Νέο καμπανάκι για τη θαλάσσια διακίνηση κοκαΐνης προς την Ευρώπη κρούει η Europol, καθώς -όπως δείχνει νέα έκθεσή της- τα εγκληματικά δίκτυα έχουν μπει σε φάση τακτικής εξέλιξης. Αλλάζουν διαδρομές, «σπάνε» τα φορτία σε μικρότερες αποστολές, αποφεύγουν τα μεγάλα εμπορικά λιμάνια και αξιοποιούν όλο και πιο έξυπνες μεθόδους απόκρυψης και μεταφοράς. Με λίγα λόγια, όταν οι Αρχές σφίγγουν τον κλοιό σε ένα σημείο, οι διακινητές δεν εξαφανίζονται, απλώς μετατοπίζουν το παιχνίδι αλλού, με άλλους κανόνες.
Σύμφωνα με τη Europol, η εισαγωγή κοκαΐνης στην ΕΕ έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, κάτι που συνδέεται άμεσα με την υψηλή παραγωγή στη Λατινική Αμερική και την αυξημένη ζήτηση εντός Ευρώπης. Το κρίσιμο όμως δεν είναι μόνο η ποσότητα αλλά ο τρόπος.
Το modus operandi
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Γιώργου Σ. Σκορδίλη για την εφημερίδα «Political», τα δίκτυα δείχνουν ότι διαθέτουν επιχειρησιακή ικανότητα, υποδομές και τεχνογνωσία ώστε να προσαρμόζονται γρήγορα, δημιουργώντας μια κινούμενη απειλή που δεν αντιμετωπίζεται με στατικές διαδικασίες ελέγχου. Η βασική τάση που περιγράφεται στην έκθεση είναι η διαφοροποίηση των μεθόδων (modi operandi): λιγότερη εξάρτηση από τη μία μεγάλη πύλη εισόδου, περισσότερες εναλλακτικές διαδρομές, περισσότερες εναλλαγές μέσων μεταφοράς, περισσότερα τεχνάσματα απόκρυψης. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι επιχειρήσεις που βασίζονται σε μεταφορτώσεις εν πλω. Πρόκειται για ένα σχήμα που θυμίζει «εφοδιαστική αλυσίδα».
Ένα μητρικό πλοίο ξεκινά από τη Λατινική Αμερική και μεταφέρει το φορτίο μέχρι ένα σημείο συνάντησης στον Ατλαντικό, συνήθως ανοικτά της Δυτικής Αφρικής, όπου γίνεται παράδοση σε ένα μικρότερο πλοίο. Από εκεί και πέρα, η κοκαΐνη είτε περνά σε χερσαίο έδαφος στη Δυτική Αφρική για νέα φόρτωση και αποστολή προς την Ευρώπη, είτε κατευθύνεται προς τα Κανάρια Νησιά. Πρόκειται για μέθοδο που μειώνει τον κίνδυνο εντοπισμού, γιατί οι αποστολές «σπάνε» σε στάδια και σε διαφορετικούς παίκτες, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται η πλήρης χαρτογράφηση του δικτύου.
Τα μικρά και γρήγορα σκάφη και οι διαδρομές από ποτάμια
Παράλληλα, η Europol περιγράφει χρήση μικρών, γρήγορων σκαφών, όπως rigid-hulled inflatable boats, τα οποία μπορούν να μεταφέρουν φορτίο απευθείας προς την ηπειρωτική Ισπανία. Το μοντέλο εδώ είναι ξεκάθαρα επιχειρησιακό: υψηλή ταχύτητα, μικρότερο ίχνος, γρήγορη αποβίβαση, ελάχιστος χρόνος έκθεσης.
Στη συνέχεια, τα δίκτυα αξιοποιούν το ποτάμι Γουαδαλκιβίρ ως εσωτερική «γραμμή μεταφοράς» για να περάσει η κοκαΐνη προς την ενδοχώρα και από εκεί να διοχετευτεί σε επόμενους κρίκους διανομής.
Η επιλογή ποτάμιων οδών δεν είναι τυχαία, καθώς συνδυάζει γεωγραφική κάλυψη, δυνατότητα κίνησης χωρίς να απαιτείται μεγάλη λιμενική υποδομή και δυσκολία επιτήρησης σε σύγκριση με τα κύρια εμπορικά λιμάνια.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη χρήση ημι-καταδυόμενων σκαφών (semi-submersibles) και άλλων μη εμπορικών πλωτών μέσων. Αυτή είναι μια από τις πιο ανησυχητικές εξελίξεις, γιατί δείχνει ότι τα δίκτυα δεν περιορίζονται πλέον στην «εκμετάλλευση» της νόμιμης ναυτιλίας, αλλά επενδύουν σε ειδικά μέσα μεταφοράς με χαμηλό αποτύπωμα εντοπισμού.
Εδώ η ναυτιλιακή διάσταση γίνεται πιο σύνθετη, μιας και μιλάμε για σκάφη που δεν ακολουθούν εμπορικούς κανόνες και δεν αφήνουν τα ίδια διοικητικά και επιχειρησιακά ίχνη όπως ένα container ship.
Οι τεχνικές απόκρυψης
Το δεύτερο μεγάλο πεδίο εξέλιξης αφορά τις τεχνικές απόκρυψης. Η έκθεση καταγράφει ότι η κοκαΐνη κρύβεται όλο και συχνότερα σε βιομηχανικό εξοπλισμό και μηχανήματα, αλλά και μέσα σε «φορείς» όπως τρόφιμα, πλαστικά ή υφάσματα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις το ναρκωτικό δεν είναι απλώς κρυμμένο αλλά ενσωματωμένο χημικά σε υλικά μεταφοράς, γεγονός που ανεβάζει τον βαθμό δυσκολίας ανίχνευσης από scanners, σκύλους ή τυπικά τεστ.
Τρίτη κρίσιμη εξέλιξη είναι η αξιοποίηση τεχνολογίας, όπως κρυπτογραφημένες επικοινωνίες, αλλά και νέα μέσα όπως αυτόνομα σκάφη και drones, που μπορούν να υποστηρίξουν αναγνώριση περιοχών, μεταφορά μικρών φορτίων ή επιχειρησιακή καθοδήγηση.
Η απειλή, επισημαίνει η Europol, δεν αντιμετωπίζεται μόνο με περισσότερους ελέγχους αλλά με συνδυασμό θαλάσσιας επιτήρησης, οικονομικών ερευνών, εγκληματολογικής εξειδίκευσης και πραγματικής συνεργασίας μεταξύ Αρχών, τελωνείων, λιμενικών οργανισμών και ιδιωτικού τομέα.
