Ο νέος Κώδικας Δήμων, πέρα από τον τεχνοκρατικό του χαρακτήρα, οφείλει να αποτελέσει ένα βασικό πολιτικό εργαλείο για την ενίσχυση και αναβάθμιση του θεσμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Δεν πρέπει να είναι απλά ένα ενιαίο κείμενο συρραφής διατάξεων τακτοποιητικού χαρακτήρα, αλλά να ενσωματώνει τις προτάσεις που κατά καιρούς έχει διατυπώσει η Αυτοδιοίκηση για τη βελτίωση της λειτουργίας του θεσμού.
- Του Μανώλη Ι. Αντωνάκου – Γενικού Γραμματέα Δήμου Μοσχάτου-Ταύρου
Βασική προϋπόθεση για κάτι τέτοιο είναι η ρητή σύνδεση των αρμοδιοτήτων με την απόδοση των αντίστοιχων πόρων, όπως άλλωστε προβλέπει το Σύνταγμα.
Πέρα όμως από το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των Δήμων , το σχέδιο του νέου Κώδικα εισάγει ένα νέο εκλογικό σύστημα, το οποίο είναι αχρείαστο για την Αυτοδιοίκηση. Ο εκλογικός νόμος είχε ήδη τροποποιηθεί το 2020 — και σωστά — προκειμένου να αντιμετωπιστούν φαινόμενα ακυβερνησίας σε πολλούς Δήμους.
Γιατί αλλάζει ξανά;
Ποιον σκοπό εξυπηρετεί αυτή η αλλαγή;
Γιατί καταργείται η δεύτερη Κυριακή των εκλογών;
Με το νέο σύστημα, Δήμαρχοι που δεν θα εκλέγονται με ποσοστό 50% +1 δεν θα διαθέτουν ουσιαστική λαϊκή νομιμοποίηση, ιδιαίτερα όταν το όριο πέφτει κάτω από το 42% και συμπληρώνεται με εναλλακτικές ψήφους. Οι δημοκρατίες δεν λειτουργούν με «συμπληρώματα», αλλά με καθαρή και αυθεντική λαϊκή εντολή.
Αρκεί να φανταστεί κανείς ένα εκλογικό αποτέλεσμα όπου ο πρώτος λαμβάνει 30% και ακολουθούν για παράδειγμα τρεις υποψήφιοι με 25%, 23% και 22%. Στους δύο πρώτους θα προστεθούν οι δεύτερες επιλογές των ψηφοφόρων. Συνιστά αυτό δημοκρατική νομιμοποίηση;
Παράλληλα, καθιερώνεται η ηλεκτρονική ψηφοφορία. Μπορεί να ακούγεται καινοτόμα, όμως γεννά σοβαρά ερωτήματα: πώς θα διασφαλιστεί η ακεραιότητα της διαδικασίας και ποιος εγγυάται τη διαφάνεια; Η άσκηση του δημοκρατικού δικαιώματος της ψήφου οφείλει να γίνεται με φυσική παρουσία των πολιτών, ώστε να διασφαλίζεται το κύρος της εκλογικής διαδικασίας.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι και η ουσιαστική κατάργηση των δια ζώσης συνεδριάσεων των Δημοτικών Συμβουλίων. Η νομοθεσία του 2023 προέβλεπε τουλάχιστον μία συνεδρίαση με φυσική παρουσία, ενώ πλέον αφήνεται στην ευχέρεια των Προέδρων να αποφασίζουν τον τρόπο διεξαγωγής τους. Παράλληλα, πρέπει να επανέλθουν στα Δημοτικά Συμβούλια οι ουσιαστικές αρμοδιότητες που αφαιρέθηκαν και μεταφέρθηκαν στις οικονομικές και μεταγενέστερα στις δημοτικές επιτροπές.
Η σύνταξη και ψήφιση του νέου Κώδικα Δήμων αποτελεί μια κρίσιμη ευκαιρία για το μέλλον του θεσμού — μια ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί.
