Μετωπική επίθεση κατά της Ελλάδας εξαπέλυσε η Άγκυρα, πέντε ημέρες μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν, με επιστολή που απέστειλε στις 16 Φεβρουαρίου στον ΟΗΕ. Στο κείμενο η Τουρκία υπεραμύνεται του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» και κατηγορεί την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο ότι, μέσω των πρωτοβουλιών τους για τις θαλάσσιες ζώνες, παραβιάζουν –όπως υποστηρίζει– τα κυριαρχικά της δικαιώματα και την «μονομερώς οριοθετημένη» τουρκική ΑΟΖ.
Η Άγκυρα επαναφέρει τη θέση περί νομιμότητας του λεγόμενου Τουρκολιβυκού Μνημονίου, απορρίπτοντας τη χάραξη της μέσης γραμμής από την Ελλάδα βάσει του νόμου 4001/2011 (γνωστού ως νόμου Μανιάτη). Υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη οριοθέτηση είναι «παράνομη» και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για την Τουρκία.
Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι η κίνηση αυτή συνδέεται εμμέσως με την είσοδο της αμερικανικής Chevron στα οικόπεδα νότια της Κρήτης, τα οποία έχουν οριοθετηθεί με βάση τη μέση γραμμή, έως ότου υπάρξει συμφωνία οριοθέτησης με γειτονικά κράτη. Τα συγκεκριμένα θαλάσσια τεμάχια επικαλύπτουν τμήματα της περιοχής που η Λιβύη έχει χαράξει μονομερώς, στηριζόμενη στο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Στην επιστολή, η Τουρκία χαρακτηρίζει «παράνομη» και τη συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου για μερική οριοθέτηση, όπως και τον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζουν τα εξωτερικά όρια της τουρκικής ΑΟΖ, όπως αυτά έχουν κατατεθεί από την ίδια στον ΟΗΕ.
Παράλληλα, κατηγορεί την Ελλάδα και την Κύπρο για «επιλεκτική ερμηνεία» του Δικαίου της Θάλασσας, επιμένοντας στη θέση ότι τα νησιά δεν δικαιούνται πλήρη επήρεια σε περιπτώσεις όπου –κατά την τουρκική επιχειρηματολογία– «στρεβλώνουν» τη δίκαιη οριοθέτηση, ιδίως όταν συγκρίνονται τα μήκη των ακτών.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ακόμη ότι οι ελληνικές ενέργειες μέσω εσωτερικής νομοθεσίας δεν μπορούν να θίξουν τα «ipso facto και ab initio» δικαιώματά της επί της τουρκικής υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Την ίδια στιγμή, επαναλαμβάνει –κατά πάγια τακτική– τη διακηρυγμένη της ετοιμότητα για «δίκαιη και ειρηνική επίλυση» των διαφορών, επικαλούμενη τη Διακήρυξη των Αθηνών και τη δέσμευση για επίλυση των ζητημάτων μέσω διαλόγου ή άλλων μέσων που προβλέπονται από τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, επιχειρώντας να εμφανιστεί ως υπέρμαχος της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Κατόπιν οδηγιών της Κυβέρνησής μου και με αναφορά στη ρηματική διακοίνωση της 27ης Μαΐου 2025 της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Λιβύης στα Ηνωμένα Έθνη και στο παράρτημά της (A/79/916), στη ρηματική διακοίνωση της 5ης Αυγούστου 2025 της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη (A/79/983), στην επιστολή της 18ης Αυγούστου 2025 της αντιπροσωπείας της ελληνοκυπριακής διοίκησης της Νότιας Κύπρου (A/79/997-S/2025/519), στη ρηματική διακοίνωση της 3ης Σεπτεμβρίου 2025 της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη (A/79/1005) και στην επιστολή της 8ης Σεπτεμβρίου 2025 του Μόνιμου Αντιπροσώπου της Αιγύπτου στα Ηνωμένα Έθνη (A/80/386), θα ήθελα να θέσω υπόψη σας τα ακόλουθα.
Δεν υφίσταται ενιαία αρχή η οποία, νομικώς ή πραγματικώς, να είναι αρμόδια να εκπροσωπεί από κοινού τους Τουρκοκυπρίους και τους Ελληνοκυπρίους και το σύνολο της νήσου Κύπρου. Όσον αφορά το Κυπριακό ζήτημα, οι θέσεις της Τουρκίας και των Τουρκοκυπρίων έχουν εκτεθεί σε πολυάριθμες επιστολές στο παρελθόν, πλέον προσφάτως στις 28 Δεκεμβρίου 2024 (A/79/711-S/2024/987).
