Υπάρχουν στιγμές στην Πολεμική Αεροπορία όπου μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα κρίνονται τα πάντα. Η ζωή του χειριστή, η τύχη ενός υπερσύγχρονου μαχητικού αεροσκάφους αξίας δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ και, πολλές φορές, η ασφάλεια όσων βρίσκονται στο έδαφος εξαρτώνται από μια αλληλουχία αποφάσεων που πρέπει να ληφθούν χωρίς πανικό, χωρίς δεύτερες σκέψεις και χωρίς το παραμικρό λάθος.
Αυτό ακριβώς συνέβη πάνω από το Ιόνιο, όταν ο Διοικητής της 335 Μοίρας «Τίγρης» του Αράξου, πετώντας με ένα από τα πλέον σύγχρονα F-16 Viper της Πολεμικής Αεροπορίας, βρέθηκε ξαφνικά αντιμέτωπος με μία σοβαρή τεχνική βλάβη. Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε ένας πραγματικός αγώνας απέναντι στον χρόνο.
Η εικόνα του μαχητικού να προσγειώνεται τελικά χωρίς σκέλη προσγείωσης (σύστημα τροχών) στον διάδρομο της Ζακύνθου, να σύρεται πάνω στην άσφαλτο και λίγα δευτερόλεπτα αργότερα να εκδηλώνεται φωτιά στο κάτω μέρος της ατράκτου, εντυπωσίασε και σόκαρε όσους την είδαν. Πίσω όμως από αυτές τις δραματικές εικόνες κρύβεται κάτι πολύ σημαντικότερο… η ψυχραιμία ενός Έλληνα χειριστή, η απόλυτη αυτοκυριαρχία του και η εκπαίδευση που του επέτρεψε να διαχειριστεί μία από τις δυσκολότερες καταστάσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει πιλότος μαχητικού.
Όταν η εκπαίδευση παίρνει τη θέση του πανικού
Οι πρώτες ενδείξεις για σοβαρή τεχνική δυσλειτουργία εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής αποστολής. Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, ο χειριστής διαπίστωσε ένδειξη διαρροής καυσίμου, μία κατάσταση που θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε πυρκαγιά ή απώλεια λειτουργίας του κινητήρα.
Εκείνη τη στιγμή δεν υπήρχε χώρος για αυτοσχεδιασμούς. Σε ένα σύγχρονο μαχητικό όπως το F-16 Viper, κάθε ενέργεια του χειριστή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης είναι προκαθορισμένη μέσα από συγκεκριμένα πρωτόκολλα, τα οποία οι πιλότοι της Πολεμικής Αεροπορίας έχουν επαναλάβει αμέτρητες φορές σε εξομοιωτές και εκπαιδευτικές πτήσεις.
Αυτό ακριβώς έκανε και ο Έλληνας ιπτάμενος. Δεν αντέδρασε με ένστικτο. Αντέδρασε με εκπαίδευση.
Από τη στιγμή που το αεροσκάφος τέθηκε σε κατάσταση emergency, ο χειριστής είχε μπροστά του μία σειρά από δύσκολες επιλογές.
Η ευκολότερη προσωπικά λύση θα μπορούσε να ήταν η εγκατάλειψη του αεροσκάφους με χρήση του εκτινασσόμενου καθίσματος, εφόσον οι συνθήκες το επέβαλλαν. Ωστόσο, η κατάσταση του F-16 επέτρεπε ακόμη ελεγχόμενη πτήση και υπήρχε η δυνατότητα να επιχειρηθεί αναγκαστική προσγείωση.
Η απόφαση να συνεχίσει μέχρι τον διάδρομο της Ζακύνθου δεν ήταν πράξη παράτολμου ηρωισμού. Ήταν αποτέλεσμα ψυχραιμίας, εμπειρίας και σωστής επιχειρησιακής αξιολόγησης.
Στην Πολεμική Αεροπορία η ανθρώπινη ζωή αποτελεί πάντοτε την απόλυτη προτεραιότητα. Όταν όμως ο χειριστής διαπιστώνει ότι μπορεί να διατηρήσει τον έλεγχο του αεροσκάφους χωρίς να θέτει σε αδικαιολόγητο κίνδυνο τον εαυτό του, επιχειρεί να διασώσει και το πολύτιμο οπλικό σύστημα.
Βλάβη και στους τροχούς
Σαν να μην έφθανε η πρώτη βλάβη, ακολούθησε μία ακόμη.
Το σύστημα προσγείωσης δεν ανταποκρίθηκε. Η προσπάθεια ανάπτυξης των σκελών με το κανονικό ηλεκτροϋδραυλικό σύστημα απέτυχε. Αμέσως εφαρμόστηκε η εναλλακτική διαδικασία έκτακτης ανάγκης.
Ούτε αυτή όμως έδωσε αποτέλεσμα. Το F-16 πλέον δεν διέθετε τροχούς για να προσγειωθεί.
