Ποιος δεν άκουσε ή δεν διάβασε κάτι για την «υπόθεση Παγκρατίδη»; Για τον μύθο του «Δράκου του Σέιχ Σου», που κυριαρχούσε στη Θεσσαλονίκη από τη δεκαετία του 1960. Από τότε που στα καφενεία, στις οικογενειακές μαζώξεις και στις παρέες κυριαρχούσαν οι ιστορίες σχετικά με τον «Δράκο», του οποίου ο θρύλος είχε απλωθεί σε όλη τη χώρα , αλλά και μοιάζει να πλανάτε ακόμη πάνω από τη συμπρωτεύουσα.
Εβδομήντα χρόνια πέρασαν από το πρώτο «χτύπημα» στο Σέίχ Σου του «νεαρού γεροδεμένου άνδρα» και εξήντα δύο χρόνια από τότε που, σαν σήμερα, 16 Φεβρουαρίου του 1968, γράφτηκε ο επίλογος στην «υπόθεση Παγκρατίδη». Από τότε, που ο 24χρονος Αριστείδης Παγκρατίδης, καταδικασμένος τετράκις εις θάνατον, για δολοφονίες και βιασμούς, εκτελέστηκε στο ίδιο μέρος (Σεϊχ Σου) που είχαν διαπραχθεί τα φοβερά εγκλήματα και που είχε συνδεθεί με το όνομα του.
«Μανούλα είμαι αθώος»
Η κραυγή του «Αρίστου» λίγο πριν πέσει νεκρός από τα πυρά του εκτελεστικού αποσπάσματος «Μανούλα είμαι αθώος» απλώθηκε παντού , προκαλώντας συγκίνηση , αλλά και δίνοντας αφορμή να αναπτυχθούν σενάρια περί του ενδεχομένου μη ενοχής του. Από τότε και μέχρι σήμερα για την «υπόθεση Παγκρατίδη» αναπτύχθηκαν θεωρίες, γράφτηκαν βιβλία, ανέβηκαν θεατρικές παραστάσεις, ειπώθηκαν πολλά. Και παρά τα, κατά την αστυνομία και τον εισαγγελέα της έδρας του δικαστηρίου, που δίκασε τον Παγκρατίδη, «συντριπτικά στοιχεία», την (αρχικά) ομολογία και τις καταθέσεις μαρτύρων, εξακολουθεί για πολλούς να παραμένει αναπάντητο το ερώτημα: «Αθώος ή ένοχος» ;
Τον Μάρτιο του 1957 ξεκίνησε η δράση του επονομαζόμενου «δράκου του Σέιχ Σου» .Τότε άγνωστος «νεαρός γεροδεμένος» άνδρας προσπάθησε να βιάσει καθηγήτρια του Αμερικάνικου Κολεγίου, η οποία έκανε βόλτα στην περιοχή εκείνη την ημέρα. Σώθηκε από περαστικούς, που αντιλήφθηκαν την επίθεση του νεαρού άνδρα. Μήνες αργότερα στην περιοχή του δάσους, νεαρή γυναίκα δέχεται επίθεση με πέτρα από κάποιον άγνωστο. Εκείνη την ώρα Ι.Χ αυτοκίνητο ανέβαινε στο δάσος και ο οδηγός του που αντιλήφθηκε το περιστατικό έτρεψε σε φυγή τον δράστη.
Στις αρχές του επόμενου έτους (1958) και κατά τον μήνα Φεβρουάριο 30χρονος λεβητοποιός και η συνομήλικη φίλη του, που βρίσκονται στο Σέϊχ Σου δέχονται επίθεση. Άγνωστος νεαρός άνδρας τους χτυπάει με μια μυτερή πέτρα. Στόχος του είναι να τους σκοτώσει αφού σχεδόν όλα τα χτυπήματα είναι στο κεφάλι. Ο δράστης βιάζει την κοπέλα και θεωρώντας πως και οι δυο είναι νεκροί φεύγει. Το ζευγάρι, ωστόσο, με τη βοήθεια των γιατρών καταφέρνει να κρατηθεί στη ζωή. Εκείνη τη νύχτα το κρύο ήταν τόσο έντονο που εμπόδισε την ακατάσχετη αιμορραγία. Όταν συνήλθαν οι αστυνομικοί προσπάθησαν μάθουν περισσότερα στοιχεία. Το ζευγάρι, ωστόσο, δε θυμόταν καμία λεπτομέρεια που θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη στις έρευνες.