Αναφορικά με τα θαλάσσια όρια της Τουρκίας κατά το διεθνές δίκαιο, η Τουρκία έχει ήδη υποβάλει στα Ηνωμένα Έθνη τα όρια διαφόρων τμημάτων των θαλασσίων ζωνών της στην Ανατολική Μεσόγειο, κατά περίπτωση, βάσει των ipso facto και ab initio νομικών και κυριαρχικών της δικαιωμάτων, ιδίως μέσω των ρηματικών διακοινώσεων της Μόνιμης Αντιπροσωπείας υπ’ αριθ. 2004/Turkuno DT/4739 της 2ας Μαρτίου 2004, 2005/Turkuno DT/16390 της 4ης Οκτωβρίου 2005 και 2013/14136816/22273 της 12ης Μαρτίου 2013, καθώς και των επιστολών της 25ης Απριλίου 2014 (A/68/857), 18ης Μαρτίου 2019 (A/73/804), 13ης Νοεμβρίου 2019 (A/74/550) και 27ης Φεβρουαρίου 2020 (A/74/727).
Με την επιστολή της 18ης Μαρτίου 2020 (A/74/757, παράρτημα), τα εξωτερικά όρια της τουρκικής υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο υποβλήθηκαν στα Ηνωμένα Έθνη, τμήμα της οποίας οριοθετήθηκε με τη Συμφωνία Οριοθέτησης Υφαλοκρηπίδας μεταξύ της Δημοκρατίας της Τουρκίας και της Τουρκικής Δημοκρατίας Βορείου Κύπρου, η οποία υπεγράφη στις 21 Σεπτεμβρίου 2011 και υποβλήθηκε στα Ηνωμένα Έθνη στις 25 Απριλίου 2014 (A/68/857, παράρτημα), και άλλο τμήμα της οποίας οριοθετήθηκε μέσω του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ της Κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας–Κράτους της Λιβύης για την Οριοθέτηση Θαλασσίων Ζωνών Δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο της 27ης Νοεμβρίου 2019. Οι γεωγραφικές συντεταγμένες του θαλασσίου συνόρου μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, όπως καθορίστηκαν με το εν λόγω Μνημόνιο Κατανόησης, υποβλήθηκαν στα Ηνωμένα Έθνη με ρηματική διακοίνωση της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της 11ης Δεκεμβρίου 2019, η οποία περιλαμβάνεται στην επιστολή της 27ης Φεβρουαρίου 2020 (A/74/727, παράρτημα). Το ανωτέρω Μνημόνιο Κατανόησης τέθηκε σε ισχύ κατόπιν επικύρωσής του από αμφότερες τις χώρες από 8ης Δεκεμβρίου 2019 και καταχωρίστηκε στη Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών στις 11 Δεκεμβρίου 2019, σύμφωνα με το άρθρο 102 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Με αναφορά στις προηγούμενες επιστολές μας της 2ας Ιουλίου 2020 (A/74/936) και της 21ης Αυγούστου 2020 (A/74/997-S/2020/826), επιθυμώ να επαναλάβω ότι το διεθνές νομικό πλαίσιο που διέπει την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών δικαιοδοσίας αναδεικνύει την αρχή της ευθυδικίας και τον στόχο μιας δίκαιης λύσης. Οι ισχυρισμοί της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας και της αντιπροσωπείας της ελληνοκυπριακής διοίκησης της Νότιας Κύπρου στις προαναφερθείσες επικοινωνίες τους, οι οποίοι προϋποθέτουν ότι τα νησιά διαθέτουν αυτομάτως πλήρη θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας όπου και αν ευρίσκονται, αγνοούν τις σχετικές περιστάσεις και τη συναφή διεθνή νομολογία. Σχετικές δικαστικές αποφάσεις, περιλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, της απόφασης του 1977 του Διαιτητικού Δικαστηρίου στην υπόθεση Γαλλίας–Ηνωμένου Βασιλείου, της απόφασης του 2009 του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαιοσύνης στην υπόθεση Ρουμανίας–Ουκρανίας και της απόφασης του 2012 του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαιοσύνης στην υπόθεση Νικαράγουας–Κολομβίας, είτε αγνόησαν πλήρως νησιά που βρίσκονται στη «λανθασμένη» πλευρά της μέσης γραμμής ως προς τη δημιουργία θαλασσίων ζωνών είτε τους αναγνώρισαν περιορισμένη επήρεια κατά την οριοθέτηση, εφόσον η θέση τους στρεβλώνει μια δίκαιη οριοθέτηση ή συντρέχουν άλλες ειδικές/σχετικές περιστάσεις, περιλαμβανομένης της σύγκρισης των μηκών ακτών.
Θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι η επιλεκτική ερμηνεία του δικαίου της θάλασσας εκ μέρους της Ελλάδας, καθώς και οι υπερβολικές αξιώσεις της ως προς τα θαλάσσια όρια, όπως επαναλήφθηκαν προσφάτως με τις ρηματικές διακοινώσεις της 5ης Αυγούστου 2025 (A/79/983) και της 3ης Σεπτεμβρίου 2025 (A/79/1005), αναφορικά με τον ρόλο των νησιών στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας/αποκλειστικής οικονομικής ζώνης, καταδεικνύουν την παραγνώριση της αρχής της ευθυδικίας ως θεμελιώδους κανόνα οριοθέτησης θαλασσίων ορίων και την αγνόηση των νόμιμων δικαιωμάτων της Τουρκίας. Επ’ αυτού παραπέμπω στις προηγούμενες επιστολές μας της 13ης Νοεμβρίου 2020 (A/75/598-S/2020/1116) και της 9ης Δεκεμβρίου 2022 (A/77/646-S/2022/936).
Περαιτέρω, η Τουρκία επαναβεβαιώνει ότι η λεγόμενη συμφωνία που υπεγράφη μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδας στις 6 Αυγούστου 2020 σχετικά με την οριοθέτηση της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης παραβιάζει την τουρκική υφαλοκρηπίδα στην Ανατολική Μεσόγειο και προσβάλλει τα δικαιώματα της Τουρκίας στην περιοχή. Η Δημοκρατία της Τουρκίας θεωρεί την εν λόγω συμφωνία άκυρη και ανυπόστατη, όπως εξηγήθηκε στη ρηματική διακοίνωσή μας της 14ης Αυγούστου 2020 (A/74/990).
Με αναφορά στην κοινή επιστολή της 9ης Δεκεμβρίου 2022 των Μόνιμων Αντιπροσώπων της Τουρκίας και της Λιβύης στα Ηνωμένα Έθνη (A/77/646-S/2022/936), επιθυμώ να τονίσω ότι η λιβυκή εθνική νομοθεσία εξουσιοδοτεί δεόντως τη λιβυκή Κυβέρνηση να συνάπτει μνημόνια κατανόησης με άλλα κράτη. Πολλά κράτη, περιλαμβανομένων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχουν συνάψει παρόμοια μνημόνια κατανόησης με την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης σε τομείς που απαιτούν μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις από τα συμβαλλόμενα μέρη. Η Τουρκία επαναλαμβάνει ότι όλα ανεξαιρέτως τα μνημόνια κατανόησης που έχουν υπογραφεί μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης έχουν συναφθεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και είναι έγκυρα και σε ισχύ, περιλαμβανομένου του μνημονίου κατανόησης μεταξύ της Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı και της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου της Λιβύης, που υπεγράφη στις 25 Ιουνίου 2025.
