Η ελληνική Gen Z μεγάλωσε ακούγοντας δύο αντικρουόμενες αφηγήσεις.
Η πρώτη λέει: «Μπες στο Δημόσιο να ησυχάσεις».
Η δεύτερη λέει: «Κάνε κάτι δικό σου, μη γίνεις υπάλληλος κανενός».
- του Γιώργου Ν. Καραμανλή
Κάπου ανάμεσα στο γραφείο με τη σφραγίδα και το open space με τα beanbags, οι νέοι προσπαθούν να καταλάβουν τι σημαίνει επιτυχία και -κυρίως- τι σημαίνει ασφάλεια.
Το κράτος υπόσχεται σταθερότητα. Μισθό κάθε μήνα. Ωράριο προβλέψιμο. Λιγότερη αγωνία. Αλλά κουβαλά μαζί του τη δυσπιστία: γραφειοκρατία, αργές εξελίξεις, περιορισμένες προοπτικές. Από την άλλη, το startup υπόσχεται ελευθερία, δημιουργικότητα, «να φτιάξεις κάτι δικό σου». Μαζί με αυτό όμως έρχονται η ανασφάλεια, το ρίσκο, οι 12ωρες μέρες και το άγχος της βιωσιμότητας.
Το δίλημμα δεν είναι απλώς επαγγελματικό. Είναι υπαρξιακό. Θέλουμε σταθερότητα ή ταχύτητα; Προστασία ή προοπτική; Σιγουριά ή εξέλιξη;
Η ειρωνεία είναι ότι οι νέοι δεν είναι ιδεολογικά δογματικοί. Δεν είναι «αντί κράτους» ούτε «υπέρ αγοράς». Θέλουν κάτι απλούστερο και πιο δύσκολο: ένα κράτος που να λειτουργεί σαν πλαίσιο ασφάλειας και μια αγορά που να λειτουργεί με όρους δικαιοσύνης. Δεν θέλουν επιδοτήσεις ως παρηγοριά. Θέλουν ευκαιρίες που να μην εξαρτώνται από γνωριμίες.
Εδώ μπαίνει το μεγάλο debate: επιδοτήσεις ή meritocracy; Η ελληνική πραγματικότητα έχει μάθει γενιές να επιβιώνουν με προγράμματα, vouchers, ΕΣΠΑ, επιχορηγήσεις. Από την άλλη, η λέξη «αξιοκρατία» χρησιμοποιείται τόσο συχνά που έχει αρχίσει να ακούγεται σαν διαφημιστικό σλόγκαν. Οι νέοι δεν απορρίπτουν την κρατική στήριξη. Απορρίπτουν τη στρεβλή στήριξη. Θέλουν ένα σύστημα όπου το ταλέντο δεν χρειάζεται πλάτη για να αναπνεύσει.
Το «Δημόσιο vs ιδιωτικού τομέα» δεν είναι πια ιδεολογική μάχη αλλά σύγκριση ποιότητας ζωής. Πού θα έχω αξιοπρέπεια; Πού θα έχω χρόνο; Πού θα μπορώ να σχεδιάσω το αύριο χωρίς να φοβάμαι ότι θα καταρρεύσει;
Και κάπου εδώ κρύβεται το πιο ενδιαφέρον: η νέα γενιά δεν ονειρεύεται ούτε καριέρα-ασανσέρ ούτε αιώνια μονιμότητα. Ονειρεύεται ισορροπία. Θέλει ελευθερία χωρίς χάος και ασφάλεια χωρίς στασιμότητα. Θέλει ένα κράτος που δεν σε ταπεινώνει και μια αγορά που δεν σε εξαντλεί.
Το δίλημμα «κράτος ή startup» είναι στην πραγματικότητα λάθος ερώτηση. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορούμε να χτίσουμε ένα περιβάλλον όπου η ασφάλεια και η ελευθερία δεν θα είναι αντίπαλες έννοιες. Γιατί η γενιά που έμαθε να ζει στην αβεβαιότητα δεν ζητά θαύματα. Ζητά ένα σύστημα που να της επιτρέπει να ρισκάρει, χωρίς να φοβάται ότι θα χαθεί.