Σε αυτό το σημείο δοκιμάζονται πραγματικά οι αντοχές κάθε χειριστή. Ο κυβερνήτης ενημέρωσε τον πύργο ελέγχου ότι θα επιχειρούσε belly landing, δηλαδή προσγείωση με την κοιλιά του αεροσκάφους.
Η αντίστροφη μέτρηση είχε αρχίσει…
Τα δραματικά δευτερόλεπτα
Στο αεροδρόμιο της Ζακύνθου ενεργοποιήθηκαν άμεσα όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες.
Ο διάδρομος εκκενώθηκε, τα πυροσβεστικά οχήματα πήραν θέσεις μάχης και τα σωστικά συνεργεία τέθηκαν σε πλήρη ετοιμότητα.
Την ίδια ώρα, μέσα στο cockpit, ο χειριστής είχε στραμμένη όλη την προσοχή του σε έναν και μόνο στόχο: να διατηρήσει τον απόλυτο έλεγχο του μαχητικού μέχρι το τελευταίο μέτρο.
Η προσγείωση χωρίς σκέλη θεωρείται μία από τις πιο απαιτητικές διαδικασίες. Το αεροσκάφος πρέπει να ακουμπήσει με απόλυτα ελεγχόμενη γωνία, με σωστή ταχύτητα και ελάχιστες διορθώσεις, ώστε να αποφευχθεί ανατροπή ή ανεξέλεγκτη εκτροπή από τον διάδρομο.
Το F-16 ακούμπησε τελικά στην άσφαλτο και άρχισε να σύρεται για εκατοντάδες μέτρα. Η τριβή προκάλεσε έντονη ανάπτυξη θερμοκρασίας, ενώ αμέσως μετά την ακινητοποίηση εκδηλώθηκε φωτιά στο κάτω μέρος της ατράκτου.
Ο χειριστής εγκατέλειψε άμεσα το cockpit, ακολουθώντας πιστά τις προβλεπόμενες διαδικασίες, ενώ τα πυροσβεστικά οχήματα έσβησαν τη φωτιά μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Γιατί οι Έλληνες πιλότοι θεωρούνται κορυφαίοι
Το περιστατικό της Ζακύνθου αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του γιατί οι Έλληνες χειριστές απολαμβάνουν διαχρονικά ιδιαίτερης εκτίμησης στις ασκήσεις του ΝΑΤΟ και στις διεθνείς εκπαιδεύσεις.
Η επιτυχία δεν οφείλεται σε κάποια «έμπνευση της στιγμής». Οφείλεται σε χιλιάδες ώρες εκπαίδευσης, σε συνεχή εξάσκηση σε εξομοιωτές, στην επανάληψη δεκάδων σεναρίων έκτακτης ανάγκης και στην απόλυτη πειθαρχία απέναντι στις διαδικασίες.
Οι χειριστές της Πολεμικής Αεροπορίας εκπαιδεύονται ώστε, όταν έρθει η κρίσιμη στιγμή, να μην χρειάζεται να σκεφτούν ποια είναι η σωστή ενέργεια. Να την εκτελούν σχεδόν αυτόματα, με ακρίβεια και αυτοπεποίθηση.
Αυτή η εκπαίδευση μετατρέπει την πίεση σε συγκέντρωση και τον φόβο σε επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα.
Το σημαντικότερο όπλο… είναι οι άνθρωποι της Πολεμικής Αεροπορίας
Οι πρώτες εκτιμήσεις αφήνουν αισιοδοξία ότι το F-16 Viper μπορεί να επισκευαστεί και να επιστρέψει στις επιχειρησιακές αποστολές του, αφού ολοκληρωθούν οι απαραίτητοι τεχνικοί έλεγχοι.
Το μεγαλύτερο όμως κέρδος από το περιστατικό της Ζακύνθου δεν είναι η πιθανή διάσωση ενός πανάκριβου μαχητικού. Είναι η επιβεβαίωση ότι το σημαντικότερο πλεονέκτημα της Πολεμικής Αεροπορίας εξακολουθεί να είναι ο άνθρωπος.
Ο Έλληνας χειριστής – Διοικητής της 335 Μοίρας, με χιλιάδες ώρες πτήσης, δεν βασίστηκε στο ένστικτο ή στην τύχη, ούτε επιχείρησε κάποια θεαματική ενέργεια. Αντιμετώπισε μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση με απόλυτη ψυχραιμία, αυτοκυριαρχία και επαγγελματισμό. Εφάρμοσε μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια τα πρωτόκολλα ασφαλείας, διατήρησε τον έλεγχο του αεροσκάφους μέχρι το τέλος και απέδειξε στην πράξη γιατί οι πιλότοι της Πολεμικής Αεροπορίας συγκαταλέγονται στους πλέον ικανούς της Συμμαχίας.
Στη Ζάκυνθο αναδείχθηκε, για ακόμη μία φορά, η πραγματική δύναμη της ελληνικής αεροπορικής ισχύος… η εκπαίδευση, η πειθαρχία και η ποιότητα των ανθρώπων που βρίσκονται μέσα στο cockpit.