Την επόμενη χρονιά η δράση κλιμακώνεται. Στις 19 Φεβρουαρίου 1959 ο «νεαρός γεροδεμένος» άνδρας επιτίθεται με πέτρα σε ζευγάρι (30χρονο λεβητοποιό με την συνομήλικη ερωμένη του) στο δάσος. Τους τραυμάτισε βαριά και τους λήστεψε. Τα ρούχα της κοπέλας ήταν σκισμένα καθώς ο δράστης προσπάθησε να την βιάσει. Η παγωνιά σταμάτησε την αιμορραγία των θυμάτων κι έτσι οι γιατροί κατάφεραν να τους σώσουν. Το περιστατικό γίνεται για πρώτη φορά, σε σχέση με τα προηγούμενα, πρωτοσέλιδο σε εφημερίδες.
Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς σύζυγος στρατιωτικού με τον σοφέρ εραστή της δέχονται επίθεση με πέτρα, ενώ ένα μήνα αργότερα στην ίδια περιοχή του Σέϊχ Σου δέχεται επίθεση κι άλλο ζευγάρι. Όλοι αρχίζουν πια να μιλούν για τον «Δράκο του Σεϊχ Σου» και την πόλη καταλαμβάνει φόβος. Την όλη υπόθεση αναλαμβάνει προσωπικά να διαλευκάνει, με την σύλληψη του δράστη, ο διοικητής της αστυνομίας Θεσσαλονίκης και κουμπάρος του Βασίλη Τσιτσάνη, Νίκος Μουσχουντής, ο οποίος αρχίζει περιπολίες κάθε βράδυ στην περιοχή του Σέϊχ Σου. Καθώς όμως λίγο αργότερα οι περιπολίες χαλαρώνουν ο δράστης ξαναχτυπά.
Στις 6 Μαρτίου 1959 ο ίλαρχος Κώστας Ραΐσης, 33 ετών, και η 23χρονη ερωμένη του Ευδοξία Παληογιάννη, εργάτρια του ζαχαροπλαστείου Φλόκα, βρίσκονται νεκροί στην περιοχή της Μίκρας.
Ο ιατροδικαστής έκρινε πως το όπλο του εγκλήματος ήταν μια μυτερή πέτρα. Το κορίτσι όπως και στην περίπτωση της Ελεωνόρας Βλάχου είχε βιαστεί με αδιανόητο μένος από τον δράστη. Το αυτοκίνητο του ζευγαριού εντοπίστηκε περίπου 60 μέτρα μακριά από το σημείο που βρέθηκαν τα δυο πτώματα. Στο εσωτερικό του βρέθηκε αίμα τριών ανθρώπων. Διαπιστώθηκε πως ήταν του ίλαρχου, της Ευδοξίας και ενός τρίτου ατόμου. Πιθανότατα του δράστη. (Από τις εξετάσεις, που έγιναν και όπως ανακοινώθηκε αργότερα σταγόνες αίματος ανήκαν στον Παγκρατίδη).
Πρόσωπο με πρόσωπο
Ένα μήνα αργότερα, στις 3 Απριλίου του 1959, ήταν η πρώτη φορά που ο «νεαρός γεροδεμένος» άνδρας ήλθε πρόσωπο με πρόσωπο αντιμέτωπος με υποψήφιο θύμα του. Στις 3 Απριλίου 1959 άγνωστος άνδρας, ηλικίας περίπου 25 ετών, μπήκε στον περίβολο του Δημοτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης και δολοφόνησε με πέτρα την 25χρονη νοσηλεύτρια Μελπομένη Πατρικίου. Στα χέρια του θύματος βρέθηκαν τρίχες του δράστη αλλά αυτή τη φορά βιασμός δεν υπήρχε. Φεύγοντας από τη σκηνή του εγκλήματος ο δράστης έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο με τη Φανή Τσαμπάζη, η οποία ήταν συγκάτοικος με το θύμα. Ο δράστης επιχειρεί να τη σκοτώσει και αυτή αλλά οι φωνές της τον έκαναν να φύγει γρήγορα. Οι ειδικοί είπαν πως στην πραγματικότητα η κοπέλα τη γλίτωσε επειδή ο δράστης είχε ξεσπάσει τη μανία του στην άτυχη Μελπομένη. Η Τσαμπάζη ήταν η πρώτη που τον είδε. Στην κατάθεσή της έκανε λόγο για έναν μελαχρινό νεαρό άνδρα ύψους 1,70 – 1.72, με στρογγυλό πρόσωπο και πλούσια μαλλιά, μεγάλες πλάτες και χέρια δυνατά.
