Δεκαετίες μετά την υιοθεσία τους από οικογένειες στις ΗΠΑ, 500 άνθρωποι ελληνικής καταγωγής επιθυμούν να ανακτήσουν την ελληνική ιθαγένεια. Από αυτούς, 60 το έχουν ήδη καταφέρει, ενώ αρκετοί ακόμη περιμένουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Τα στοιχεία παρουσίασε η καθηγήτρια Gonda Van Steen σε διάλεξη στη Θεσσαλονίκη, έπειτα από πρόσκληση του Michael and Kitty Dukakis Center for Public and Humanitarian Service του Αμερικανικού Πανεπιστημίου Ανατόλια και του Βαφοπούλειου Πνευματικού Κέντρου.
Χιλιάδες παιδιά υιοθετήθηκαν στο εξωτερικό
Η Van Steen, συγγραφέας του βιβλίου «Ζητούνται παιδιά από την Ελλάδα», έχει ερευνήσει τις υιοθεσίες ελληνόπουλων στο εξωτερικό. Όπως ανέφερε, κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου 4.000 παιδιά δόθηκαν σε οικογένειες στις ΗΠΑ, 600 στην Ολλανδία και 50 στη Σουηδία.
Η προσπάθεια να βρουν οι υιοθετημένοι τις ρίζες τους συνδέθηκε και με τη διεκδίκηση της ελληνικής ιθαγένειας. Τον Σεπτέμβριο του 2024, η καθηγήτρια και η Mary Cardaras, η οποία ήταν ένα από αυτά τα παιδιά, συναντήθηκαν με τον πρωθυπουργό.
Σύμφωνα με τη Van Steen, ο πρωθυπουργός αντιμετώπισε θετικά το αίτημα και μίλησε για αποκατάσταση ιστορικής αδικίας. Έξι μήνες αργότερα εκδόθηκε η υπουργική απόφαση που κατέστησε εφικτή την ανάκτηση της ιθαγένειας.
Η ίδια υπογράμμισε τη σημασία της μετάβασης από τον αποκλεισμό στη συμπερίληψη της «υιοθετημένης διασποράς», επισημαίνοντας την επιθυμία αυτών των ανθρώπων να συνεισφέρουν στη χώρα καταγωγής τους.
Η πρόσβαση στους φακέλους των υιοθεσιών παραμένει κρίσιμη για την αναζήτηση της προσωπικής και οικογενειακής ιστορίας των υιοθετημένων. Όπως ανέφερε η καθηγήτρια, τρία ιδρύματα στην Ελλάδα που φιλοξένησαν παιδιά τα οποία υιοθετήθηκαν στο εξωτερικό προσφέρουν πρόσβαση στα σχετικά αρχεία. Τόνισε, ωστόσο, ότι είναι απαραίτητο να ανοίξουν όλα τα αρχεία και να συνεχιστεί η έρευνα.
Τι δείχνουν τα στοιχεία του «Αγίου Στυλιανού»
Μια σημαντική διάκριση για τις υιοθεσίες από τη Θεσσαλονίκη έκανε η Αίγλη Μπρούσκου, ομότιμη αναπληρώτρια καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο American College of Thessaloniki και συγγραφέας του βιβλίου «Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου».
Με βάση την έρευνά της στο μητρώο του βρεφοκομείου «Άγιος Στυλιανός», από τα 2.000 παιδιά που δόθηκαν για υιοθεσία από το ίδρυμα κατά τον 20ό αιώνα, μόνο 85 κατέληξαν σε οικογένειες στις ΗΠΑ.
Όπως εξήγησε, τα στοιχεία αυτά καταρρίπτουν την πεποίθηση ότι χιλιάδες παιδιά από τη Θεσσαλονίκη υιοθετήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η νομιμότητα και το συμφέρον του παιδιού
Στην ουσιαστική διάσταση των υιοθεσιών στάθηκε η Μίνα Φιλιοπούλου, δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, ειδικευμένη στο Οικογενειακό Δίκαιο και πρόεδρος της Εφορευτικής Επιτροπής του Βαφοπούλειου Πνευματικού Κέντρου.
Επισήμανε ότι οι υιοθεσίες εκείνης της εποχής πραγματοποιήθηκαν με δικαστικές αποφάσεις και ήταν τυπικά νόμιμες. Αυτό, όμως, δεν απαντά στο βασικό ερώτημα: αν προστατεύτηκε το συμφέρον του παιδιού.
Την εκδήλωση συντόνισε ο Χρήστος Αληπράντης, εκτελεστικός διευθυντής του Michael and Kitty Dukakis Center. Ο ίδιος υπογράμμισε την καθοριστική συμβολή της Van Steen στη δυνατότητα ανάκτησης της ελληνικής ιθαγένειας και στην αποκατάσταση της φωνής των υιοθετημένων στον δημόσιο διάλογο.
Η έρευνα γίνεται θεατρικό έργο
Η Gonda Van Steen κατέχει την Έδρα Κοραή Νεοελληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Φιλολογίας στο King’s College London. Η έρευνά της θα παρουσιαστεί και στη θεατρική σκηνή, μέσα από το έργο «Για τρία ψυγεία και ένα πλυντήριο», στο θέατρο «Μαρία Κάλλας» στην Αθήνα, στις 6-8 και 13-15 Νοεμβρίου.
