Σε περιόδους κρίσης η πρώτη απώλεια είναι παραδοσιακά η αλήθεια. Ωστόσο, στην τρέχουσα σύγκρουση στο Ιράν -η οποία πυροδοτήθηκε από τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ και ιδιαίτερα μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Χαμενεΐ- γινόμαστε μάρτυρες μιας πρωτοφανούς εξέλιξης: την πλήρη αδυναμία του μέσου πολίτη να διακρίνει το «γεγονός» από ένα ψηφιακό κατασκεύασμα.
- του Αθανάσιου Θ. Κοσμόπουλου – Επιχειρησιακός συντονιστής Παρατηρητηρίου Ανάλυσης Υβριδικών Απειλών, υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης
Η στιγμή που η πραγματικότητα «έσπασε» ήρθε με ένα βίντεο που έγινε viral στην Κίνα, δείχνοντας μια υποτιθέμενη καταστροφική επίθεση στο αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln. Μέσα σε δευτερόλεπτα μια κατασκευασμένη εικόνα επηρέασε την αντίληψη εκατομμυρίων ανθρώπων, αποδεικνύοντας ότι τα pixels είναι πλέον εξίσου φονικά με τους πυραύλους.
Το USS Abraham Lincoln «βυθίστηκε» μόνο στις οθόνες μας
Το περιστατικό με το αεροπλανοφόρο αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας εποχής της AI παραπληροφόρησης.
Η Κατασκευή: Το βίντεο χρησιμοποίησε την ομοιότητα ενός παρουσιαστή της κρατικής τηλεόρασης της Κίνας (CCTV) και αφήγηση στα πρότυπα των επίσημων δελτίων ειδήσεων. Έδειχνε πυραύλους να διαλύουν το σκάφος και μαχητικά αεροσκάφη να πέφτουν στη θάλασσα.
Η Εμβέλεια: Το περιεχόμενο κατέκλυσε τις πλατφόρμες Weibo και Douyin, συγκεντρώνοντας πάνω από 10 εκατομμύρια προβολές σε ελάχιστο χρόνο.
Η Διάψευση: Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (US Central Command) αναγκάστηκε να παρέμβει, χαρακτηρίζοντας το βίντεο προϊόν της «μηχανής ψευδών αφηγημάτων του ιρανικού καθεστώτος». Παρ’ όλα αυτά, η ζημιά στην κοινή γνώμη είχε ήδη γίνει.
Η στρατηγική της «ενίσχυσης»: Το γεωπολιτικό υπόβαθρο
Πίσω από τα fakes και ειδικά τα deepfakes κρύβεται μια ενορχηστρωμένη στρατηγική από κράτη όπως η Κίνα, το Ιράν και η Ρωσία. Η Κίνα, ως μακροχρόνιος εταίρος της Τεχεράνης, χρησιμοποιεί αυτά τα αφηγήματα για να ασκήσει δριμεία στις ενέργειες των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Η ραγδαία άνθηση της κινεζικής βιομηχανίας AI έχει επιτρέψει τη δημιουργία περιεχομένου που κλείνει την ψαλίδα με τη Δύση σε επίπεδο ποιότητας.
Ο ανεξάρτητος δημοσιογράφος Terence Shen εξηγεί τη διαδικασία: «Φαίνεται να είναι μια στρατηγική που χρησιμοποιούν: Τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης ενισχύουν πρώτα αμφίβολες ή ανεπιβεβαίωτες αναφορές από τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης και, στη συνέχεια, οι άνθρωποι αρχίζουν να δημιουργούν κάθε είδους βίντεο χρησιμοποιώντας εργαλεία AI».