Κατά την Αστυνομία που διενεργεί την έρευνα είναι ξεκάθαρο πλέον πως στο περιαστικό δάσος της Θεσσαλονίκης δρα ένας εξαιρετικά επικίνδυνος κακοποιός. Οι κάτοικοι ζουν σε καθεστώς τρόμου. Οι εφημερίδες κάνουν λόγο για τον «Δράκο του Σέιχ Σου» και η αστυνομία τον επικηρύσσει για 100.000 δραχμές. Ακολουθεί ένα μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς νέο χτύπημα του «Δράκου».
Στο μεταξύ στις 22 Μαΐου του 1963 δολοφονείται ο βουλευτής της ΕΔΑ, Γρηγόρης Λαμπράκης, στη διάρκεια μιας ειρηνικής εκδήλωσης στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Το πολιτικό κλίμα της εποχής είναι εκρηκτικό. Βγαίνοντας από τον χώρο που είχε πραγματοποιήσει την ομιλία του ο Λαμπράκης θα δεχθεί δολοφονική επίθεση από παρακρατικούς. Η αστυνομία της πόλης βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Από τη μια κατηγορείται πως ήταν «συνεργός ή και συνένοχος» στη δολοφονία ενός μέλος του κοινοβουλίου και από την άλλη μοιάζει ανίκανη να συλλάβει επιτέλους τον «Δράκο του Σέιχ Σου». Ο οποίος, «Δράκος», ξαναχτυπά . Και αυτή τη φορά, όπως αποδεικνύεται, είναι η τελευταία του. Τη νύχτα της 7ης Δεκεμβρίου του 1963, κρατώντας στο ένα του χέρι μια αιχμηρή πέτρα ,πηδάει τη μάντρα του ορφανοτροφείου «Μέγας Αλέξανδρος», μπαίνει στο εσωτερικό του ιδρύματος, εισέρχεται σε έναν από τους θαλάμους, φιμώνει ένα 12χρονο κοριτσάκι, το χτυπά με γροθιές, σχίζει τα εσώρουχά του και απειλεί ότι θα το στραγγαλίσει.
Το κοριτσάκι κατάφερε να βάλει τις φωνές αναστατώνοντας το νοσοκομείο με αρκετούς να σπεύδουν να βοηθήσουν, κάποιοι εκ των οποίων βλέπουν καθαρά τα χαρακτηριστικά του. Ο άνδρας αφού ξέφυγε από το κυνηγητό πήγε στο σπίτι του στην Τούμπα και κοιμήθηκε.
Η σύλληψη του Αρίστου
Λίγο αργότερα η αστυνομία συλλαμβάνει στο σπίτι του τον Αριστείδη Παγκρατίδη. Όπως προέκυψε από τις ανακρίσεις ο Παγκρατίδης, όπως κάθε μέρα, είχε σχολάσει την ίδια ώρα από την δουλειά του στο λούνα πάρκ. Αμέσως πήγε, μαζί με φίλους του, στην ταβέρνα, όπου και κατανάλωσε υπερβολικά μεγάλη ποσότητα αλκοόλ. Στις 3:00 το ξημέρωμα της 7ης Δεκεμβρίου 1963, ο «Αρίστος», όπως τον αποκαλούν οι φίλοι του, κρατώντας μία πέτρα μπαίνει κρυφά στο ορφανοτροφείο θηλέων «Μέγας Αλέξανδρος» στην Τούμπα, όπου, αφού αρχικά ξάπλωσε σε κρεββάτι, μετά σηκώθηκε και επιχείρησε να βιάσει την 12χρονη. Οι φωνές της όμως τον τρόμαξαν κι έφυγε. Τότε τον είδε ένας οδηγός αστικών λεωφορείων και τον σταμάτησε. Ο Παγκρατίδης του ξέφυγε και ο οδηγός ειδοποίησε την αστυνομία. Ένας αστυφύλακας είχε πάρει προηγουμένως τα στοιχεία του, όταν τον είδε να τριγυρίζει ύποπτα στο ορφανοτροφείο κι έτσι, τρεις ώρες μετά την εισβολή, τον συνέλαβαν στο σπίτι του στην περιοχή «Γερμανικά» της Άνω Τούμπας. Ο Παγκρατίδης δεν αντιστάθηκε και, αφού τον αναγνώρισε το θύμα, συνελήφθη και οδηγήθηκε στον εισαγγελέα. Και ήταν η στιγμή που οι εφημερίδες της εποχής τον συνδύασαν με τον «δράκο του Σέιχ Σου»..
