Η ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, ούτε ένα τεχνικό ζήτημα που αφορά μόνο ειδικούς και τεχνοκράτες. Είναι, στην πραγματικότητα, ζήτημα εθνικής κυριαρχίας, κοινωνικής συνοχής και οικονομικής επιβίωσης. Και όμως, σήμερα, τόσο η Ελλάδα όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση μοιάζουν περισσότερο εκτεθειμένες παρά θωρακισμένες απέναντι σε μια διαρκή και πολυεπίπεδη ενεργειακή κρίση.
- γράφει ο Στρατής Κοκκινέλλης, Φιλόλογος – δημοσιογράφος
Για χρόνια, η ευρωπαϊκή πολιτική ηγεσία επέλεξε να επενδύσει σε στρατηγικές που, αν και καλοπροαίρετες, αποδείχθηκαν ελλιπείς μπροστά στην πραγματικότητα των διεθνών εξελίξεων. Η έμφαση στην πράσινη μετάβαση, η απολιγνιτοποίηση χωρίς σαφές και εφαρμόσιμο εναλλακτικό σχέδιο και η υπερβολική εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές ενέργειας δημιούργησαν ένα επικίνδυνο κενό. Ένα κενό που έγινε εμφανές με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και επιτείνεται σήμερα με την αστάθεια στη Μέση Ανατολή.
Δεν είναι δυνατόν μια Ένωση που ξεκίνησε ως Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα να βρίσκεται σήμερα σε θέση ενεργειακής αδυναμίας. Δεν είναι δυνατόν να εξαρτάται από τρίτες δυνάμεις για την κάλυψη βασικών της αναγκών, χωρίς να διαθέτει ένα στιβαρό σχέδιο αντιμετώπισης κρίσεων. Η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να είναι πεδίο ιδεολογικών πειραματισμών. Απαιτεί ρεαλισμό, στρατηγική σκέψη και, κυρίως, πρόβλεψη.
Στην Ελλάδα, το ζήτημα αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η απολιγνιτοποίηση περιοχών όπως η Πτολεμαΐδα προχώρησε με ταχύτητες που δεν συνοδεύτηκαν από την απαραίτητη προετοιμασία. Δεν υπήρξε επαρκές σχέδιο μετάβασης για τις τοπικές κοινωνίες, ούτε διασφαλίστηκαν οι θέσεις εργασίας που χάθηκαν.
Το αποτέλεσμα είναι διπλό: ενεργειακή ανασφάλεια και κοινωνική αναταραχή. Μια περιφέρεια που για δεκαετίες στήριξε την ενεργειακή επάρκεια της χώρας, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με την ανεργία και την αβεβαιότητα.
Και εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η ουσία του προβλήματος. Η ενέργεια δεν είναι αποκομμένη από την ανάπτυξη. Είναι ο πυρήνας της. Όταν δεν υπάρχει ενεργειακή αυτάρκεια, δεν υπάρχει βιομηχανία. Όταν δεν υπάρχει σταθερό ενεργειακό κόστος, δεν υπάρχει ανταγωνιστικότητα. Και όταν δεν υπάρχει σχέδιο, δεν υπάρχει μέλλον για τις τοπικές κοινωνίες.
Η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τις προτεραιότητές της. Η πράσινη μετάβαση είναι αναγκαία, αλλά δεν μπορεί να γίνει εις βάρος της ενεργειακής ασφάλειας. Χρειάζεται ένα ισορροπημένο μοντέλο που θα συνδυάζει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με αξιόπιστες εφεδρείες. Χρειάζεται επενδύσεις σε υποδομές, διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας και, κυρίως, κοινή στρατηγική.
Η απουσία ενιαίας ευρωπαϊκής γραμμής είναι εμφανής. Κάθε κράτος-μέλος κινείται με βάση τα δικά του συμφέροντα, συχνά χωρίς συντονισμό. Αυτό όμως ακυρώνει στην πράξη την έννοια της Ένωσης. Διότι τι νόημα έχει μια ένωση κρατών που δεν μπορεί να διασφαλίσει τα βασικά για τους πολίτες της;
Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης, μπορεί να διαδραματίσει κομβικό ρόλο ως ενεργειακός κόμβος στην Ανατολική Μεσόγειο. Αρκεί να υπάρξει στρατηγική. Αρκεί να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες που προσφέρει η περιοχή, από τα δίκτυα μεταφοράς μέχρι τις συνεργασίες με γειτονικές χώρες.
Σε μια εποχή συνεχών κρίσεων, η ενεργειακή αυτάρκεια δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση επιβίωσης. Και αν δεν το αντιληφθούμε εγκαίρως, τότε πράγματι τα δύσκολα δεν είναι πίσω μας. Είναι μπροστά μας.
