναν σε όλη την Ελλάδα, όπως στα κομβικά σημεία της Θεσσαλονίκης, της Πάτρας και του Ηρακλείου Κρήτης.
Σήμερα, ένα χρόνο μετά, η 28η Φεβρουαρίου, η «μέρα μνήμης», μπορεί να συγκεντρώσει επίσης χιλιάδες κόσμου, όμως στην ουσία δεν μοιάζει με την περσινή. Η πλειοψηφία των πολιτών, κατά πως φαίνεται, δεν δείχνει τον ίδιο «ενθουσιασμό» να συμμετάσχει σε συγκεντρώσεις, στις οποίες οι διοργανωτές, θα προσδώσουν πολιτική διάσταση και ως «αφήγημα» θα έχουν τις δύο λέξεις «έγκλημα» και «συγκάλυψη».
Κομματική εκμετάλλευση
Κατά τις περυσινές μεγαλειώδεις συγκεντρώσεις για τα Τέμπη (και όχι μόνο) τα κόμματα της αντιπολίτευσης προσπάθησαν να εκμεταλλευθούν το όλο θέμα και να αποκομίσουν πολιτικά οφέλη. Το ίδιο θα επιδιώξουν και κατά τις φετινές συγκεντρώσεις. Όμως οι περυσινές θεωρίες συνωμοσίας πάνω στις οποίες είχαν στηρίξει όλο το πολιτικό τους αφήγημα αντισυστημικοί, αλλά και συστημικοί, δείχνει τώρα να έχει ξεφτίσει και ο κόσμος ,που με ενθουσιασμό, αλλά και οργή, συμμετείχε στις διαδηλώσεις, δεν δείχνει να έχει την ίδια διάθεση και να δώσει «κομματική τροφή» σε υποστηρικτές θεωριών συνωμοσίας.
Στις εκλογές του 2023 η προσπάθεια της αντιπολίτευσης να χρησιμοποιήσει τα Τέμπη για να πλήξει την κυβέρνηση είχε προσωρινό θετικό αντίκτυπο. Σήμερα τρία χρόνια μετά την τραγωδία με τους 57 νεκρούς και ένα χρόνο μετά τις μεγαλειώδεις «αντικυβερνητικές» συγκεντρώσεις, όλα δείχνουν πως και η μέχρι τώρα προσπάθεια της αντιπολίτευσης να πλήξει την κυβέρνηση για τα Τέμπη δεν αποδίδει σημαντικά οφέλη. Αλλά και το νέο κυοφορούμενο κόμμα της «ψυχής» των περσινών διαδηλώσεων Μαρίας Καρυστιανού, δεν δείχνει να κερδίζει αυτό που προσδοκούσε η πρώην πρόεδρος του Σωματείου γονέων θυμάτων των Τεμπών.
Πως φθάσαμε όμως στο σήμερα; Από την «τοξική» περίοδο των θεωριών συνωμοσίας και τις μεγαλειώδεις «αντικυβερνητικές» διαδηλώσεις για τα Τέμπη, στην «ημέρα μνήμης» και στη «συγκέντρωση για όλα τα Τέμπη του κόσμου», κατά πως διακηρύττει κομματικός σχηματισμός, που θέλει να εμφανίζεται και ως ο κύριος διοργανωτής των συγκεντρώσεων;
Το χρονικό της τραγωδίας
Την εφιαλτική νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023 έγινε ένα τρομερό δυστύχημα, στη σιδηροδρομική γραμμή Αθήνα – Θεσσαλονίκη, στο ύψος των Τεμπών. Συγκρούστηκαν δυο τρένα, εμπορικό με επιβατικό. Σταθμάρχης στη Λάρισα, εκτελώντας χειροκίνητη λειτουργία και όχι ηλεκτρονική όπως είχε δυνατότητα, έβαλε το επιβατικό τρένο σε λάθος γραμμή. Ο απολογισμός της σύγκρουσης βαρύς: 57 νεκροί και πολλοί τραυματίες. Το θέμα για μερικές ημέρες παρέμενε εν υπνώσει ως εθνικό τραύμα.
Οι θεωρίες συνωμοσίας
Σιγά-σιγά όμως άρχισαν να πλέκονται εξωφρενικά σενάρια και να προστίθενται στη συζήτηση για το δυστύχημα διάφορες θεωρίες που, ως μισές αλήθειες γιγαντώθηκαν και άρχισαν να διαδίδονται και σε ένα βαθμό να γίνονται πιστευτές. Έτσι μπήκαν στη δημόσια συζήτηση διάφορα σενάρια, που μετατόπισαν το ενδιαφέρον από τα πρόσωπα που διευθέτησαν κακώς την κυκλοφορία των τρένων στο ίδιο το δυστύχημα και τις διαχρονικές ευθύνες των κυβερνήσεων για την κατάσταση, στην οποία είχε περιέλθει το σιδηροδρομικό δίκτυο στη χώρα. Επινοήθηκαν θεωρίες, οι οποίες διαδόθηκαν γρήγορα και εμπλουτίστηκαν με εικασίες που προβλήθηκαν ως βεβαιότητες. Τα θύματα πέθαναν από πυρκαγιά, η οποία προκλήθηκε από έκρηξη σε βαγόνια.
