«Η Συνταγματική Αναθεώρηση αποτελεί το σημαντικότερο τεστ Εθνικής Συνεννόησης» δηλώνει ο Ευριπίδης Στυλιανίδης στο epolitical.gr φωτίζοντας τις κρίσιμες πτυχές των προτεινόμενων άρθρων. Με την ιδιότητα αλλά και με την εμπειρία του από την αναθεώρηση του 2001, του 2008 και του 2019, μας αναλύει τον ρόλο των συναινέσεων, τα όρια και τις δυνατότητες του υπάρχοντος πολιτικού συστήματος, καθώς και τα άρθρα που θεωρεί κομβικά για το μέλλον της δημοκρατίας και της χώρας. Από το «ευαίσθητο» άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών, μέχρι την ανάγκη αναθεώρησης του άρθρου 16 και τη συνταγματική θωράκιση απέναντι στις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης, θέτει το βλέμμα στις επόμενες γενιές.
Πόσο εφικτό και ρεαλιστικό είναι να δημιουργηθούν οι απαραίτητες συναινέσεις στο υπάρχον πολιτικό σκηνικό που χαρακτηρίζεται από πόλωση, για να προχωρήσει η Συνταγματική Αναθεώρηση;
Η διαδικασία που ξεκινά από την Προτείνουσα Βουλή μετά την σχετική ανακοίνωση του πρωθυπουργού δεν ολοκληρώνεται τώρα, αλλά μετά από εκλογές από την Αναθεωρητική Βουλή που θα εκφράζει μια άλλη ίσως ισορροπία δυνάμεων. Στόχος αυτής της Βουλής είναι να επιλέξει με απόλυτη πλειοψηφία τα άρθρα που χρήζουν συμπλήρωσης, διόρθωσης, κατάργησης ή αντικατάστασης. Το περιεχόμενο τους όμως σε κάθε περίπτωση θα το προσδιορίσει η Αναθεωρητική Βουλή. Αν υπάρχει σε κάποιο θέμα από τώρα ευρεία συναίνεση, δηλαδή πάνω από 180 ψήφοι, απλά θα διευκολυνθεί η επόμενη πλειοψηφία των 151.
Έχοντας την εμπειρία της Αναθεώρησης του 2019 ως πρόεδρος της Αναθεωρητικής Επιτροπής επιθυμώ να επισημάνω ότι σε ένα ώριμο πολιτικό σύστημα οι πολιτικοί πρωταγωνιστές οφείλουν να στρέφουν το βλέμμα όχι στις επόμενες εκλογές, αλλά στις επόμενες γενιές, ξεπερνώντας τις μικροκομματικές συγκρούσεις και τις άγονες διαχειριστικές αντιπαραθέσεις. Θυμίζω ότι το 2019 σε ένα πιο πολωμένο κλίμα, ξεκινήσαμε στην Προτείνουσα Βουλή από 154 διαφωνίες. Στείλαμε στην Αναθεωρητική Βουλή 49 διαφωνίες και ολοκληρώσαμε με 8+1 συμφωνίες σε άρθρα που τα περισσότερα αποδείχθηκαν λειτουργικά.
Το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών θεωρείται «πυριτιδαποθήκη» της κοινωνικής δυσαρέσκειας, πώς σκοπεύετε να το προσεγγίσετε με την αναθεώρηση;
Δεν έχει γίνει μέχρι τώρα η εσωτερική μας διαβούλευση. Άρα ότι σας πω είναι προσωπική υποκειμενική γνώμη. Οφείλουμε να ισορροπήσουμε ανάμεσα σε δύο εξίσου επικίνδυνα ακραίες καταστάσεις. Από τη μια είναι η απόλυτη ατιμωρησία προνομιούχων πολιτικών και από την άλλη η απόλυτη τιμωρητικότητα που οδηγεί μαθηματικά στην ποινικοποίηση της πολιτικής ζωής, στην πόλωση και στην αποθάρρυνση των άξιων και ικανών να ασχοληθούν με τα κοινά. Η διάταξη γεννήθηκε στο παρελθόν για να προστατέψει ευσυνείδητους πολιτικούς με ελεύθερη συνείδηση από το μίσος του ηγεμόνα που μπορούσε να τους στείλει ως το θάνατο ή το μένος της διαπλοκής που θα μπορούσε να τους τελειώσει πολιτικά, κοινωνικά, επαγγελματικά….