«Operation overload»: Ψυχολογικός πόλεμος χωρίς σύνορα
Μια ιδιαίτερα επικίνδυνη επιχείρηση ρωσικής προέλευσης, γνωστή ως «Operation overload» (με τις τεχνικές ονομασίες Matryoshka ή Storm-1679), στοχεύει στην υπονόμευση του αισθήματος ασφάλειας. Η επιχείρηση αυτή πλαστογραφεί υπηρεσίες πληροφοριών και ειδησεογραφικά πρακτορεία για να σπείρει τον πανικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η διάδοση ψεύτικων προειδοποιήσεων ασφαλείας προς Ισραηλινούς και Γερμανούς πολίτες, καλώντας τους να αποφεύγουν δημόσιους χώρους. Δεν πρόκειται απλώς για fake news αλλά για μια άμεση επιχείρηση παρέμβασης στην ψυχολογία των πολιτών σε περιβάλλον υψηλής έντασης.
Το κενό πληροφοριών: Η λογοκρισία ως «καύσιμο» του ψεύδους
Σε αντίθεση με τον πόλεμο στην Ουκρανία, όπου η συνεχής ροή πληροφοριών από τους πολίτες παρείχε μια δικλίδα ασφαλείας, στο Ιράν κυριαρχεί το σκοτάδι της πληροφορίας. Οι συστηματικές διακοπές στο Διαδίκτυο και η αυστηρή κρατική λογοκρισία δημιουργούν ένα κενό ενημέρωσης. Χωρίς επαληθευμένες μαρτυρίες από το πεδίο, τα AI fakes «μολύνουν» το περιβάλλον πληροφόρησης ανεξέλεγκτα, καθώς δεν υπάρχει αντίλογος από την τοπική κοινωνία.
Εντοπίζοντας την απάτη: Τα ψεγάδια στο Μπαχρέιν
Παρά την πρόοδο, η «μηχανή» εξακολουθεί να κάνει ακόμη λάθη. Ένα βίντεο που υποτίθεται ότι έδειχνε ιρανική επίθεση σε ουρανοξύστη στο Μπαχρέιν αποκάλυψε τα όρια της τεχνολογίας. Οι αναλυτές εντόπισαν συγκεκριμένα οπτικά σφάλματα:
Αφύσικη συγχώνευση αντικειμένων: Δύο αυτοκίνητα στην αριστερή πλευρά του πλάνου εμφανίζονταν «κολλημένα» μεταξύ τους.
Ανατομικά παράδοξα: Ένας άνδρας στη γωνία του βίντεο φαινόταν να περνά τον αγκώνα του μέσα από το υλικό ενός σακιδίου.
Ασυνέπειες στη φυσική: Εκρήξεις και καπνός που δεν ακολουθούσαν τους κανόνες της προοπτικής.
Η αντίδραση των πλατφορμών και το μέλλον
Η σοβαρότητα της κατάστασης ανάγκασε ακόμα και τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης να λάβουν μέτρα. Ο Nikita Bier, επικεφαλής προϊόντος του X (πρώην Twitter), ανακοίνωσε ότι η πλατφόρμα θα αποκλείει από το πρόγραμμα διαμοιρασμού εσόδων (revenue sharing) χρήστες που δημοσιεύουν περιεχόμενο AI από πολεμικές συγκρούσεις χωρίς σαφή επισήμανση. Οι ποινές ξεκινούν από αναστολή 90 ημερών και φτάνουν μέχρι τον μόνιμο αποκλεισμό.
Η σύγκρουση στο Ιράν αποδεικνύει ότι τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν πλέον επέκταση του φυσικού / παραδοσιακού πεδίου μάχης. Υποστηρίζω προσωπικά εδώ και χρόνια ότι τα ΜΚΔ εξελίσσονται σε νέο και αυτόνομο battle domain, αυτό του γνωσιακού πολέμου.
Καθώς η προσοχή και το ενδιαφέρον μας μετατρέπονται σε στοχοποιημένο στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο (asset) για τους κακόβουλους υβριδικούς κρατικούς δρώντες, το ερώτημα παραμένει: Σε έναν πόλεμο, όπου τα pixels μπορούν να κατασκευάσουν εικονικές νίκες, πόσο έτοιμοι είμαστε να θωρακίσουμε την κριτική μας σκέψη;