Υπήρξαν κι άλλοι νεκροί, αδήλωτοι, που εξαερώθηκαν και ίχνη τους δεν βρέθηκαν ποτέ. Χαλκεύτηκαν οι καταγεγραμμένες συνομιλίες των υπεύθυνων εργαζομένων το βράδυ του δυστυχήματος. Η εμπορική αμαξοστοιχία είχε επιπλέον παράνομα βαγόνια. Δεν καταγράφηκε ή δεν διασώθηκε η καταγραφή της φόρτωσης του τρένου. Υπήρξε παράνομο φορτίο εύφλεκτου υγρού σε μεγάλη δεξαμενή που πήγαινε από τα Σκόπια στη Λάρισα για να χρησιμοποιηθεί από τη ΝΑΤΟϊκή δύναμη που εδρεύει εκεί για όπλα που θα διοχετευτούν στην Ουκρανία.
Οι προανακριτικές
Όταν αντιτάχθηκαν πραγματολογικές παρατηρήσεις, η δεξαμενή του ξυλόλιου μίκρυνε, έγινε λόγος ακόμα και για φιάλες στο κόκπιτ του οδηγού, αν όχι ξυλόλιου τουλάχιστον αλκοόλ για τη νόθευση ποτών. Η διευθέτηση του χώρου του δυστυχήματος και οι εργασίες που έγιναν προκειμένου να πατήσουν βαριά μηχανήματα που θα σήκωναν τα κατεστραμμένα τρένα, όπως ζητούσε η Πυροσβεστική, θεωρήθηκε προσπάθεια συγκάλυψης και απόκρυψης του αναζητούμενου παράνομου φορτίου – και οδήγησε στην Προανακριτική Επιτροπή της Βουλής τον παραιτηθέντα υφυπουργό Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Χρήστο Τριαντόπουλο. Όπως οδηγήθηκε αργότερα στην Προανακριτική και ο πρώην υπουργός Κώστας Καραμανλής.
Οι θεωρίες αυτές, που κυκλοφορούσαν αναπάντητες ακόμα και μέσα στη Βουλή, αρχικά από τον Κυριάκο Βελόπουλο, έφτιαξαν ένα υπόστρωμα συνωμοσιολογίας, που διαδιδόταν. Το υπόστρωμα αυτό επενδύθηκε με συγκίνηση όταν εμφανίστηκε σύλλογος συγγενών θυμάτων που διεκδικούσε δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι η πραγματική δικαιοσύνη δεν είναι πραγματική – και, στο όνομα του πένθους, όταν άρχισε να εκπροσωπεί στη δημόσια σφαίρα το αίτημα αυτό της δικαιοσύνης η Μαρία Καρυστιανού. Τότε μάλιστα και με αφορμή τη συναυλία για τα Τέμπη, τον Οκτώβριο του 2024, στο Παναθηναϊκό Στάδιο, έγινε κατανοητό ότι στο όνομα της θλίψης μπορούσε να αναζωπυρωθεί ένα κίνημα που στο όνομα της δικαιοσύνης θα έβαζε ζητήματα κυβερνησιμότητας της χώρας.
Η συναυλία λειτούργησε κομβικά, προοιωνιζόμενη τη δημιουργία ενός νέου κύματος αγανάκτησης από θλίψη κι από μια αίσθηση ότι τα θύματα των Τεμπών είναι αδικαίωτα. Το κλίμα αυτό, στηριγμένο κυρίως στις «αποκαλύψεις» όλων των προαναφερθεισών θεωριών, διογκώθηκε και στην κοινωνία, μέσω των κοινωνικών δικτύων, και στον Τύπο, γραπτό και ηλεκτρονικό, και στη Βουλή, αφού τις ιστορίες του Βελόπουλου τις υιοθέτησε ολόκληρη η αντιπολίτευση, του ΠΑΣΟΚ συμπεριλαμβανομένου. Κάπως έτσι φτάσαμε στα πάνδημα συλλαλητήρια που εγκαινιάστηκαν στις 28 Ιανουαρίου 2025. Τα οποία διοργανώθηκαν στο όνομα της συγκίνησης για τους νεκρούς και το νόημά τους συνοψίστηκε σε δύο λέξεις: «έγκλημα» και «συγκάλυψη».
Η λέξη Δικαιοσύνη κυριάρχησε στη μεγαλειώδη συγκέντρωση των Αθηνών, στην οποία συμμετείχαν πολίτες κάθε πολιτικής απόχρωσης, αλλά πολλοί ήταν αυτοί ,που προσέδωσαν σ αυτή και αντικυβερνητική χροιά. Τις μέρες που επακολούθησαν τα βλέμματα των πολιτών ήταν στραμμένα στις απανωτές πολιτικές συγκρούσεις στη Βουλή, όπου κυβέρνηση και αντιπολίτευση συμμετείχαν στις σφοδρότερες αντιπαραθέσεις για τα Τέμπη, αλλά και για ένα πλέγμα άλλων ζητημάτων, που έχουν σχέση με την λειτουργία του κράτους. Σήμερα, ένα χρόνο μετά ναι, η 28η Φεβρουαρίου δεν φαίνεται να μοιάζει με την περυσινή, τύποις και ουσία. Το γιατί καλύτερα θα ήταν να (ανα)ρωτηθούν εκείνοι, που προσπάθησαν να αποκομίσουν κομματικά οφέλη από μια τραγωδία, που μας συγκλόνισε όλους. Την τραγωδία των Τεμπών.