Οι καιροί άλλαξαν αλλά τα πάθη και τα συμφέροντα παραμένουν ίδια. Η Βουλή πρέπει λοιπόν να λειτουργεί ως ασπίδα για τους ευσυνείδητους, όταν βάλλονται, αλλά όχι ως πλυντήριο για τους ασυνείδητους που αποπειρώνται να τη χρησιμοποιήσουν σαν εργαλείο για τις παρανομίες τους. Το άρθρο 86 είναι ένα εργαλείο σαν το μαχαίρι. Μπορείς να το χρησιμοποιήσεις για να κόψεις ψωμί ή για να αφαιρέσεις μια ζωή. Όταν λοιπόν ένα εργαλείο δε χρησιμοποιείται σωστά, δε φταίει το εργαλείο, αλλά αυτός που το χρησιμοποιεί. Είναι δύσκολη η ισορροπία.
Ποιο θα είναι το τίμημα αν χαθεί σε αυτή την Βουλή η ευκαιρία της συνταγματικής αναθεώρησης για κρίσιμα άρθρα, όπως για παράδειγμα το άρθρο 86 ή το 103;
Κατά την άποψη μου έχουν πιο επείγοντα χαρακτήρα τα άρθρα 16 και μια διάταξη για την σωστή εφαρμογή της Τεχνητής Νοημοσύνης ως Άρθρο 5Β, ώστε να προστατεύονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, η δημοκρατία και το κράτος δικαίου από απειλές που εμφανίζονται ως παρεπόμενα του ΑΙ.
Η Ελλάδα παρά την νομιμοποίηση των Παραρτημάτων Ξένων Πανεπιστημίων παραμένει μια ιδιαίτερη περίπτωση που προσομοιάζει με «νησίδα εκπαιδευτικού απομονωτισμού» και παγκόσμια πρωταθλήτρια εξόριστων επιστημόνων. Είναι παντελώς απούσα από μια οικουμενική εκπαιδευτική αγορά διεθνών φοιτητών και ερευνητών που παράγει πάνω από 30 δις δολάρια το χρόνο, εγκαταλείποντας μια ιστορική παράδοση που τη θέλει πατρίδα της επιστήμης, της φιλοσοφίας και του πολιτισμού. Η αλλαγή του 16 με ευρεία συναίνεση καθίσταται πλέον εθνική αναγκαιότητα για να καθοριστεί έγκαιρα και αυστηρά και το πλαίσιο διασφάλισης υψηλής ποιότητας στην εκπαίδευση, είτε αυτή είναι δημόσια, είτε ιδιωτική.
Τι μήνυμα στέλνετε στους πολίτες που βλέπουν τη Συνταγματική Αναθεώρηση με σκεπτικισμό ή πολιτική δυσπιστία;
Η Αναθεώρηση του Συντάγματος δεν γίνεται κάθε μέρα. Δεν γίνεται με την ευκολία ψήφισης ενός κοινού νόμου. Είναι μια πιο χρονοβόρα και περίπλοκη διαδικασία που απαιτεί στέρεες συναινέσεις και ισχυρή δημοκρατική νομιμοποίηση. Είναι το σημαντικότερο τεστ Εθνικής Συνεννόησης που αν πετύχει θωρακίζει την πατρίδα, ωριμάζει τις πολιτικές δυνάμεις και βελτιώνει την ποιότητα και την ανθεκτικότητα της δημοκρατίας μας. Γι αυτό δεν πρέπει να εξαντλείται σε λεπτομέρειες, αλλά να επικεντρώνεται διορατικά στα σημαντικά που θα μας διευκολύνουν να βρούμε το βηματισμό μας ως Ελλάδα προς το μέλλον. Για τους πολίτες είναι και μια ευκαιρία να επαναξιολογήσουν πολιτικές, πολιτικούς και πολιτικά κόμματα μέσα από μια πιο υπεύθυνη εθνικά ματιά.
