Αν και η Τουρκία είχε ενεργό ρόλο στις υπογραφές της εκεχειρίας στη Γάζα, όλα δείχνουν ότι θα μείνει εκτός από την επόμενη ημέρα στην περιοχή.
Η Ουάσινγκτον, το Ισραήλ και οι βασικοί σύμμαχοι της Δύσης συγκροτούν ήδη το νέο πλαίσιο για τη μεταπολεμική Γάζα, στο οποίο η συμμετοχή της Άγκυρας φαντάζει ολοένα και πιο απίθανη.
Το ισραηλινό “όχι” και το αμερικανικό “αν συμφωνεί το Ισραήλ”
Η αρχική πρόθεση των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν να συγκροτηθεί μια Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης, η οποία θα αναλάβει τη διαχείριση του παλαιστινιακού θύλακα μετά την κατάπαυση του πυρός.
Όμως, όπως δήλωσε ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, για τη συμμετοχή οποιασδήποτε χώρας θα πρέπει να «νιώθει άνετα το Ισραήλ». Με άλλα λόγια, η τελική λέξη ανήκει στο Τελ Αβίβ.
Η δήλωση Ρούμπιο ήρθε λίγες ώρες μετά τις δηλώσεις του Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος απέκλεισε ρητά και κατηγορηματικά τη συμμετοχή της Τουρκίας στη μεταπολεμική Γάζα.
«Δεν θα επιτρέψουμε την παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στη Γάζα», είπε ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, θέτοντας σαφή κόκκινη γραμμή.
Η αμερικανική πλευρά, χωρίς να διαψεύσει το βέτο, επιβεβαίωσε ουσιαστικά ότι το Ισραήλ θα έχει δικαίωμα αρνησικυρίας στη σύνθεση της δύναμης. Ο Ρούμπιο απέφυγε να απαντήσει ευθέως στο αν έχει ασκηθεί βέτο, περιορίστηκε όμως να πει πως «κάθε μέλος αυτής της δύναμης πρέπει να είναι αποδεκτό από όλους, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ».
Με αυτόν τον τρόπο, οι Ηνωμένες Πολιτείες θεσμοποιούν το ισραηλινό βέτο, επιβεβαιώνοντας ότι καμία χώρα – και ιδίως η Τουρκία – δεν θα εμπλακεί στη Γάζα χωρίς την έγκριση της Ιερουσαλήμ.
Η Άγκυρα με ρόλο “ανθρωπιστικής βιτρίνας”
Η Τουρκία, που επιχείρησε να εμφανιστεί ως εγγυήτρια δύναμη στην κρίση, περιορίζεται πλέον σε ανθρωπιστικές αποστολές.
Η κρατική υπηρεσία AFAD έχει ήδη ανακοινώσει τη συμμετοχή της στις επιχειρήσεις εντοπισμού θυμάτων και απομάκρυνσης ερειπίων στη Γάζα, με σαφή στόχο την πολιτική προβολή της Άγκυρας ως «προστάτιδας» των Παλαιστινίων.
Ωστόσο, το Ισραήλ δεν θεωρεί την Τουρκία ουδέτερη δύναμη. Αντίθετα, τη βλέπει ως ανταγωνιστή με φιλοπαλαιστινιακή και συχνά φιλο-Χαμάς ρητορική, που επιδιώκει να αποκτήσει επιρροή στην περιοχή μέσα από τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση.
Το μήνυμα από το Τελ Αβίβ ήταν σαφές:
«Δεν θα υπάρξει τουρκική εμπλοκή, ούτε πολιτικά, ούτε στρατιωτικά».
Οι ΗΠΑ ισορροπούν ανάμεσα σε Ισραήλ και Άραβες
Η Ουάσινγκτον βρίσκεται σε λεπτή διπλωματική ισορροπία:
από τη μία, στηρίζει το δικαίωμα του Ισραήλ να έχει λόγο για την ασφάλεια στα σύνορά του,
από την άλλη όμως προσπαθεί να κρατήσει “ζωντανό” το αραβικό ενδιαφέρον για μια συντονισμένη δύναμη σταθεροποίησης.
Στο τραπέζι έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον Αίγυπτος, Ιορδανία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Μαρόκο, με την Ουάσινγκτον να επιδιώκει ένα πολυεθνικό σχήμα με ισχυρή αμερικανική εποπτεία και περιορισμένο στρατιωτικό αποτύπωμα.
Το μοντέλο της Βοσνίας – με μικτή διεθνή δύναμη, αλλά ισχυρή δυτική καθοδήγηση – είναι αυτό που εξετάζεται ως βάση.
Η διπλή ατζέντα του Νετανιάχου και η αμερικανική κόκκινη γραμμή
Παρά την ανοιχτή στήριξη των ΗΠΑ, ο Νετανιάχου φαίνεται να δοκιμάζει τα όρια.
Ο Μάρκο Ρούμπιο προειδοποίησε ρητά ότι δεν θα επιτραπεί προσάρτηση της Δυτικής Όχθης, χαρακτηρίζοντας «πρόκληση» την ψηφοφορία που έφερε η ισραηλινή αντιπολίτευση στην Κνεσέτ.
Η Ουάσινγκτον θέλει να διατηρήσει την πίεση προς τη Χαμάς, αλλά και να αποτρέψει μονομερείς κινήσεις του Ισραήλ, που θα έκλειναν οριστικά το παράθυρο για πολιτική λύση.
Με αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ στέλνουν διπλό μήνυμα:
- προς το Ισραήλ: “Δεν θα σας επιβάλουμε την Τουρκία στη Γάζα”,
- αλλά και “δεν θα σας αφήσουμε να καταπιείτε τη Δυτική Όχθη”.
Η Τουρκία εκτός παιχνιδιού
Η πραγματικότητα για την Άγκυρα είναι πλέον ξεκάθαρη:
παρά τη συμμετοχή της στις διαπραγματεύσεις και τις ανθρωπιστικές αποστολές, δεν θα έχει ρόλο στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας στη Γάζα.
Η νέα “αρχιτεκτονική ασφαλείας” στηρίζεται σε τρεις αμετακίνητες σταθερές:
- Το Ισραήλ θα εγκρίνει ποιος πατά στο έδαφος.
- Οι ΗΠΑ θα θεσμοποιήσουν αυτήν την αρχή.
- Η Τουρκία δεν θεωρείται αποδεκτός εταίρος ασφαλείας.
Έτσι, η Άγκυρα περνά από το διπλωματικό προσκήνιο στο ανθρωπιστικό παρασκήνιο.
Κι όπως όλα δείχνουν, η “επόμενη μέρα” στη Γάζα δεν θα γραφτεί στην Άγκυρα, αλλά στην Ιερουσαλήμ.