Μετά από επτά ημέρες ανακρίσεων η Αστυνομία ανακοίνωσε ότι «υπό το βάρος συντριπτικών σε βάρος του στοιχείων ομολόγησε πως αυτός είναι ο «Δράκος του Σέιχ Σου». Η ανάκριση, με προϊστάμενο τον αντιεισαγγελέα Νίκο Αθανασόπουλο μαζί με τον διοικητή της Γενικής Ασφάλειας Θεσσαλονίκης Νικόλαο Τζαβάρα, κράτησε πολλά μερόνυχτα. Στις 11 Δεκεμβρίου 1963, ο Αριστείδης Παγκρατίδης, όπως ανακοίνωσε η Αστυνομία, ομολόγησε τα εγκλήματα, για τα οποία κατηγορήθηκε. Το κοινό έμαθε για την ομολογία του στις 15 Δεκεμβρίου, όταν είχαν γίνει πια και οι αναπαραστάσεις. Ήταν Κυριακή και η Θεσσαλονίκη ξύπνησε με το πρωτοσέλιδο της “Μακεδονίας”: “Ο δράκος ωμολόγησε τα φοβερά εγκλήματα και απεκάλυψε συγκλονιστικάς λεπτομερείας. Ανεπαρέστησε με μεγάλην απάθειαν: 1ον. Την επίθεσιν κατά του ζεύγους Παναγιώτου Βλάχου εις Σέιχ Σου. 2ον. Την δολοφονίαν του ιλάρχου Ραΐση και της Παλαιογιάννη. 3ον Την δολοφονίαν της ραπτρίας του Δημοτικού Νοσοκομείου”. Λίγες ημέρες μετά όμως ο Παγκρατίδης μέσω των συνηγόρων του Μ. Σαπουντζή και Δ. Λάζο, ανακαλεί την ομολογία του. «Πέντε μέρες είχα να φάω και να πιω νερό. Βαρέθηκα και πήρα τα εγκλήματα επάνω μου», είπε αργότερα.
Η πρώτη καταδίκη
Για την υπόθεση της «απόπειρας βιασμού» της 12χρονης στο ορφανοτροφείο ο Παγκρατίδης, θα καταδικαστεί δέκα μήνες αργότερα (Οκτώβριο του 1964) σε κάθειρξη 9 ετών, 5ετή στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων και αποζημίωση 7.000 δρχ. στο θύμα. Στη δίκη κατέθεσαν το θύμα, άλλες τρόφιμοι και φίλοι του Παγκρατίδη. Οι φίλοι του είπαν ότι έπιναν όλοι σε μια ταβέρνα και όταν έφυγε ήταν μεθυσμένος. Έτσι, οι δικηγόροι έπεισαν τους ενόρκους, προκειμένου να αλλάξει η κατηγορία από «απόπειρα βιασμού» σε «εξαναγκασμό σε ασέλγεια».
Όπως είπε κατά τη διάρκεια της ανάκρισης, το προηγούμενο βράδυ ήταν μεθυσμένος και γύρω στη μια το πρωί κατέληξε στην οικία ομοφυλόφιλου φίλου του με σκοπό να έρθουν σε σεξουαλική επαφή. Δεν έμεινε όμως για πολύ εκεί. Επιστρέφοντας προς το σπίτι του, πέρασε από το ορφανοτροφείο και όπως ανέφερε στην απολογία του «θυμήθηκα ότι διάφοροι φίλοι μου, μου είχαν αποκαλύψει ότι έχουν φιλενάδες τρόφιμους […] και ότι μπαίνουν τη νύχτα σε αυτό, πηδώντας από τον μανδρότοιχο και τις συναντούν. Μου ήρθε, τότε, η επιθυμία να βρω κι εγώ κοπέλα να την πλανέψω».
