Μια δυνατή παρτίδα γεωπολιτικού πόκερ παίζεται αυτή την περίοδο στην Αλβανία με επίκεντρο τη ναυτική βάση στο Πασαλιμάνι στον κόλπο του Αυλώνα, στην οποία οι Τούρκοι έχουν σταθερή παρουσία.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Νίκου Χιδίρογλου για την εφημερίδα «Political» τα γεγονότα δείχνουν ότι ο σχεδιασμός της Άγκυρας κινδυνεύει από τις επιδιώξεις της Ρώμης. «Καρφί» στο μάτι της Τουρκίας, ο ιστοτόπος Nordic Monitor που αποκαλύπτει παρασκήνια της αναθεωρητικής πολιτικής της Άγκυρας.
Οι αποκαλύψεις του Αμπντουλάχ Μποζκούρτ από τη Στοκχόλμη είναι για μία ακόμα φορά καταλυτικές: παρουσιάζει επιστολή του Τούρκου υπουργού Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ, ο οποίος «επιβεβαιώνει» τη συνέχιση της τουρκικής παρουσίας στο Πασαλιμάνι, στο νοτιοδυτικό άκρο του κόλπου του Αυλώνα. Βλέποντας το «μπάσιμο» της Ιταλίας στην Αλβανία, για την οποία η Ρώμη έχει διαχρονικά μεγάλο ενδιαφέρον, θεωρώντας τη ζωτικής γεωπολιτικής σημασίας για τα συμφέροντά της, η Άγκυρα προσπαθεί να εδραιώσει τη θέση της.
«Αβάσιμοι ισχυρισμοί»
Όπως γράφει ο Μποζκούρτ, «η Τουρκία απέρριψε τους ισχυρισμούς ότι η μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία της στην Αλβανία θα μπορούσε να τεθεί σε κίνδυνο λόγω πρόσφατων συμφωνιών συνεργασίας μεταξύ Τιράνων και Ρώμης, επιμένοντας ότι ο ρόλος της στη ναυτική βάση στο Πασαλιμάνι παραμένει κρίσιμος και θα συνεχιστεί χωρίς διακοπή».
Στη δε επιστολή του Τούρκου υπουργού, την οποία μάλιστα παραθέτει, αναγράφεται ότι η Αλβανία δεν έχει υποβάλει επίσημο αίτημα για τον τερματισμό της τουρκικής παρουσίας στο Πασαλιμάνι και ότι η Άγκυρα δεν έχει προβεί σε σχεδιασμό για την απόσυρση του προσωπικού της.
«Οι ισχυρισμοί προς αυτή την κατεύθυνση είναι απολύτως αβάσιμοι», λέει ο Τούρκος πολιτικός, προσπαθώντας να καθησυχάσει τους ομοεθνείς του που φοβούνται ότι η υπογραφή τον περασμένο Νοέμβριο μνημονίου (Memorandum of Understanding ή MoU) μεταξύ Αλβανίας και Ιταλίας για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών του λιμανιού θα θέσει εκτός την τουρκική αποστολή που εδρεύει εκεί.
Οι υπογράφοντες είναι η ιταλική ναυπηγική εταιρεία Fincantieri και η αλβανική κρατική εταιρεία KAYO, που θέλουν να δημιουργήσουν μια υποδομή για την κατασκευή και συντήρηση πολεμικών πλοίων. Η συμφωνία ανακοινώθηκε στη Διακυβερνητική Σύνοδο Κορυφής Ιταλίας-Αλβανίας στη Ρώμη, παρουσία της Τζόρτζια Μελόνι και του Έντι Ράμα.
Σύμφωνα με το αμερικανικό The Defense Post, η κοινοπραξία θα κατασκευάζει πλοία μήκους ως 80 μέτρων, με τη Fincantieri να επιβλέπει το συνολικό έργο και την ΚAYO θα διαχειρίζεται την κατασκευή. Όπως αναφέρουν οι Αμερικανοί, «μέρος αυτών των συμφωνιών είναι η συνεργασία της KAYO με έναν άλλο γίγαντα της άμυνας, τη Leonardo, για την κυβερνοασφάλεια και άλλα απροσδιόριστα έργα στρατιωτικής τεχνολογίας». Με την προαναφερόμενη ιταλική εταιρεία, ο τουρκικός όμιλος Baykar (βλ. UAV Bayraktar) έχει υπογράψει MoU για συνεργασία στον τομέα των UAV και της στρατιωτικής τεχνολογίας γενικότερα.
