Στην Ελλάδα έχουμε ένα παράξενο φαινόμενο. Από τη μία, ο κόσμος είναι ξύπνιος, πιάνει εύκολα το νόημα, καταλαβαίνει το παρασκήνιο, έχει ένστικτο και μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να καταλάβει τι κρύβεται πίσω από μια είδηση, μια δήλωση ή ένα πολιτικό παιχνίδι. Από την άλλη, πολύ συχνά αυτή η εξυπνάδα δεν συνοδεύεται από καλλιέργεια, γνώση σε βάθος και καθαρή σκέψη.
Και κάπου εκεί βρίσκεται το πρόβλημα της εποχής μας.
Δεν είμαστε λαός χωρίς ικανότητες. Κάθε άλλο. Ο Έλληνας έχει γρήγορο μυαλό, κρίση, λόγο και αντίδραση. Μπορεί να σχολιάσει τα πάντα: από την πολιτική και την οικονομία μέχρι τη γεωπολιτική, την κοινωνία και τις διεθνείς εξελίξεις. Έχει άποψη. Και πολλές φορές έχει και σωστή διαίσθηση.
Όμως η άποψη δεν είναι πάντα γνώση. Και η εξυπνάδα δεν είναι πάντα παιδεία.
Το γρήγορο μυαλό δεν αρκεί
Σήμερα ζούμε στην εποχή της ταχύτητας. Όλοι θέλουν να ξέρουν γρήγορα, να κρίνουν γρήγορα, να απαντήσουν γρήγορα. Λίγοι όμως θέλουν να καθίσουν ήσυχα να διαβάσουν, να σκεφτούν, να αμφισβητήσουν πρώτα τον εαυτό τους και μετά τους άλλους.
Έτσι δημιουργείται μια κοινωνία που μοιάζει ενημερωμένη, αλλά συχνά είναι μπερδεμένη. Μια κοινωνία που μιλά πολύ, αλλά ακούει λίγο. Που σχολιάζει τα πάντα, αλλά δεν εμβαθύνει σχεδόν σε τίποτα.
Το βλέπουμε παντού. Στα social media, στις τηλεοπτικές συζητήσεις, ακόμη και στην καθημερινή κουβέντα. Πολλοί άνθρωποι έχουν άποψη για όλα, αλλά λίγοι έχουν πραγματικά μελετήσει κάτι. Υπάρχει ένταση, θυμός, βιασύνη. Λείπει η ηρεμία της σκέψης.
Η καλλιέργεια δεν είναι πτυχίο
Το πιο δύσκολο όμως είναι άλλο. Πολλοί νομίζουν ότι η καλλιέργεια είναι τίτλοι, πτυχία ή ωραία λόγια. Δεν είναι αυτό. Καλλιεργημένος άνθρωπος είναι εκείνος που ξέρει να σκέφτεται με μέτρο, να μιλά με ευθύνη, να ακούει, να διαβάζει, να ξεχωρίζει το σημαντικό από το θόρυβο.
Και εδώ, ως κοινωνία, έχουμε δρόμο ακόμη.
Γιατί σήμερα έχουμε πολλή πληροφορία, αλλά όχι πάντα γνώση. Πολλή έκθεση, αλλά όχι πάντα ουσία. Πολλή αυτοπεποίθηση, αλλά όχι πάντα αυτογνωσία.
Η αλήθεια λοιπόν είναι σκληρή, αλλά χρήσιμη: είμαστε πιο έξυπνοι απ’ όσο δείχνουμε, αλλά λιγότερο καλλιεργημένοι απ’ όσο νομίζουμε.
Αυτό δεν είναι λόγος για απογοήτευση. Είναι λόγος για αφύπνιση. Γιατί αν ο Έλληνας ενώσει το φυσικό του μυαλό με περισσότερη παιδεία, περισσότερη πνευματική πειθαρχία και λιγότερη επιπολαιότητα, τότε μπορεί να γίνει πολύ καλύτερος από αυτό που δείχνει σήμερα.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται το μεγάλο στοίχημα της χώρας: όχι να αποδείξουμε ότι είμαστε έξυπνοι, αλλά να μάθουμε επιτέλους να γινόμαστε ουσιαστικοί.