Η κύρια δίκη
Ακολούθησε η δίκη του «Δράκου» (Παρασκευή 11 Φεβρουαρίου 1966) στο Πενταμελές Εφετείο Θεσσαλονίκης, για όλες τις άλλες επιθέσεις και δολοφονίες που κατηγορείτο ότι είχε διαπράξει. Μια δίκη την οποία, νεαρός τότε, παρακολούθησα από την πρώτη έως την τελευταία ημέρα διεξαγωγής της, (κράτησε ένδεκα ημέρες) από…δημοσιογραφικό ενδιαφέρον. Πρόεδρος ήταν ο εφέτης Αλετράς, σύνεδροι οι επίσης εφέτες Κουνουγέρης, Κόλλας, Γραφιανάκης και Παπαγιάννης. Εισαγγελέας ήταν ο αντί-εισαγγελέας Εφετών Μιχάλης Σγουρίτσας, ενώ ως πολιτική αγωγή παρέστησαν οι δικηγόροι του Παναγιώτη Αθανασίου και της οικογένειας του ίλαρχου Ραΐση.
Μέσα στις 11 ημέρες που συζητήθηκε η υπόθεση, κατέθεσαν συνολικά 71 μάρτυρες. Την πρώτη μέρα εξετάστηκαν οι επιζώντες των δολοφονικών επιθέσεων, Αθανασίου και Βλάχου, οι οποίοι όμως δεν είχαν προλάβει να δουν τα χαρακτηριστικά του δράστη και γι αυτό, όπως κατέθεσαν, δεν αναγνωρίζουν στο πρόσωπό του Παγκρατίδη τον «δράκο». Η μόνη από τα θύματα που ήλθε πρόσωπο με πρόσωπο με τον «δράκο» ήταν η νοσοκόμα – μαία, υπάλληλος του δημοτικού νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Φανή Τσαμπάζη. Συγκλονιστική η κατάθεσή της: “Γύρω στις 7 το βράδυ της ημέρας εκείνης, ενώ βρισκόμουνα στη βρύση του αυλόγυρου του νοσοκομείου μαζί με μια συνάδελφό μου, πήρε το μάτι μου μια σκιά να κινείται σε μια κοντινή συστάδα δέντρων. Φώναξα ‘ποιος είναι κει;’, έριξα μια δυο πέτρες, αλλά δεν πήρα απάντηση. Η συνάδελφός μου με ειρωνεύτηκε: ‘Όλο σκιές φαντάζεσαι’, μου είπε. Λίγο μετά, μαζί με τη συνάδελφό μου κατευθυνθήκαμε προς το σπιτάκι του εγκλήματος, όπου βρήκα μόνη την Πατρικίου να γευματίζει και να ετοιμάζεται να κοιμηθεί. Καθίσαμε μια ώρα μαζί της κουβεντιάζοντας, έως ότου τέλειωσε την υπηρεσία της και η αδελφή μου, που υπηρετούσε ως προϊσταμένη στο ίδιο νοσοκομείο, οπότε γύρω στις 9 φύγαμε αφήνοντάς την μόνη. Έφαγα μαζί με την αδελφή μου κι άλλες συναδέλφους και, κατά τις 10, αποφάσισα να πάω να κοιμηθώ στο σπιτάκι. Επειδή φοβόμουνα, προσφέρθηκε η αδερφή μου να με συνοδεύσει. Δεν ήθελα να την βάλω σε κόπο, γι’ αυτό της είπα να με παρακολουθεί απλώς από μακριά, χωρίς να έλθει μαζί μου. Έτσι κι έγινε. Όταν πλησίασα στο σπιτάκι, είδα ότι υπήρχε μέσα φως. Σκέφτηκα ότι δεν θα είχε κοιμηθεί ακόμα η Πατρικίου και φώναξα στην αδερφή μου να φύγει, γιατί δεν συνέβαινε τίποτα. Μόλις έφτασα στο σπιτάκι και θέλησα ν’ ανοίξω την πόρτα, ένιωσα το πόμολο να μένει στα χέρια μου. Με μια απλή ώθηση, η πόρτα υποχώρησε. Μπήκα στο δωμάτιο και τότε βρέθηκα αντιμέτωπη μ’ έναν άντρα 24 με 26 χρονών, που στεκόταν όρθιος στη μέση του δωματίου. Μόλις μ’ αντίκρισε, με ύφος σίγουρο για τον εαυτό του, μου είπε: ‘Και τώρα, εσύ τι θέλεις εδώ;’. Πριν μου μιλήσει, η πρώτη μου εντύπωση ήταν ότι επρόκειτο για κάποιον γνωστό κάποιας