Η συζήτηση γύρω από τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (ΑΟΖ) στον Περσικό Κόλπο αποκτά νέα σημασία, καθώς η ένταση μεταξύ Ιράν και δυτικών δυνάμεων επηρεάζει άμεσα τις θαλάσσιες μεταφορές και την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Σε αντίθεση με άλλες περιοχές, στον Περσικό Κόλπο δεν υπάρχει μία ενιαία, εκτεταμένη θαλάσσια διαφορά. Οι περισσότερες ζώνες έχουν οριοθετηθεί μέσω διμερών συμφωνιών, καθώς το γεωγραφικό πλάτος του Κόλπου δεν επιτρέπει πλήρη ανάπτυξη ΑΟΖ 200 ναυτικών μιλίων, όπως προβλέπει το διεθνές δίκαιο για την θάλασσα (United Nations Convention on the Law of the Sea).
Ωστόσο, υπάρχουν κρίσιμα σημεία έντασης. Το σημαντικότερο αφορά το κοίτασμα Arash/Durra, που διεκδικείται από το Ιράν και από το Κουβέιτ σε συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία. Παράλληλα, η διαμάχη Ιράν–Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα για νησιά στον Κόλπο επηρεάζει έμμεσα και τις θαλάσσιες ζώνες.
Το μεγαλύτερο όμως στρατηγικό διακύβευμα είναι το Στενό του Ορμούζ. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Οποιαδήποτε στρατιωτική ή πολιτική ένταση μεταφράζεται άμεσα σε αύξηση ασφαλίστρων, καθυστερήσεις, ακόμα και αναστολή διελεύσεων.
Αξίζει να σημειωθεί σε ό,τι αφορά στα Στενά του Ορμούζ ότι το στενότερο σημείο τους εκτείνεται περίπου στα 33 χλμ., αλλά οι διαθέσιμοι ναυτιλιακοί διάδρομοι για τα δεξαμενόπλοια (ένας για είσοδο και ένας για έξοδο) είναι πολύ στενότεροι, μόλις περίπου 3 χλμ. ο καθένας.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Η Ελλάδα διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο παγκοσμίως σε χωρητικότητα, με ισχυρή παρουσία στα δεξαμενόπλοια. Ελληνόκτητα πλοία μεταφέρουν σημαντικό μέρος του πετρελαίου που διέρχεται από τον Περσικό Κόλπο.
Οι επιπτώσεις είναι τριπλές:
- Ασφάλιστρα και κόστος: Η αύξηση του πολεμικού κινδύνου εκτοξεύει τα war risk premiums.
- Ναύλοι: Σε περιόδους έντασης, οι ναύλοι συχνά αυξάνονται, βελτιώνοντας τα έσοδα των ναυτιλιακών.
- Ενεργειακό κόστος στην Ευρώπη: Ενδεχόμενη διαταραχή τροφοδοσίας επηρεάζει τις τιμές ενέργειας και, κατ’ επέκταση, την ελληνική οικονομία.
Η ελληνική ναυτιλία βρίσκεται έτσι σε μια λεπτή ισορροπία: από τη μία πλευρά αυξημένα έσοδα λόγω μεταβλητότητας, από την άλλη αυξημένος επιχειρησιακός κίνδυνος.
Σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής ρευστότητας, το νομικό καθεστώς των ΑΟΖ μπορεί να φαίνεται τεχνικό. Στην πράξη, όμως, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη σταθερότητα της παγκόσμιας ενέργειας — και για την Ελλάδα, με την ίδια την καρδιά της οικονομικής της ισχύος: τη ναυτιλία.