Όσον αφορά το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχέδιο που ανακοίνωσε η Ελλάδα στις 16 Απριλίου 2025, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι ορισμένες από τις περιοχές που προσδιορίζονται σε αυτό παραβιάζουν τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας της Τουρκίας τόσο στο Αιγαίο Πέλαγος όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι μονομερείς ενέργειες και αξιώσεις της Ελλάδας δεν θα έχουν έννομες συνέπειες για την Τουρκία, όπως αναφέρεται στο επίσημο δελτίο Τύπου υπ’ αριθ. 84 της 16ης Απριλίου 2025 του Υπουργείου Εξωτερικών της Δημοκρατίας της Τουρκίας. Στο πλαίσιο αυτό, η εξήγηση που δόθηκε από τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας με τη ρηματική διακοίνωσή της της 3ης Σεπτεμβρίου 2025 (A/79/1005), αναφορικά με τα λεγόμενα θαλάσσια όρια όπως απεικονίζονται στο Ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχέδιο σε θαλάσσιες περιοχές όπου δεν υφίσταται ακόμη συμφωνία οριοθέτησης, είναι ότι τα σχετικά όρια του Ελληνικού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδίου καθορίζονται από τη λεγόμενη «μέση γραμμή» σύμφωνα με το ελληνικό εσωτερικό δίκαιο (άρθρο 2 παρ. 1 του ν. 2289/1995, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 156 παρ. 1 του ν. 4001/2011 (ΦΕΚ 179/Α/22.8.2011)). Παραπέμπω στις προηγούμενες επιστολές μας της 2ας Ιουλίου 2020 (A/74/936) και της 21ης Αυγούστου 2020 (A/74/997-S/2020/826), στις οποίες διευκρινίστηκε ότι μονομερώς χαρακτηρισμένοι εσωτερικοί νόμοι και πρακτικές άλλων κρατών δεν δεσμεύουν την Τουρκία και δεν μπορούν να προβληθούν έναντί της σε σχετικές διαδικασίες.
Επιπλέον, κατά το διεθνές δίκαιο, ένα κράτος δεν δύναται να επικαλείται το εσωτερικό του δίκαιο ως νομική βάση ή δικαιολογία των αξιώσεών του έναντι άλλων κρατών σε διαφορά που αφορά ζητήματα οριοθέτησης. Οι προσπάθειες της Ελλάδας να υπερασπιστεί τις μαξιμαλιστικές και υπερβολικές αξιώσεις της ως προς τα θαλάσσια όρια, οι οποίες αμφισβητούνται κατά το διεθνές δίκαιο, μέσω της εσωτερικής της νομοθεσίας, αντιβαίνουν στις παγίως καθιερωμένες αρχές του διεθνούς δικαίου καθώς και στη διεθνή νομολογία, είναι ατελέσφορες, δεν παράγουν έννομες συνέπειες για την Τουρκία και δεν δύνανται να θίξουν τα ipso facto και ab initio δικαιώματα της Τουρκίας επί της τουρκικής υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο Πέλαγος και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επωφελούμενος της ευκαιρίας αυτής, θα ήθελα να υπογραμμίσω την ετοιμότητα και την πλήρη στήριξη της Τουρκίας για τη διασφάλιση δίκαιης, ισότιμης και ειρηνικής λύσης όλων των εκκρεμών ζητημάτων, περιλαμβανομένης της δίκαιης οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών δικαιοδοσίας με όλα τα σχετικά παράκτια κράτη που αναγνωρίζει, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, προκειμένου να συμβάλει περαιτέρω στη σταθερότητα και την ευημερία ολόκληρης της λεκάνης της Μεσογείου. Η Τουρκία θεωρεί ότι η οικοδόμηση ειρήνης και σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο είναι δυνατή μόνο μέσω διαλόγου και συνεργασίας. Με γνώμονα την αντίληψη αυτή, επιθυμώ να τονίσω ότι η Τουρκία παραμένει προσηλωμένη στο πνεύμα και στον σκοπό της Διακήρυξης των Αθηνών περί Φιλικών Σχέσεων και Καλής Γειτονίας, που υπεγράφη από τον Πρόεδρο Ερντογάν και τον Πρωθυπουργό Μητσοτάκη στις 7 Δεκεμβρίου 2023 στην Αθήνα, η οποία υπογραμμίζει ότι οι δύο χώρες θα επιδιώκουν την επίλυση οποιασδήποτε διαφοράς ανακύπτει μεταξύ τους με φιλικό τρόπο, μέσω απευθείας διαβουλεύσεων ή άλλων μέσων κοινής επιλογής, όπως προβλέπεται στον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Θα σας ήμουν ευγνώμων εάν η παρούσα επιστολή μπορούσε να κυκλοφορήσει ως έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, υπό το θέμα 75 της ημερήσιας διάταξης, και να δημοσιευθεί στον ιστότοπο της Διεύθυνσης Ωκεάνιων Υποθέσεων και Δικαίου της Θάλασσας, καθώς και στην επόμενη έκδοση του Δελτίου Δικαίου της Θάλασσας.
(Υπογραφή)
Ahmet Yıldız
Πρέσβης
Μόνιμος Αντιπρόσωπος»