συναδέλφου, γιατί τίποτα το εγκληματικό δεν παρουσίαζε η όλη εμφάνισή του. Με ένα βλέμμα που έριξα στο δωμάτιο, είδα τα αίματα στο δάπεδο και το κρεβάτι. Η φίλη μου έλειπε, κατάλαβα λοιπόν αμέσως περί τίνος επρόκειτο. Έκανα να φύγω από την ανοιχτή πόρτα, καλώντας συγχρόνως σε βοήθεια, αλλά δεν πρόφτασα παρά ν’ ακούσω την αδελφή μου -φαίνεται πως δεν είχε μπει στο δωμάτιό της- να φωνάζει: ‘Μη φοβάσαι, ερχόμαστε’. Ο δολοφόνος με πρόλαβε στο πλατύσκαλο του δωματίου, μ’ άρπαξε από το μπράτσο, μ’ έβαλε μέσα και με μια σπρωξιά μ’ έριξε χάμω. Αστραπιαία, αντελήφθην ότι στο δεξί του χέρι κρατούσε μια μεγάλη πέτρα, έτοιμος να με χτυπήσει. Παρά τη ζάλη μου από το πέσιμο, πρόλαβα, από ένστικτο μάλλον, να χώσω το κεφάλι μου κάτω από ένα κρεβάτι που βρισκόταν δίπλα. Ένιωσα την πέτρα να με χτυπά στην ωμοπλάτη. Αισθάνθηκα συγχρόνως τις κλωτσιές του δολοφόνου στα πόδια και το σώμα μου. Φαίνεται όμως ότι ο δράστης κατάλαβε ότι έρχονταν προς το σπίτι η αδελφή μου και άλλοι. Κι ενώ εγώ βρισκόμουν σχεδόν αναίσθητη στο δάπεδο, εκείνος με ένα άλμα δρασκέλισε τα τέσσερα σκαλιά του δωματίου κι εξαφανίστηκε στο σκοτάδι”. Όταν η μάρτυς ρωτήθηκε αν αναγνωρίζει στο πρόσωπο του Παγκρατίδη τον άνδρα που της είχε επιτεθεί η Τσαμπάζη δίστασε. «Δεν είμαι σίγουρη…Κάτω από εκείνες τις συνθήκες δεν μπόρεσα να συγκρατήσω τα ακριβή χαρακτηριστικά του και γι αυτό δεν μπορώ να απαντήσω με βεβαιότητα. Δεν μπορώ να τον πάρω στο λαιμό μου».
Ούτε οι 2 στρατιώτες τον αναγνώρισαν
Επίσης κατέθεσαν δύο διερχόμενοι στρατιώτες που βρήκαν τα πτώματα του ίλαρχου και της φίλης του αλλά ούτε αυτοί τον αναγνώρισαν. (Οι δύο στρατιώτες είχαν ανακριθεί για το ενδεχόμενο να είναι αυτοί δράστες, αλλά αποδείχθηκε ότι δεν είχαν καμία σχέση με την όλη υπόθεση). Τα επόμενα εικοσιτετράωρα κατέθεσαν αρκετοί αστυνομικοί που αρνήθηκαν ότι ασκήθηκε οποιασδήποτε μορφής πίεση στον κατηγορούμενο προκειμένου να ομολογήσει. Σημαντική ήταν η κατάθεση του μάρτυρα κατηγορίας, χωροφύλακα Γ. Κατσικόπουλου, ο οποίες είπε μεταξύ των άλλων: «Σε εμένα ομολόγησε ο Παγκρατίδης ότι είναι ο δράκος και εξέθεσε λεπτομερώς όλα τα εγκλήματά του».
Ο μάρτυς διευκρίνισε ότι την πέμπτη ημέρα μετά τη σύλληψη του Παγκρατίδη μπήκε στο κελί του και τον βρήκε να κοιμάται. «Όταν ξύπνησε άρχισε να μου αφηγείται με κάθε λεπτομέρεια το πώς διέπραξε τα εγκλήματά του» κατέθεσε. Το μόνο πρόβλημα με αυτή τη μαρτυρία, το οποίο επισήμανε συνήγορος της υπεράσπισης, είναι ότι στην κατάθεση που είχε δώσει στον ανακριτή είχε δηλώσει ότι όσα γνώριζε τα είχε πληροφορηθεί από τις ανακρίσεις και αναπαραστάσεις που είχε παρακολουθήσει. «Όσα καταθέτω τα γνωρίζω από τις ανακρίσεις και αναπαραστάσεις εις τας οποίας παρέστην», είχε αναφέρει στην κατάθεσή του κατά την προνάκριση. Στοιχείο που, κατά την υπεράσπιση, ήταν «διαβλητό».
