Οι λεγόμενες «παντοτινές χημικές ουσίες» έχουν μπει στο επίκεντρο της επιστημονικής ανησυχίας, καθώς νέα μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Jiao Tong της Σανγκάης, δημοσιευμένη στο Frontiers in Aging, δείχνει ότι οι άνδρες μέσης ηλικίας αποτελούν την πιο ευάλωτη ομάδα απέναντι στις επιδράσεις τους — επιδράσεις που, όπως διαπιστώθηκε, συνδέονται με επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης.
Οι χημικές ουσίες PFAS, για τις οποίες ο λόγος, διαθέτουν ισχυρούς μοριακούς δεσμούς που τις καθιστούν εξαιρετικά ανθεκτικές στο χρόνο και στο περιβάλλον. Χρησιμοποιούνται σε αντικολλητικές επιστρώσεις, αδιάβροχα υφάσματα, αφρούς πυρόσβεσης, συσκευασίες τροφίμων, καθαριστικά προϊόντα και πλαστικά, ενώ νεότερες μορφές τους έχουν ήδη εισέλθει στην αγορά για χρήση σε data centers τεχνητής νοημοσύνης.
Η ρύπανση από PFAS εντοπίζεται ολοένα συχνότερα σε νερό, έδαφος και ιστούς οργανισμών, ενώ ορισμένες ουσίες της κατηγορίας έχουν συνδεθεί με καρκίνους, παχυσαρκία, υπογονιμότητα και ορμονικές διαταραχές.
Πώς έγινε η μελέτη
Οι ερευνητές ανέλυσαν δημόσια διαθέσιμα δεδομένα από 326 άνδρες και γυναίκες που συμμετείχαν στην αμερικανική έρευνα NHANES την περίοδο 1999–2000. Στα δείγματα αίματος είχαν μετρηθεί οι συγκεντρώσεις έντεκα PFAS, καθώς και η «μεθυλίωση» του DNA – ένας επιγενετικός δείκτης που επηρεάζει την έκφραση των γονιδίων και χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της βιολογικής ηλικίας. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες είχαν συμπληρώσει ερωτηματολόγια με δημογραφικά, κοινωνικοοικονομικά και στοιχεία τρόπου ζωής.
Με τη βοήθεια αλγορίθμων που υπολογίζουν τη βιολογική ηλικία, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι υψηλότερες συγκεντρώσεις PFAS στο αίμα συνδέονται με ταχύτερη επιγενετική γήρανση, πιθανότατα μέσω μηχανισμών που σχετίζονται με τη φλεγμονή.
Τα δύο «κρίσιμα» PFAS
Αν και οι συνολικές συγκεντρώσεις PFAS δεν διέφεραν σημαντικά ανάμεσα στα φύλα ή στις ηλικιακές ομάδες, δύο συγκεκριμένες ουσίες – το PFNA και το PFOSA – ξεχώρισαν. Πρόκειται για χημικά που χρησιμοποιούνται ευρέως σε καταναλωτικά και βιομηχανικά προϊόντα και παρουσιάζουν υψηλή αντοχή στη θερμότητα και τη διάβρωση. Εντοπίστηκαν στο αίμα του 95% των συμμετεχόντων.
Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις PFNA και PFOSA αποτέλεσαν ισχυρούς προγνωστικούς δείκτες ταχύτερης επιγενετικής γήρανσης, αλλά μόνο στους άνδρες ηλικίας 50–64 ετών. Στις γυναίκες δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη συσχέτιση.
Γιατί επηρεάζονται περισσότερο οι άνδρες μέσης ηλικίας
Η δρ Για-Κιαν Ξου, πρώτη συγγραφέας της μελέτης, εξηγεί ότι η μέση ηλικία αποτελεί «ευαίσθητο βιολογικό παράθυρο», κατά το οποίο ο οργανισμός γίνεται πιο επιρρεπής σε στρεσογόνους παράγοντες που σχετίζονται με τη γήρανση. Ο επικεφαλής συγγραφέας, δρ Ξιανγκγουέι Λι, προσθέτει ότι οι άνδρες ενδέχεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο επειδή οι δείκτες γήρανσης επηρεάζονται έντονα από παράγοντες τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα, που μπορεί να ενισχύσει τις επιβλαβείς επιδράσεις των PFAS.
Τι προτείνουν οι επιστήμονες
Οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν ότι οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να επεκτείνουν τους περιορισμούς πέρα από τις «παλαιές» PFAS, συμπεριλαμβάνοντας και ουσίες όπως το PFNA και το PFOSA, οι οποίες φαίνεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη βιολογική γήρανση.
