Με αφορμή την πρόσφατη απονομή των 98ων Academy Awards (Oscar), έχει ενδιαφέρον να αναζητήσει κανείς τη σχέση των συγκεκριμένων βραβείων με την απονομή της δικαιοσύνης, δηλαδή τις ταινίες που διακρίθηκαν, έχοντας ως αντικείμενο ή έστω ως κυρίαρχο περιβάλλον μια δίκη, είτε εντασσόμενα ευθέως στην κατηγορία του δικαστικού δράματος είτε και σε άλλες κατηγορίες, στο πλαίσιο όμως της πλοκής των οποίων ένας δικαστής ή δικηγόρος ή μία δίκη είχε σημαντικό ρόλο.
- του Αντώνη Πεπελάση – Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο, μέλος Ένωσης Ελλήνων Ποινικολόγων, Ms Εμπορικού Δικαίου
Οι πιο πρόσφατες είναι η «Ανατομία μιας πτώσης» («Anatomy of a Fall») (2024), ένα δικαστικό δράμα, που διακρίθηκε με το Όσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Σεναρίου. Πρόκειται για το ενδιαφέρον πορτρέτο μιας γυναίκας στο επίκεντρο δικαστικής έρευνας, αλλά και παραβίασης της προσωπικότητάς της, μετά τον τραγικό θάνατο του άνδρα της.
Επίσης, «Η δίκη των 7 του Σικάγο» (2020) («The Trial of the Chicago 7»), μια πολύκροτη πολιτική δίκη με έντονη σύγκρουση δικαστηρίου και υπεράσπισης με 6 υποψηφιότητες για Όσκαρ. Βασίζεται στο πραγματικό γεγονός της δίκης των επτά του Σικάγο που ξεκίνησε το 1969, για υποκίνηση ταραχών και συνωμοσία με αφορμή τη συμμετοχή τους, έναν χρόνο νωρίτερα, στις διαδηλώσεις κατά τη διάρκεια του εθνικού συνεδρίου του Δημοκρατικού Κόμματος. Η ταινία αυτή, με βάση τα νέα δεδομένα που θέτουν οι νομοθετικές αλλά και οι εκτελεστικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης Τραμπ, που απειλούν βάσιμα να θέσουν εκτός κανονικότητας τις δημόσιες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας και οδηγούν σε περιορισμό ατομικά δικαιώματα και κράτος δικαίου, δίνουν στο πολιτικοκοινωνικό δράμα την αίσθηση του επίκαιρου.
Η «Ιστορία γάμου» (2019) («Marriage Story»), ταινία που πραγματευόταν ένα διαζύγιο και ξεδίπλωνε τις δικηγορικές στρατηγικές και τακτικές, με Όσκαρ Β’ Γυναικείου Ρόλου για τη Λόρα Ντερν, στον ρόλο μιας ικανότατης αλλά συνάμα και επιθετικής δικηγόρου.
Ακόμη, το «Στα όρια» (2017) («Roman J. Israel, Esq.»), ταινία που διακρίθηκε με την υποψηφιότητα για Όσκαρ στον Ντενζέλ Ουάσιγκτον και αφορά τη διαδρομή ενός (αρχικά) ιδεαλιστή δικηγόρου που αναγκάζεται από τις συγκυρίες να αλλάξει τα πιστεύω του, να κάμψει τις ηθικές του αναστολές και να εκμεταλλευτεί τελικά το δικηγορικό απόρρητο από μια υπόθεση, προκειμένου να κερδίσει χρήματα.
Λίγο παλαιότερα, το «Έριν Μπρόκοβιτς» (2000), με την Τζούλια Ρόμπερτς που κέρδισε Όσκαρ για τον ρόλο της, σε μια πραγματική νομική υπόθεση κατά μεγάλης εταιρείας με περιβαλλοντικό διακύβευμα, το «Στο όνομα του πατρός» (1993) («In the Name of the Father»), με 7 υποψηφιότητες, ταινία βασισμένη σε πραγματική δικαστική υπόθεση/πλάνη στη Βρετανία (υπόθεση Guildford Four), το «Philadelphia» (1993), με τον Τομ Χανκς (τιμήθηκε με Oscar) για την ερμηνεία του στον ρόλο του δικηγόρου που απολύεται λόγω AIDS, το «Η φίρμα» (1993) («The Firm»), με υποψηφιότητα για Όσκαρ (Χόλι Χάντερ) και θέμα τη διαφθορά σε δικηγορική εταιρεία, το «Η κατηγορούμενη» (1989) («The Accused»), με Όσκαρ στην Τζόντι Φόστερ και θέμα υπόθεση βιασμού και κεντρικό άξονα το ζήτημα της ευθύνης και των ορίων της συναίνεσης του θύματος βιασμού και λίγο παλαιότερα «Η ετυμηγορία» (1982) («The Verdict»), με τον Πολ Νιούμαν σε έναν από τους πιο δυνατούς ρόλους του ως αποτυχημένος δικηγόρος που ψάχνει λύτρωση και πέντε υποψηφιότητες για Όσκαρ και φυσικά το «Κράμερ εναντίον Κράμερ» (1979) («Kramer vs. Kramer»), με 5 Όσκαρ, μεταξύ των οποίων Καλύτερης Ταινίας, και πλοκή σχετική με την άνευ ορίων δικαστική διαμάχη πρώην συζύγων για την επιμέλεια του τέκνου τους. Παρότι δεν τιμήθηκε με διάκριση, θα πρόσθετα σίγουρα στη σχετική λίστα την ταινία «Φόβος ενστίκτου» (1996) («Primal Fear»), με τον Ρίτσαρντ Γκιρ στον ρόλο του δικηγόρου και τον Έντουαρντ Νόρτον στον ρόλο του κατηγορούμενου, που προτάθηκε για Όσκαρ Β’ Ανδρικού Ρόλου, μια ταινία με ανατρεπτικό φινάλε.
Ανάμεσα στις πιο σημαντικές από τις παλαιότερες ήταν «Η δίκη της Νυρεμβέργης» (1961) («Judgment at Nuremberg») με δύο Όσκαρ και θέμα τη δίκη ναζί δικαστών για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, το «To Kill a Mockingbird» (1962), με 3 Όσκαρ και πρωταγωνιστή τον Γκρέγκορι Πεκ, στον ρόλο ενός δικηγόρου που υπερασπίζεται έναν μαύρο άνδρα στον ρατσιστικό Νότο των ΗΠΑ, και επίσης το κλασικό δικαστικό δράμα «Η ανατομία ενός εγκλήματος» (1959) («Anatomy of a Murder»), με 7 υποψηφιότητες για Όσκαρ και σενάριο γραμμένο από τον δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Μίσιγκαν Τζον Ντ. Βόλκερ, με το ψευδώνυμο Ρόμπερτ Τράβερ.
Έχει πραγματικά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ανεξαρτήτως κατά περίπτωση δικονομικών ακροβασιών, ο τρόπος που οι ταινίες αυτές, αντανακλώντας αντιλήψεις, πρότυπα αλλά και προκαταλήψεις της εκάστοτε εποχής τους, αποτυπώνουν και περιγράφουν άλλοτε κριτικά και άλλοτε με θετικό πρόσημο στάσεις και συμπεριφορές δικαστών, δικηγόρων, ενόρκων και κατηγορουμένων, συνθέτοντας το ψηφιδωτό τής κατ’ εποχή νομικής πραγματικότητας και της αλληλεπίδρασης της με την κοινωνία.
