Η κινητή πρόσβαση στο διαδίκτυο έχει εξελιχθεί στον βασικό δίαυλο ψηφιακής συμμετοχής για δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του GSMA (σ.σ. διεθνής ένωση παρόχων κινητής τηλεφωνίας), δείχνουν, όπως σημειώνει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ότι το 58% του παγκόσμιου πληθυσμού, περίπου 4,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι, χρησιμοποιεί mobile internet μέσω προσωπικής συσκευής.
Παρά τη θετική αυτή εικόνα, όπως επισημαίνει η σχετική έρευνα, το βασικό πρόβλημα δεν είναι πλέον η τεχνολογική υποδομή αλλά η πραγματική υιοθέτηση. Περίπου 3,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή το 38% του παγκόσμιου πληθυσμού, ζουν σε περιοχές που καλύπτονται από δίκτυα κινητής ευρυζωνικότητας αλλά δεν χρησιμοποιούν mobile internet. Το λεγόμενο “usage gap” παραμένει σχεδόν δέκα φορές μεγαλύτερο από το “coverage gap”, καθώς μόλις το 4% του πληθυσμού δεν καλύπτεται καθόλου από mobile broadband. Με άλλα λόγια, η συνδεσιμότητα υπάρχει, η χρήση όχι.
Το φαινόμενο είναι εντονότερο στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Από εκεί προήλθε σχεδόν το 90% της παγκόσμιας αύξησης χρηστών, ωστόσο το 93% όσων παραμένουν εκτός mobile internet παγκοσμίως, εξακολουθούν να ζουν σε αυτές τις χώρες. Οι ανισότητες είναι σαφείς και εντός των ίδιων κοινωνιών. Οι κάτοικοι αγροτικών περιοχών. είναι 25% λιγότερο πιθανό να χρησιμοποιούν mobile internet σε σχέση με τους αστικούς πληθυσμούς, ενώ οι γυναίκες παραμένουν κατά 14% λιγότερο πιθανό να είναι χρήστες σε σύγκριση με τους άνδρες.
Σύμφωνα με το GSMA, ο πιο κρίσιμος φραγμός παραμένει η οικονομική προσιτότητα, κυρίως των συσκευών. Στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, το κόστος ενός βασικού smartphone με δυνατότητα internet, αντιστοιχεί κατά μέσο όρο στο 16% του μηνιαίου εισοδήματος, ποσοστό που αγγίζει το 48% για το φτωχότερο 20% του πληθυσμού. Η εικόνα αυτή εξηγεί, γιατί δύο στους τρεις ανθρώπους που δεν χρησιμοποιούν mobile internet, παρότι ζουν σε περιοχές με κάλυψη, δεν διαθέτουν καν κινητό τηλέφωνο.
Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι το επίπεδο γνώσεων και ψηφιακών δεξιοτήτων. Η έλλειψη εξοικείωσης με το mobile internet, η περιορισμένη κατανόηση των δυνατοτήτων του και η αβεβαιότητα ως προς τη χρήση του, εξακολουθούν να λειτουργούν ανασταλτικά. Το GSMA υπογραμμίζει ότι οι πρωτοβουλίες ψηφιακής εκπαίδευσης, πρέπει να εστιάζουν στις πραγματικές ανάγκες των χρηστών και στο κοινωνικό τους πλαίσιο, διαφορετικά η τεχνολογία παραμένει ανεκμετάλλευτη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν και τα ζητήματα ασφάλειας και εμπιστοσύνης. Ανησυχίες για απάτες, παρενόχληση, κλοπή ταυτότητας, επιβλαβές περιεχόμενο και προστασία προσωπικών δεδομένων περιορίζουν, τόσο την υιοθέτηση, όσο και τη χρήση του mobile internet. Η απουσία αίσθησης ασφάλειας οδηγεί πολλούς χρήστες στο να αξιοποιούν το διαδίκτυο μόνο για μία ή δύο βασικές δραστηριότητες, κυρίως επικοινωνία και ψυχαγωγία.
Παράλληλα, η συνάφεια του περιεχομένου και των υπηρεσιών αποδεικνύεται καθοριστική. Η πρόσβαση δεν αρκεί εάν το περιεχόμενο δεν είναι χρήσιμο, εύχρηστο και διαθέσιμο στην τοπική γλώσσα. Η ανάπτυξη τοπικών ψηφιακών οικοσυστημάτων και εφαρμογών που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των κοινοτήτων, αποτελεί βασικό μοχλό για τη διεύρυνση της χρήσης.
Σε επίπεδο δικτύων, οι επενδύσεις κατευθύνονται πλέον κυρίως στο 5G, το οποίο καλύπτει πάνω από το 54% του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ το 4G φτάνει το 93%. Ωστόσο, σε πολλές περιοχές, ιδιαίτερα στην υποσαχάρια Αφρική, σημαντικό μέρος των χρηστών εξακολουθεί να βασίζεται σε συσκευές 3G ή απλά feature phones για πρόσβαση στο διαδίκτυο, γεγονός που επηρεάζει την ποιότητα της εμπειρίας.
Η έρευνα καταλήγει ότι η ουσιαστική συνδεσιμότητα δεν αφορά απλώς την κάλυψη, αλλά μια ασφαλή, προσιτή και παραγωγική ψηφιακή εμπειρία. Η γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος αποτελεί στρατηγική επένδυση, καθώς η πρόσβαση στο mobile internet συνδέεται άμεσα με την υγεία, την εκπαίδευση, το ηλεκτρονικό εμπόριο και τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, με άμεσες επιπτώσεις στην οικονομική συμμετοχή και την ανάπτυξη.
Συνοπτικά, το στοίχημα της επόμενης φάσης είναι σαφές. Η μετάβαση από την κάλυψη στη χρήση, με έμφαση στο κόστος συσκευών, τις δεξιότητες και την εμπιστοσύνη καθώς και η δημιουργία ουσιαστικής συνδεσιμότητας που να μεταφράζεται σε πραγματική αξία για τον χρήστη και την οικονομία.