Τους Τούρκους τους έχει λούσει κρύος ιδρώτας, καθώς έχουν επενδύσει πολλά στην ανακατασκευή και στη λειτουργία στο Πασαλιμάνι του Αυλώνα και βλέπουν να χάνουν σταδιακά τον έλεγχό του από τους Ιταλούς. Το λιμάνι έχει στρατηγική θέση, ήταν -όπως επισημαίνεται σωστά στο δημοσίευμα- η μοναδική βάση στη Μεσόγειο των υποβρυχίων της ΕΣΣΔ μέχρι το 1961, όταν ο Εμβέρ Χότζα ήρθε σε ρήξη με τη Μόσχα.
«Βασικός πυλώνας της αμυντικής συνεργασίας των δύο χωρών»
Όπως σημειώνει ο Μποζκούρτ, Τούρκοι αξιωματούχοι τονίζουν ότι «οι δραστηριότητες εκσυγχρονισμού της βάσης, που ξεκίνησαν το 1998, συνεχίζονται κανονικά και ότι προσωπικό της Διοίκησης Ναυτικών Δυνάμεων της Τουρκίας εξακολουθεί να υπηρετεί εκεί, παρέχοντας συμβουλευτική και εκπαιδευτική υποστήριξη στο αλβανικό Ναυτικό. Το υπουργείο χαρακτήρισε την αποστολή ως βασικό πυλώνα της αμυντικής συνεργασίας των δύο χωρών».
Η τελευταία πρόταση αναδεικνύει το πόσο σημαντική θεωρούν την παρουσία τους εκεί, καθώς από τον Αυλώνα έχουν πρόσβαση και στο Ιόνιο Πέλαγος και στην Αδριατική. Τους Τούρκους τους ανησυχεί και το ότι η Ρώμη και τα Τίρανα συμφώνησαν για την παραχώρηση στην αλβανική ακτοφυλακή περιπολικών σκαφών.
Οι Ιταλοί εξασφαλίζουν με όλα αυτά ότι θα έχουν ισχυρή παρουσία στον Αυλώνα δεν θα χάσουν τον έλεγχο της ευρύτερης περιοχής από την Άγκυρα. Όπως βέβαια υπογραμμίζει ο Μποζκούρτ, «βάσει των υφιστάμενων διμερών συμφωνιών, το τουρκικό Ναυτικό διατηρεί το δικαίωμα να χρησιμοποιεί την εγκατάσταση για τις δικές του επιχειρήσεις στο Ιόνιο και το Αδριατικό Πέλαγος». Αλλά η ιταλική παρουσία εκεί αλλάζει πλέον πολλά, δεδομένου και του ότι η Ρώμη έχει υπογράψει συμφωνία για την οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αθήνα.
Ο Ράμα ακολουθεί πιστά τα σκοτεινά σχέδια Ερντογάν
Οι Αλβανοί εξακολουθούν, κατόπιν προτροπών της Άγκυρας, να μην κάνουν τίποτα για την επίτευξη νέας συμφωνίας για την ΑΟΖ με την Ελλάδα, μετά την υπαναχώρησή τους από εκείνη που είχε υπογραφεί τον Απρίλιο του 2009, με «απόφαση» του Συνταγματικού Δικαστηρίου των Τιράνων, τον Δεκέμβριο του 2009.
Όπως γράφει ο πρέσβης ετ Αλέξανδρος Μαλλιάς στο βιβλίο του «Ελλάδα-Αλβανία, αλήθειες και σκιές» (εκδόσεις Ι. Σιδέρης, Αθήνα 2025), επικαλούμενος τα όσα είπε στην αλβανική Βουλή ο Σαλί Μπερίσα, «είναι λοιπόν ξεκάθαρο ότι κατά τον γνωστό παλαίμαχο πολιτικό της Αλβανίας, επί των ημερών του οποίου έχουν υπογραφεί από το 1995 μέχρι σήμερα οι σημαντικότερες διμερείς συμφωνίες, ο νυν πρωθυπουργός κ. Έντι Ράμα ενεργούσε “για λογαριασμό τρίτης χώρας”, δηλαδή της Τουρκίας. Και μάλιστα έναντι “χρημάτων”». Και υπενθυμίζει ότι «πριν από κάθε επίσκεψή του στην Αθήνα και συνάντησή του με τον πρωθυπουργό της Ελλάδος φρόντιζε να προηγείται συνάντησή του με τον πρόεδρο Ερντογάν».
Πώληση οπλικών συστημάτων
Οι Τούρκοι κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να εντείνουν τη στρατιωτική τους συνεργασία με τις χώρες των Βαλκανίων, στην προσπάθειά τους να ενισχύσουν το μουσουλμανικό τόξο που τόσο «επιμελώς» στήνουν από τη δεκαετία του ’90. Έχουν μάλιστα αυξήσει κατακόρυφα τη στρατιωτική τους παρουσία στη Χερσόνησο του Αίμου, παριστάνοντας τους παράγοντες περιφερειακής ασφάλειας. Αυτό με όχημά τους μια στρατηγική παροχών ή πωλήσεων οπλικών συστημάτων και εκπαίδευσης, στο πλαίσιο όμως του νεοοθωμανικού δόγματός τους και με έμφαση στις περιοχές με μουσουλμανικό πληθυσμό.
