Τι συμβαίνει όταν η τεχνητή νοημοσύνη και η νευροεπιστήμη ενώνονται; Το πάλαι ποτέ σενάριο επιστημονικής φαντασίας, να «διαβάζει» ένας υπολογιστής τις σκέψεις μας, είναι πια πολύ πιο κοντά στην πραγματικότητα απ’ ό,τι ίσως φαντάζεσαι. Ερευνητές σε πανεπιστήμια και εργαστήρια ανά τον κόσμο χρησιμοποιούν παρακλαδισμένες τεχνικές μηχανικής μάθησης και διεπαφές εγκεφάλου–υπολογιστή (BCI) για να μεταφράσουν την εγκεφαλική δραστηριότητα σε λέξεις και προτάσεις, με αποτελέσματα που σοκάρουν αλλά και ανοίγουν μεγάλες συζητήσεις για το μέλλον της επικοινωνίας και της ιδιωτικότητας.
Σε αρκετές πρόσφατες μελέτες, ΑΙ που εκπαιδεύονται με δεδομένα από απευθείας εγκεφαλικές μετρήσεις -όπως fMRI ή εμφυτευμένα ηλεκτρόδια- κατάφεραν να μεταφράσουν εσωτερική ομιλία (ό,τι σκεφτόμαστε αλλά δεν λέμε φωναχτά) με αξιοσημείωτη ακρίβεια, ακόμη και όταν οι συμμετέχοντες απλώς «φαντάζονταν» λέξεις. Σε μια από αυτές τις έρευνες, ένα τέτοιο σύστημα πέτυχε μέχρι και 74% ακρίβεια στην αναγνώριση εσωτερικών σκέψεων από εγκεφαλικές δραστηριότητες, ένα άλμα που θα μπορούσε να βοηθήσει ανθρώπους που δεν μπορούν να μιλήσουν κανονικά να επικοινωνούν με τον έξω κόσμο.
Παράλληλα, άλλες τεχνολογίες που αποκαλούνται “mind captioning” (AFI: αυτόματη «λεζάντα» σκέψεων) μπορούν να μετατρέψουν μοτίβα εγκεφαλικών σημάτων σε περιγραφές εικόνων ή ιδεών, δείχνοντας ότι τα επόμενα βήματα δεν είναι απλώς η ανάκτηση λέξεων, αλλά και η ερμηνεία πολύπλοκων εννοιών.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
- Δεν πρόκειται για μαγικό τηλεπαθητικό διάβασμα σκέψεων, τα συστήματα δεν «διαβάζουν» την ελεύθερη σκέψη σου όπως σε ταινίες, ούτε μπορούν να πάρουν κάθε ιδέα που περνά από το μυαλό σου. Οι τρέχουσες τεχνολογίες απαιτούν είτε εκπαίδευση με συγκεκριμένα μοτίβα, είτε εικόνες από brain scanners, είτε ακόμα και χειρουργικές εμφυτεύσεις για να καταγράψουν επαρκώς τα ηλεκτρικά σήματα.
- Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και όταν η απόδοση δεν είναι τέλεια, η ίδια η δυνατότητα μετατροπής εγκεφαλικών σημάτων σε κείμενο ή περιεχόμενο είναι ήδη γεγονός, κάτι που μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν αδύνατο.
Προοπτικές και ανησυχίες
- Επικοινωνία χωρίς φωνή: Για άτομα με σοβαρές κινητικές ή λεκτικές δυσκολίες, αυτή η τεχνολογία υπόσχεται να ανοίξει έναν νέο κόσμο επικοινωνίας, όπου οι «σκέψεις» γίνονται λέξεις.
- Ηθικά και νομικά διλήμματα: Όσο η τεχνολογία εξελίσσεται, προκύπτουν σοβαρά ζητήματα ιδιωτικότητας και αυτονομίας. Ποιος έχει δικαίωμα πρόσβασης στις σκέψεις ενός ανθρώπου; Πώς θα προστατεύεται η προσωπική νοητική ζωή από ανεπιθύμητη «ανάγνωση»; Είναι ερωτήματα που η κοινωνία πρέπει να απαντήσει.
- Οι φόβοι για κατάχρηση: Ορισμένοι ειδικοί ανησυχούν ότι, χωρίς ισχυρές δικλείδες ασφαλείας και ρυθμίσεις, η τεχνολογία αυτή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για σκοπούς που θίγουν την ανθρώπινη ελευθερία και το απόρρητο.
Η ιδέα ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να «διαβάσει» σκέψεις δεν είναι πια απλή φαντασία, είναι μια ενεργή επιστημονική πρόκληση με πραγματικές προόδους. Όμως, προς το παρόν τουλάχιστον, η ανάγνωση της σκέψης παραμένει μια μεταφρασμένη από τα εγκεφαλικά σήματα εκδοχή και όχι πλήρης τηλεπαθητική πρόσβαση. Η τεχνολογία εξελίσσεται ραγδαία, αλλά μαζί της προκύπτουν βαθιές ηθικές και κοινωνικές προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν όσο είναι ακόμα νωρίς.