Οι πιο καχύποπτοι βλέπουν τις πολιτικές ζυμώσεις για την Συνταγματική αναθεώρηση ως πρόβα για τις επικείμενες εκλογές. Ουσιαστικά λένε ότι αν το ΠΑΣΟΚ δείξει συναινετικό πνεύμα τώρα, τότε ίσως υπάρξει συγκυβέρνηση με τη ΝΔ. Τι απαντάτε;
Κατ’αρχήν είναι λάθος στην εποχή μας να σκεφτόμαστε με ταμπού και προκαταλήψεις. Πρέπει επιτέλους να καλλιεργηθεί κουλτούρα προγραμματικών συγκλίσεων ακόμα και σε παρατάξεις, όπως η Νέα Δημοκρατία, που πιστεύουν στην αυτοδυναμία. Κυβέρνηση συνεργασίας δεν σημαίνει μοιράζομαι υπουργεία και εξουσία. Σημαίνει συμφωνώ σε κοινούς εθνικούς και κοινωνικούς στόχους και τους παλεύω από κοινού ακόμα και με τους αντιπάλους μου. Αυτή η κουλτούρα δεν συνδέεται απόλυτα με την αναθεωρητική διαδικασία, η οποία διατηρεί το δικό της χαρακτήρα.
Συνήθως στις αναθεωρητικές διαδικασίες η αναζήτηση συναινετικών και συνθετικών λύσεων επιδιώκεται ή καλύτερα κορυφώνεται, όχι στην Προτείνουσα, αλλά στην Αναθεωρητική Βουλή. Στην Προτείνουσα διαφαίνεται εάν επήλθε η ωρίμαση κάποιων αναγκαίων αλλαγών, διαφαίνεται ο πλούτος ή η φτώχια ιδεών και προτάσεων των πολιτικών κομμάτων και των Βουλευτών, ο τακτικισμός αυτών που βλέπουν το Σύνταγμα ως κοινό νόμο, δηλαδή όπως προείπα με το βλέμμα στις επόμενες εκλογές ή το στρατηγικό πνεύμα κάποιων άλλων που συνειδητά επιδιώκουν να οικοδομήσουν μια σύγχρονη πολιτεία έτοιμη να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του μέλλοντος στρέφοντας το βλέμμα στις επόμενες γενιές.
Μπορεί οι δημοσκοπήσεις να δείχνουν πρωτιά για ΝΔ, αλλά παραμένει μακρυά από την αυτοδυναμία. Πώς το ερμηνεύετε αυτό και πόσο εύκολα η ΝΔ μπορεί να πιάσει τον εκλογικό πήχη της αυτοδυναμίας;
Είμαστε το κόμμα την αυτοδυναμίας και να είστε σίγουρη ότι θα την παλέψουμε. Αν θέλουμε όμως να είμαστε και ρεαλιστές, δεν πρέπει να ωραιοποιούμε καταστάσεις. Πρέπει να κάνουμε σκληρή αυτοκριτική, να βλέπουμε τα λάθη μας και προσγειωμένα να επιδιώκουμε συνεχώς να τα διορθώνουμε. Τέτοια λάθη έχουμε κάνει και τα πληρώνουμε.
Πιστεύω ότι στο χρόνο που έχουμε ως τις εκλογές, αν αναδείξουμε με πράξεις και πολιτικές ότι υπηρετούμε με συνέπεια τον αξιακό κώδικα που μας κατέστησε ανθεκτικούς ως λαϊκή παράταξη, εμπιστευτούμε το καλό ανθρώπινο δυναμικό της κεντροδεξιάς, σεβαστούμε με την πολιτική το λαό μας που δοκιμάζεται, υπερασπιστούμε έξυπνα και τολμηρά τα εθνικά συμφέροντα, τότε έχουμε σοβαρές ελπίδες να ξαναταυτίσουμε το κόμμα με την παράταξη. Γιατί αυτή η ταύτιση είναι ο μονόδρομος επιστροφής στην επιτυχία και στη νίκη.
