Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur αποτελεί μία από τις πιο φιλόδοξες – και ταυτόχρονα αμφιλεγόμενες – εμπορικές συμφωνίες που έχει διαπραγματευτεί ποτέ η Ευρωπαϊκή Ένωση. Μετά από σχεδόν 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, η πολιτική συμφωνία έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί, ωστόσο η υπογραφή και κυρίως η επικύρωσή της παραμένουν ανοικτές, καθώς προκαλεί ισχυρές αντιδράσεις σε αρκετά κράτη-μέλη.
Η συμφωνία φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια τεράστια ζώνη ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και των χωρών της Mercosur, δηλαδή της Βραζιλίας, της Αργεντινής, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης, καλύπτοντας συνολικά περισσότερους από 700 εκατομμύρια καταναλωτές.
Τι είναι η Mercosur και γιατί ενδιαφέρει την Ευρώπη
Η Mercosur ιδρύθηκε το 1991 με στόχο την οικονομική ολοκλήρωση της Νότιας Αμερικής. Πρόκειται για μια αγορά με τεράστιο αγροτικό πλεονέκτημα, αλλά και αυξανόμενη ζήτηση για βιομηχανικά προϊόντα, τεχνολογία και υπηρεσίες – τομείς στους οποίους η Ευρώπη διαθέτει ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Για την ΕΕ, η συμφωνία ΕΕ – Mercosur δεν είναι μόνο οικονομικό εργαλείο, αλλά και γεωπολιτικό αντίβαρο απέναντι στην αυξανόμενη επιρροή της Κίνας και των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική.
Τι προβλέπει η συμφωνία ΕΕ – Mercosur
Στον πυρήνα της, η συμφωνία προβλέπει:
- Κατάργηση περίπου 91–92% των δασμών που επιβάλλουν οι χώρες της Mercosur στα ευρωπαϊκά προϊόντα, σε βάθος χρόνου.
- Σταδιακή κατάργηση περίπου 90% των δασμών της ΕΕ, με εξαιρέσεις και ποσοστώσεις για ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα.
- Άνοιγμα αγορών σε:
- αυτοκίνητα και ανταλλακτικά
- μηχανήματα και εξοπλισμό
- φάρμακα και χημικά
- κρασιά και αλκοολούχα ποτά
- Προστασία ευρωπαϊκών γεωγραφικών ενδείξεων (ΠΟΠ/ΠΓΕ).
- Κεφάλαια για βιώσιμη ανάπτυξη, εργασιακά δικαιώματα και περιβάλλον – αν και η εφαρμογή τους παραμένει αντικείμενο συζήτησης.
Αγροτικά: το πραγματικό πεδίο σύγκρουσης
Οι μεγαλύτερες αντιδράσεις εστιάζονται στα αγροτικά προϊόντα. Η ΕΕ δέχεται εισαγωγές:
- βοδινού κρέατος
- πουλερικών
- ζάχαρης
- αιθανόλης
όχι όμως χωρίς όρους. Οι εισαγωγές αυτές προβλέπονται με αυστηρές ποσοστώσεις και μειωμένους – όχι μηδενικούς – δασμούς.
Παρά τα φίλτρα, πολλοί Ευρωπαίοι αγρότες φοβούνται ότι ακόμη και περιορισμένες εισαγωγές μπορούν να πιέσουν τις τιμές, ιδίως σε χώρες με ισχυρή κτηνοτροφική παραγωγή όπως η Γαλλία, η Ιρλανδία και η Ισπανία.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι πιέζονται
Κερδισμένοι:
- Ευρωπαϊκή βιομηχανία και εξαγωγείς
- Αυτοκινητοβιομηχανία και μηχανολογικός κλάδος
- Κλάδοι υψηλής προστιθέμενης αξίας
Πιεζόμενοι:
- Κτηνοτροφία
- Ορισμένοι αγροτικοί τομείς
- Μικροί παραγωγοί με χαμηλά περιθώρια αντοχής
Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας της πολιτικής αντιπαράθεσης: πώς συνδυάζεται το άνοιγμα αγορών με την προστασία της ευρωπαϊκής αγροτικής παραγωγής.
Γιατί η επικύρωση παραμένει αβέβαιη
Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur απαιτεί πολιτική συναίνεση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επικύρωση από εθνικά κοινοβούλια. Περιβαλλοντικές ανησυχίες (κυρίως για την αποψίλωση του Αμαζονίου), αγροτικές αντιδράσεις και εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες καθυστερούν τη διαδικασία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει πρόσθετες εγγυήσεις και ρήτρες, ώστε να αμβλυνθούν οι αντιστάσεις και να διασφαλιστεί ότι η συμφωνία δεν θα λειτουργήσει εις βάρος των πιο ευάλωτων κλάδων.
Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur δεν είναι ούτε πανάκεια ούτε καταστροφή. Είναι μια μεγάλη στρατηγική επιλογή με σαφή οικονομικά οφέλη και υπαρκτές κοινωνικές πιέσεις. Το αν θα εξελιχθεί σε επιτυχία ή σε πηγή νέων εντάσεων θα κριθεί από το πώς θα εφαρμοστεί, ποιες δικλίδες θα ενεργοποιηθούν και αν η Ευρώπη καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στο άνοιγμα των αγορών και την προστασία της παραγωγικής της βάσης.
