Υπάρχουν επιχειρήσεις που συμπυκνώνουν την αλήθεια μιας ολόκληρης οικονομίας. Η Έλαστρον είναι μία από αυτές. Ιδρύθηκε το 1958, αναπτύχθηκε σε εποχές έλλειψης κεφαλαίου, άναρχης ανοικοδόμησης αλλά και εκβιομηχάνισης της χώρας, χρηματιστηριακής ευφορίας (μπήκε στο Χρηματιστήριο το 1990), αποβιομηχάνισης και ανασύνταξης.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της «Political», σήμερα δραστηριοποιείται στην επεξεργασία και μεταπώληση χάλυβα και θερμομονωτικών panel, λειτουργεί φωτοβολταϊκά πάρκα, συμμετέχει μέσω της Θερμοκήπιας Θράκης σε υδροπονικά θερμοκήπια στην Ξάνθη και στο Κίτσι Κορωπίου και στη μεταφορά των προϊόντων της με ιδιόκτητα μέσα. Στα χαρτιά μοιάζει με παράδειγμα βιομηχανικής προσαρμοστικότητας. Στους αριθμούς όμως η εικόνα είναι πολύ πιο άβολη.
Κύκλος εργασιών
Το 2024 ο κύκλος εργασιών της διαμορφώθηκε στα 177 εκατ. ευρώ, με το EBITDA να κινείται γύρω στα 7 εκατ. ευρώ και το τελικό αποτέλεσμα να παραμένει για μια ακόμη χρήση αρνητικό. Σε μια χώρα όπου η κατασκευαστική δραστηριότητα ανακάμπτει σταθερά, έργα όπως το Ελληνικό και το μετρό στηρίζουν τη ζήτηση για χάλυβα και 12,8 δισ. ευρώ επιχορηγήσεων του Ταμείου Ανάκαμψης κατευθύνονται σε έργα συναφή με τις κατασκευές, αυτό θα μπορούσε να είναι το προοίμιο μιας ιστορίας επιτυχίας. Κι όμως, στο τέλος της μέρας, όπως συνηθίζουν να λένε οι μάνατζερ, ο ισολογισμός γράφει ξανά ζημιές. Μικρότερες από προηγούμενα χρόνια, αλλά ζημιές.
Αυτό από μόνο του δεν θα ήταν καταστροφικό. Βιομηχανίες, ειδικά σε κλάδους τόσο κυκλικούς όσο ο χάλυβας, περνούν περιόδους συμπίεσης περιθωρίων, απομειώσεων και αναταράξεων. Η παγκόσμια παραγωγή χάλυβα σταθεροποιήθηκε μετά το 2021, η πανδημία και το ενεργειακό σοκ του 2022 δημιούργησαν στρεβλώσεις, η Κίνα, που παράγει πάνω από το μισό του παγκόσμιου χάλυβα και καταναλώνει αντίστοιχο μερίδιο, εξακολουθεί να καθορίζει τις τιμές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι καθαρός εισαγωγέας, με το εμπορικό ισοζύγιο χάλυβα να είναι αρνητικό από το 2017, οι εισαγωγές ετοίμων προϊόντων να υπερβαίνουν τις εξαγωγές και τα service centers να λειτουργούν ως «πύλες εισόδου» υλικού για να καλύψουν παραγωγικό κενό.
Ενδιάμεσος κρίκος
Σε αυτό το περιβάλλον, η θέση της Έλαστρον έχει μια ιδιαιτερότητα. Δεν είναι χαλυβουργία αλλά ο ενδιάμεσος κρίκος. Εισάγει, επεξεργάζεται, αποθηκεύει, κόβει, διαμορφώνει, τροφοδοτεί κατασκευές, βιομηχανία, έργα υποδομής. Αυτός ο ρόλος σε μια ήπειρο που εξαρτάται από τις εισαγωγές και σε μια χώρα όπου οι κατασκευές απορροφούν μεγάλο μέρος της ζήτησης χάλυβα θα έπρεπε να είναι πλεονέκτημα. Η εταιρεία έχει κεντρικές εγκαταστάσεις στον Ασπρόπυργο, σε στρατηγική θέση με 56.000 τμ στεγασμένων χώρων, διαθέτει 253 εργαζόμενους, εξαγωγές που αγγίζουν το 25% των πωλήσεων, επενδυτικό πρόγραμμα σε μηχανολογικό εξοπλισμό, πέντε φωτοβολταϊκά πάρκα συνολικής ισχύος 2,7 MWp και επιπλέον σύστημα net metering 1,5 MWp.
