Όταν μια εταιρεία θέλει να επιβραβεύσει τους εργαζομένους της, το πρώτο που σκέφτεται είναι το χρηματικό μπόνους. Είναι άμεσο, μετρήσιμο και θεωρείται καθολικό κίνητρο. Ωστόσο, νέα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι τα χρήματα δεν είναι πάντα ο «βασιλιάς» των ανταμοιβών.
Σε πολλές περιπτώσεις, μια παροχή που κοστίζει μεν, αλλά μεταφράζεται σε κάτι πολύ πιο σπάνιο στη σύγχρονη εργασιακή ζωή, τον χρόνο, μπορεί να έχει ισχυρότερο ψυχολογικό αντίκτυπο: η επιπλέον αμειβόμενη άδεια.
Η άδεια ως ισχυρότερη ανταμοιβή από το χρήμα
Η βασική ιδέα της έρευνας είναι απλή: όταν οι εργαζόμενοι λαμβάνουν έξτρα ημέρες άδειας αντί για χρήματα, νιώθουν λιγότερο σαν «γρανάζια» και περισσότερο σαν άνθρωποι με ζωή πέρα από τη δουλειά. Οι ερευνητές μάλιστα χρησιμοποιούν τη φράση ότι η άδεια κάνει τον εργαζόμενο να αισθάνεται «πιο ανθρώπινος». Κι αυτό δεν είναι καθόλου ασήμαντο. Συνδέεται με υψηλότερη εργασιακή ικανοποίηση, μεγαλύτερη εμπλοκή, καλύτερες σχέσεις και μειωμένη πρόθεση αποχώρησης.
Τι δείχνουν τα πειράματα
Στο πρώτο πείραμα, 1.500 συμμετέχοντες που είχαν λάβει τόσο μπόνους όσο και άδεια, αξιολόγησαν πώς τους έκανε να νιώσουν κάθε ανταμοιβή. Το χρήμα βαθμολογήθηκε με 5,04 στην κλίμακα «ρομποτικός–ανθρώπινος», ενώ η άδεια με 5,4. Μικρή διαφορά αριθμητικά, αλλά ουσιαστική ψυχολογικά: η άδεια δημιουργεί αίσθηση αναγνώρισης της ανθρώπινης πλευράς.
Στο δεύτερο πείραμα, όσοι φαντάστηκαν ότι θα λάβουν χρόνο αντί για χρήμα ανέμεναν μεγαλύτερο διαχωρισμό ανάμεσα σε δουλειά και προσωπική ζωή. Έτσι, ένιωθαν πιο «ανθρώπινοι». Ο χρόνος, σε αντίθεση με το χρήμα, δημιουργεί ψυχολογική απόσταση από την εργασία.
Το τρίτο πείραμα ανέδειξε πόσο εύθραυστο είναι αυτό το όφελος: συμμετέχοντες που φαντάστηκαν ότι λαμβάνουν μήνυμα από τον προϊστάμενό τους ενώ βρίσκονται σε διακοπές ένιωσαν σημαντικά λιγότερο «ανθρώπινοι» σε σχέση με όσους έλαβαν μήνυμα από φίλο. Ακόμη και μια μικρή εισβολή της δουλειάς μπορεί να ακυρώσει τα οφέλη της άδειας.
Η αξία του αδιάκοπου χρόνου
Τα ευρήματα ενισχύουν μια συζήτηση που ωριμάζει στη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού: πώς επιτυγχάνεται παραγωγικότητα χωρίς εξάντληση και δέσμευση χωρίς ατέρμονη διαθεσιμότητα.
Ο καθηγητής Σάνφορντ ΝτεΒόε τονίζει ότι η παροχή πραγματικά αδιάκοπου χρόνου εκτός εργασίας είναι εργαλείο «βιώσιμης παραγωγικότητας».
Αν η άδεια συνοδεύεται από ειδοποιήσεις και προσδοκίες άμεσης απάντησης, τότε ο ψυχολογικός διαχωρισμός εξαφανίζεται και ο εργαζόμενος επιστρέφει στο αίσθημα ότι λειτουργεί ως εξάρτημα μιας μηχανής.
Τα χρηματικά μπόνους, παρότι ευπρόσδεκτα, ενισχύουν την ιδέα της ανταλλαγής: περισσότερη δουλειά, περισσότερα χρήματα. Η άδεια, αντίθετα, αναγνωρίζει ότι ο εργαζόμενος έχει πολλαπλούς ρόλους. Είναι γονιός, φίλος, σύντροφος, άνθρωπος που χρειάζεται ξεκούραση, καθώς και ότι αυτοί οι ρόλοι αξίζουν χώρο.
Πώς επηρεάζονται οι επιχειρήσεις
Τα χρήματα φυσικά μετράνε, ειδικά σε περιόδους ακρίβειας. Όμως η ανταμοιβή δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα, είναι και ζήτημα νοήματος.
Όταν μια εταιρεία επιλέγει να επιβραβεύσει με χρόνο, προσφέρει ανάσα, επανεκκίνηση και ψυχική απόσταση. Όταν επιβραβεύει με χρήμα, ενισχύει κυρίως την απόδοση στο ίδιο πλαίσιο. Οι εργαζόμενοι μπορεί να μην το αναλύουν συνειδητά, αλλά το νιώθουν.
Το μήνυμα της έρευνας είναι σαφές: αν μια επιχείρηση θέλει να κρατήσει ανθρώπους, να ενισχύσει τη συνεργασία και να χτίσει πραγματική δέσμευση, δεν πρέπει να υποτιμά την αξία του χρόνου. Και αν δώσει χρόνο, πρέπει να τον προστατεύσει. Μια άδεια που «τρυπιέται» από μηνύματα προϊσταμένων δεν είναι άδεια, αλλά μεταμφιεσμένη εργασία.
Ο αληθινά απρόσκοπτος χρόνος δείχνει ότι η εταιρεία δεν ανταμείβει μόνο την παραγωγή, αλλά σέβεται τον άνθρωπο πίσω από αυτήν. Και αυτό, όπως δείχνει η μελέτη, είναι μια επένδυση που αποδίδει.