Την επόμενη μέρα κατέθεσε ο υφηγητής Νευρολογίας και Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Αγαπητός Διακογιάννης. Σύμφωνα με την κατάθεσή του, «ο Παγκρατίδης εδείκνυενάτομον με πολλάς ανωμαλίας χαρακτήρος και διαστροφάς, όπως κίναιδος ενεργητικός, ομοφυλόφιλος, ηδονοβλεψίας, εφαψίας, κλέπτης, διψομανής, πότης και καταχραστής χασίς. Εκ των ερωτήσεων δε τας οποίας του υπέβαλον εν συνεχεία εβεβαιώθην ότι ούτος δεν παρουσίαζεν ψύχωσιν τινά». Η συγκεκριμένη κατάθεση ήταν αποφασιστική για την τύχη του κατηγορούμενου. Ο ψυχίατρος μάλιστα κατέθεσε πως ο Παγκρατίδης ομολόγησε μπροστά του όλα τα εγκλήματα που διέπραξε, και μάλιστα με λεπτομέρειες, πιστεύοντας ότι θα γλίτωνε με μερικά χρόνια φυλακή όπως του είχαν υποσχεθεί οι αστυνομικοί.
«Άλλος ο δράστης»
Η καταδικαστική απόφαση δείχνει να είναι μονόδρομος. Η υπεράσπιση παίζει το σημαντικότερο «χαρτί» της στις 17 Φεβρουαρίου, όταν καλείται να καταθέσει ο χρυσοχόος Παγκράτης Παγκρατίδης, αδελφός του δράστη. Αφού ορκίζεται στο Ευαγγέλιο κατηγορεί και κατονομάζει ως δράστη των εγκλημάτων τον γιό διακεκριμένου ιατρού – ανατόμου και πανεπιστημιακού καθηγητή. Τον κατονομάζει όμως «γενικώς και αορίστως» χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία, με μόνο «ύποπτο στοιχείο» ότι διέμενε τότε κοντά στο δάσος Σειχ Σου. Το δικαστήριο αρνήθηκε να συζητήσει αυτή την εκδοχή ως μη έχουσα άμεση σχέση με την υπόθεση, που εκδικαζόταν.
Στις 22 Φεβρουαρίου επρόκειτο να απολογηθεί ο Αριστείδης Παγκρατίδης, αλλά αρνείται. Στις επίμονες ερωτήσεις του προέδρου του δικαστηρίου ο «Αρίστος» παραμένει σιωπηλός και το μόνο που απαντά είναι πως δεν διέπραξε αυτός τα εγκλήματα, για τα οποία κατηγορείται και πως ομολόγησε «κατόπιν πιέσεων».
Στην αγόρευσή του ο εισαγγελέας είναι κατηγορηματικός. Ο Παγκρατίδης είναι ο «δράκος του Σεϊχ Σου», όλα τα στοιχεία το καταδεικνύουν και «εκ της ακροαματικής διαδικασίας απεδείχθη περίτρανα ότι είναι αυτός που διέπραξε τα εγκλήματα, για τα οποία κατηγορείται». Ατράνταχτα στοιχεία επί της ενοχής του ο εισαγγελέας θεώρησε το δολοφονικό όπλο, την πέτρα, που είναι κοινό στοιχείο σε όλα τα εγκλήματα, οι σταγόνες αίματος, που βρέθηκαν στο ζεύγος Ραϊση και οι οποίες, όπως αποδείχθηκε ανήκαν στον Παγκρατίδη, την έλλειψη άλλοθι του κατηγορουμένου, αφού δεν μπόρεσε να αποδείξει πού βρισκόταν όταν διαπράχθηκαν τα εγκλήματα, και ιδιαίτερα η ομολογία των πράξεων του ενώπιον του αντεισαγγελέα Νίκου Αθανασόπουλου και του ψυχιάτρου Αγαπητού Διακογιάννη. Ωστόσο θεωρεί ότι δεν πρέπει να του επιβληθεί η θανατική ποινή, αλλά η ισόβια κάθειρξη και η δεκαετής στέρηση των πολιτικών του δικαιωμάτων. Το δικαστήριο των ενόρκων ,αφού συνεδρίασε επί περίπου μια ώρα κήρυξε ένοχο τον Αριστείδη Παγκρατίδη για όλες τις κατηγορίες και παρά την πρόταση του εισαγγελέα για τέσσερις φορές ισόβια του επιβλήθηκε ποινή «τετράκις εις θάνατον». Με το άκουσμα της απόφασης του δικαστηρίου ο Παγκρατίδης ξεσπά σε κλάματα.
