Σήμερα, Παρασκευή και 13, πολλοί αρχίζουν να αγχώνονται και άλλοι απλώς γελούν με την αίσθηση φόβου που συνοδεύει αυτή την ημερομηνία. Αλλά πώς γεννήθηκε η φήμη ότι αυτή η μέρα φέρνει κακή τύχη; Η ιστορία συνδυάζει θρησκευτικές πεποιθήσεις, υπερφυσικούς φόβους και… κοινωνικές προκαταλήψεις που πέρασαν από γενιά σε γενιά.
Η Παρασκεύη που… τρομάζει
Η Παρασκευή θεωρείται ατυχής μέρα εδώ και αιώνες. Στη χριστιανική παράδοση, η Σταύρωση του Ιησού συνέβη Παρασκευή, ενώ παραδοσιακά λέγεται ότι η Εύα έδωσε το μήλο στον Αδάμ μια Παρασκευή. Στη μεσαιωνική Ευρώπη, οι ναυτικοί απέφευγαν να ξεκινήσουν ταξίδια Παρασκευή, φοβούμενοι ότι η θάλασσα θα τους τιμωρούσε. Ακόμη και ο Νόμος του Μωυσή προειδοποιεί για τη σημασία της ημέρας, συνδέοντάς την με ποινές και συμφορές.
Η Παρασκευή, λοιπόν, είχε ήδη ένα «βαρύ» ιστορικό φορτίο όταν συνδέθηκε με την κακή τύχη.
Ο «κακός» αριθμός
Η κακή φήμη του αριθμού 13 είναι παγκόσμια και πολύ παλιά. Στην αρχαία Νορβηγία, λέγεται ότι ένας δείπνος 12 θεών στο Valhalla καταλήγει σε τραγωδία όταν φτάνει ο 13ος επισκέπτης, ο Λόκι, προκαλώντας θάνατο και αναταραχή. Στην χριστιανική παράδοση, στο Μυστικό Δείπνο, ο Ιούδας ήταν ο 13ος καλεσμένος, ενώ σύμφωνα με κάποιες μεσαιωνικές πεποιθήσεις, η παρουσία 13 ανθρώπων στο ίδιο τραπέζι φέρνει θάνατο σε έναν από αυτούς.
Στην αρχιτεκτονική και την κοινωνία, πολλές φορές αποφεύγονταν 13ος όροφος, 13η σειρά σε θέατρα ή ακόμα και σπίτια με αριθμό 13.
Ο συνδυασμός Παρασκευής + 13
Η πρώτη τεκμηριωμένη αναφορά στη «γρουσουζιά» της Παρασκευής και 13 εμφανίζεται στις αρχές του 19ου αιώνα, κυρίως σε αγγλοσαξονικές χώρες. Η ημερομηνία συνδέθηκε με ιστορίες ατυχημάτων, οικονομικών καταστροφών και κοινωνικών προλήψεων. Στις ΗΠΑ, η φήμη εξαπλώθηκε και έγινε στοιχείο της λαογραφίας και του κινηματογράφου.
Η ιδέα ότι αυτή η μέρα είναι κακή τύχη έγινε τόσο διάσημη ώστε απέκτησε και όνομa, παρασκευοφοβία (friggatriskaidekaphobia).
Λαογραφία και την κουλτούρα
Η μέρα έχει γίνει πολιτισμικό φαινόμενο. Ταινίες όπως το θρυλικό «Friday the 13th» και βιβλία τρόμου ενίσχυσαν την εικόνα της «κακής μέρας». Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, memes και αστεία αναφορικά με Παρασκευή και 13 κυκλοφορούν κάθε χρόνο, ενώ πολλοί αποφεύγουν σημαντικές αποφάσεις, ταξίδια ή γάμους.
Παράλληλα, λαογραφικά στοιχεία συνδέουν την Παρασκευή και 13 με μαγεία, ξόρκια, και «κακές επιρροές», αλλά και με παιχνίδια τύχης όπως τυχερά χαρτιά ή ζάρια, πάντα με δόση υπερβολής.
Γρουσουζιά ή… απλή σύμπτωση;
Στην πραγματικότητα, η Παρασκευή και 13 δεν έχει καμία επιστημονική βάση για κακή τύχη. Πρόκειται για παραδοσιακές προκαταλήψεις που ενισχύονται από τη λογική του «confirmation bias», βλέπουμε μόνο αυτά που επιβεβαιώνουν τον φόβο μας.
Κι όμως, η μυστηριώδης ατμόσφαιρα που περιβάλλει τη μέρα συνεχίζει να γοητεύει, να τρομάζει, αλλά και να κάνει πολλούς να γελούν με τον ίδιο χρόνο.
Σήμερα λοιπόν, Παρασκευή και 13, είτε φοβάστε τη γρουσουζιά είτε την αντιμετωπίζετε με χιούμορ, η μέρα αυτή θυμίζει πως οι αριθμοί και οι μέρες έχουν… ιστορίες που ξεπερνούν τα ημερολόγια.