Τον Ιούλιο του 2025, η Αλβανία (η οποία ανήκει από το 2009 στο ΝΑΤΟ) και η Τουρκία υπέγραψαν την τροποποίηση ενός «Πρωτοκόλλου Οικονομικής Βοήθειας» που είχαν υιοθετήσει νωρίτερα. Δι’ αυτού, επεκτείνεται η στρατιωτική υποστήριξη της Άγκυρας στον αλβανικό στρατό, μέσω της παροχής συστημάτων πυροβολικού 105 mm και εκπαίδευσης.
Επίσης, τον περασμένο Δεκέμβριο οι Τούρκοι έδωσαν στις αλβανικές ένοπλες δυνάμεις ένα αεροσκάφος Airbus A319‑115J (για χρήση VIP). Είχε προηγηθεί η υπογραφή συμφωνίας το 2022 για την απόκτηση από την Baykar τριών drones TB2, που άνοιξε τον δρόμο και για την απόκτηση από τα Τίρανα drones-καμικάζι· την ανακοίνωσαν Ερντογάν και Ράμα μετά από συνάντησή τους τον Οκτώβριο του 2024. Επίσης, έχουν δοθεί από την Άγκυρα στους Αλβανούς τυφέκια τουρκικής κατασκευής MPT‑76 και MP5 και θωρακισμένα οχήματα, ενώ η Τουρκία εκπαιδεύει Αλβανούς αξιωματικούς.
Συμφωνίες
Πλην της Αλβανίας, οι Τούρκοι υπέγραψαν το 2017 συμφωνία με το Μαυροβούνιο για συνεργασία στην κατασκευή οπλικών συστημάτων. Το 2022 υπέγραψαν συμφωνία ανταλλαγής απόρρητων πληροφοριών με τη Βοσνία και το 2025 συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με το Κοσσυφοπέδιο, στο οποίο πούλησαν μάλιστα UAV, προκαλώντας την αντίδραση της Σερβίας.
Τον Ιανουάριο του 2024 οι Τούρκοι υπέγραψαν συμφωνία με τη Βουλγαρία (την ώρα που προσπαθούν να «ριζοσπαστικοποιήσουν» τη μουσουλμανική μειονότητά της) και τη Ρουμανία, για την αντιμετώπιση των ναρκών στη Μαύρη Θάλασσα (MCM Black Sea).
«Ο εξισλαμισμός επί τη βάσει του συμφέροντος σημείωσε τη μεγαλύτερη επιτυχία στο αλβανικό έθνος»
Ο πρώην πρέσβης μας στα Τίρανα την περίοδο 2000-2004 Δημήτριος Ηλιόπουλος δήλωσε στην «Political»: «Οι σχέσεις των Αλβανών με τους Τούρκους (Οθωμανούς τούς αποκαλούν σε κάποιες περιοχές της γείτονος) χαρακτηρίζονται από έναν κοινό παρονομαστή, δηλαδή το συμφέρον. Έτσι εξηγείται ιστορικά ότι, από όλα τα Βαλκάνια, ο εξισλαμισμός επί τη βάσει του συμφέροντος σημείωσε τη μεγαλύτερη επιτυχία στο αλβανικό έθνος (70% του πληθυσμού της σημερινής Αλβανίας καταχωρούνται ως μουσουλμάνοι).
Λογικό λοιπόν ήταν με τη μεταπολίτευση του 1990 ο πολιτικός κόσμος της Αλβανίας να στραφεί προς τους μεγαλύτερους πλειοδότες, δηλαδή την Ιταλία και την Τουρκία (η Ελλάδα έπεται όμως με διαφορά).
Η προσφορά της Τουρκίας δεν περιορίστηκε μόνο σε χρηματοδότηση των τόσο αναγκαίων υποδομών, αλλά επεκτάθηκε στρατηγικά και στον στρατιωτικό τομέα (βλέπε ναυτική βάση Αυλώνα) και στην εκπαίδευση του έμψυχου υλικού αποβλέποντας στη δημιουργία φιλότουρκων αξιωματούχων, πράγμα που επέτυχαν σε μεγάλο βαθμό.
Η σημερινή στενή σχέση του πρωθυπουργού Ράμα με τον πρόεδρο Ερντογάν διέπεται από τους ίδιους κανόνες αμοιβαίου (ίσως και προσωπικού) οφέλους, σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής. Η Αθήνα πρέπει να λάβει σοβαρά αυτή την παράμετρο, εάν θέλουμε να αποφύγουμε δυσάρεστες εκπλήξεις στη σημερινή ταραγμένη συγκυρία».
