Η ενεργειακή αναταραχή που προκαλείται από τον αποκλεισμό των Στενών του Στενά του Ορμούζ λαμβάνει διαστάσεις άνευ προηγουμένου, με τον επικεφαλής του Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, να προειδοποιεί ότι πρόκειται για κρίση «πιο σοβαρή από εκείνες του 1973, του 1979 και του 2002 μαζί».
Όπως τόνισε σε συνέντευξή του στη γαλλική εφημερίδα Le Figaro, «ο κόσμος δεν έχει βιώσει ποτέ διακοπή ενεργειακού εφοδιασμού τέτοιας κλίμακας», υπογραμμίζοντας το βάθος και την ένταση των επιπτώσεων που ήδη αρχίζουν να διαφαίνονται.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο κρίσιμα
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς «κόμβους» στον πλανήτη, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου. Οποιαδήποτε διακοπή στη λειτουργία τους —όπως αυτή που συνδέεται με τη σύγκρουση γύρω από το Ιράν— προκαλεί άμεσο σοκ στις διεθνείς αγορές.
Σε σύγκριση με προηγούμενες κρίσεις, όπως η Πετρελαϊκή κρίση του 1973 ή η Πετρελαϊκή κρίση του 1979, η σημερινή κατάσταση χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη παγκοσμιοποίηση της αγοράς ενέργειας και πολύ υψηλότερη εξάρτηση από συνεχείς ροές εφοδιασμού.
Ένας κόσμος πιο ευάλωτος από ποτέ
Σε αντίθεση με παλαιότερες δεκαετίες, η σημερινή παγκόσμια οικονομία είναι πιο διασυνδεδεμένη και εξαρτημένη από την απρόσκοπτη λειτουργία των εφοδιαστικών αλυσίδων. Αυτό σημαίνει ότι οι επιπτώσεις μιας ενεργειακής κρίσης μεταφέρονται ταχύτατα:
- από τα καύσιμα στα τρόφιμα
- από τη βιομηχανία στην καθημερινότητα των πολιτών
- από τις αγορές στην κοινωνική σταθερότητα
Η προειδοποίηση του επικεφαλής του IEA λειτουργεί ως καμπανάκι κινδύνου: εάν η κρίση παραταθεί, ο κόσμος ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπος με ένα νέο κύμα οικονομικών και κοινωνικών αναταράξεων, πιθανώς πιο έντονο από οτιδήποτε έχει καταγραφεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Ποιες χώρες πλήττονται περισσότερο
Σύμφωνα με τον Μπιρόλ, οι επιπτώσεις δεν θα είναι ομοιόμορφες. Αν και μεγάλες οικονομίες όπως η Ευρώπη, η Ιαπωνία και η Αυστραλία θα δεχθούν ισχυρό πλήγμα, οι πιο ευάλωτες θα είναι οι αναπτυσσόμενες χώρες.
Σε αυτές, η αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου αναμένεται να οδηγήσει σε:
- εκτόξευση του κόστους μεταφορών και παραγωγής
- αύξηση των τιμών τροφίμων
- επιτάχυνση του πληθωρισμού
- κοινωνικές πιέσεις και ενδεχόμενη αστάθεια
Ήδη, σε αρκετές περιοχές του κόσμου καταγράφονται αντιδράσεις, καθώς νοικοκυριά και επιχειρήσεις δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στο αυξανόμενο ενεργειακό κόστος.
Τα «όπλα» των κυβερνήσεων και τα στρατηγικά αποθέματα
Απέναντι στην κρίση, οι χώρες-μέλη του Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχουν προχωρήσει σε συντονισμένη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου — μια κίνηση που έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν για την εξομάλυνση των αγορών.
Ο Μπιρόλ επιβεβαίωσε ότι μέρος αυτών των αποθεμάτων έχει ήδη διοχετευθεί στην αγορά, ενώ η διαδικασία συνεχίζεται. Ωστόσο, επισημαίνει ότι πρόκειται για προσωρινό μέτρο, το οποίο δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως τις χαμένες ροές από μια τόσο κρίσιμη ενεργειακή δίοδο.