Με αυτά τα δεδομένα είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς πώς γίνεται μια τέτοια εταιρεία, με τέτοια έκθεση σε έναν κλάδο που βρίσκεται σε ανάκαμψη, να εξακολουθεί να γράφει ζημίες. Και κυρίως τι σημαίνει όταν αυτό συμβαίνει παράλληλα με μια εντυπωσιακή άνοδο των αμοιβών της κορυφής.
Αποκάλυψη
Διότι εδώ αρχίζει το πιο αποκαλυπτικό κομμάτι της ιστορίας. Την ώρα που τα αποτελέσματα χρήσης παραμένουν στο κόκκινο, οι αμοιβές των διευθυντικών στελεχών αυξάνονται κατά 80,2%.
Σε έναν ιδανικό κόσμο μια εταιρεία που αγωνίζεται να επιστρέψει σε σταθερή κερδοφορία θα συμπεριφερόταν με αυστηρή πειθαρχία. Θα συνέδεε τις αμοιβές της ανώτατης διοίκησης με καθαρά κέρδη, απόδοση ιδίων κεφαλαίων και ελεύθερες ταμειακές ροές. Σε έναν λιγότερο ιδανικό θα επέλεγε τουλάχιστον μετριοπάθεια. Στον πραγματικό όμως, όπως συχνά συμβαίνει στην Ελλάδα, η σχέση αντιστρέφεται: όσο η εταιρεία δυσκολεύεται, τόσο η κορυφή φροντίζει να αυτοθωρακίζεται.
Αυτό δεν είναι απλώς ένα θέμα εικόνας. Είναι δομικό. Όταν οι ζημίες επιμένουν αλλά οι αποδοχές της διοικητικής ελίτ αυξάνονται, στέλνεται ένα σαφές μήνυμα ότι το σύστημα επιβραβεύει τη θέση, όχι το αποτέλεσμα. Η ευθύνη αποσυνδέεται από την αμοιβή. Η εταιρεία μπορεί να αποτυγχάνει στον βασικό της στόχο, τη δημιουργία αξίας για τους μετόχους της, αλλά η κορυφή εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν να ζει σε χρυσή εποχή.
Ποιος πληρώνει το κόστος;
Ποιος καρπώνεται την απόδοση; Όταν οι μέτοχοι βλέπουν ζημίες και η κορυφή βλέπει αυξήσεις, όταν το management συμπεριφέρεται σαν να λειτουργεί σε ένα περιβάλλον αφθονίας ενώ τα αποτελέσματα δείχνουν στενότητα, τότε το πρόβλημα δεν είναι η παγκόσμια αγορά χάλυβα, ούτε η κινεζική παραγωγή, ούτε η γεωπολιτική. Είναι η ίδια η εταιρική κουλτούρα.
Το πραγματικό ερώτημα για την Έλαστρον δεν είναι αν δραστηριοποιείται σε σωστούς κλάδους. Ούτε αν έχει επενδύσει αρκετά. Ούτε αν η αγορά στην οποία κινείται έχει προοπτικές. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να ευθυγραμμίσει τα συμφέροντα της διοίκησης με εκείνα της εταιρείας και των μετόχων. Αν μπορεί να δέσει τις αμοιβές με την απόδοση. Αν μπορεί να σταματήσει να συμπεριφέρεται σαν να ζει σε μια χρυσή εποχή, όταν οι αριθμοί λένε κάτι διαφορετικό.
Διότι στο τέλος, όπως συχνά συμβαίνει με τις οικονομίες και τις επιχειρήσεις, το ουσιαστικό εμπόδιο δεν είναι η αγορά, ούτε ο διεθνής ανταγωνισμός, ούτε η γεωγραφία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγεις να κοιτάξεις τον καθρέφτη.