Στις 25 Φεβρουαρίου ασκήθηκε έφεση κατά της απόφασης για τους εξής λόγους, όπως τους επικαλέστηκε η υπεράσπιση: α) το Εφετείο δεν ήταν αρμόδιο να δικάσει την περίπτωση, β) η κατάθεση του ψυχιάτρου ελήφθη παράτυπα και δεν πρέπει να ληφθεί, γ) επετράπη παράτυπα στον συνήγορο του πολιτικού ενάγοντα Παναγιώτη Αθανασίου να κάνει γενικές ερωτήσεις στον κατηγορούμενο, δ) υπήρξε καταδίκη για την απόπειρα ληστείας της Παληογιάννη παράτυπα, αφού το παραπεμπτικό βούλευμα δεν είχε τέτοια κατηγορία και ε) η καταδίκη για την απόπειρα ληστείας της Παληογιάννη δεν αποδείχθηκε. Τον Σεπτέμβριο του 1966, το Συμβούλιο του Αρείου Πάγου απέρριψε την έφεση σε όλα τα σκέλη της.
Στο εκτελεστικό απόσπασμα
Ο Παγκρατίδης οδηγήθηκε στις φυλακές Επταπυργίου Θεσσαλονίκης (Γεντί Κουλέ), όπου παρέμεινε δύο χρόνια. Θα πληροφορηθεί για την επικείμενη εκτέλεσή του το βράδυ της 15ης Φεβρουαρίου 1968. Τότε και λίγο πριν τα μεσάνυχτα τον επισκέφθηκε ο ιερέας των φυλακών , ο οποίος και τον ενημέρωσε σχετικώς. Ο ιερέας συζήτησε μαζί του μέχρι τις πρωίνές ώρες, όταν και αστυνομικά όργανα πήγαν να τον παραλάβουν, προκειμένου να τον οδηγήσουν στον τόπο της εκτέλεσης. Στον ιερέα, σύμφωνα με τις τότε πληροφορίες, ο Παγκρατίδης «εξομολογήθηκε για αμαρτήματά του», αλλά «δεν παραδέχθηκε ότι σκότωσε άνθρωπο». Στις 7 το πρωί το όχημα που τον μετέφερε έφτασε στον τόπο της εκτέλεσης. Στο Σέϊχ Σου, στο μέρος που είχαν διαπραχθεί τα φοβερά εγκλήματα και που είχε συνδεθεί με το όνομα του Αριστείδη Παγκρατίδη. Όταν ο Παγκρατίδης αντίκρυσε απέναντί του το «εκτελεστικό απόσπασμα» (στρατιώτες της 165ης Μοίρας Βαρέως Πυροβολικού που έδρευε στο στρατόπεδο «Παύλος Μελάς» της συμπρωτεύουσας ) ζήτησε να του δέσουν τα μάτια.
Ώρα 7.06 ακριβώς. Ο αξιωματικός δίνει το παράγγελμα για πυρ και ο Παγκρατίδης προλαβαίνει να φωνάξει: «Μανούλα μου γλυκιά είμαι αθώος, αθώος, αθώ……». Έτσι γράφτηκε ο επίλογος της «υπόθεσης Παγκρατίδη», του «δράκου του Σέϊχ Σου. Εννέα χρόνια έπειτα από την διάπραξη των φοβερών εγκλημάτων και δύο από την καταδίκη σε τετράκις σε θάνατο.
Δείτε το απόσπασμα της ταινίας «Αθώος ή Ένοχος» που βγήκε το 1989
Η «υπόθεση Παγκρατίδη» όμως για πολλούς δεν έχει κλείσει μέχρι και σήμερα. Στα εξήντα χρόνια που πέρασαν γράφτηκαν διάφορα σενάρια και αναπτύχθηκαν απόψεις και θεωρίες, που αμφισβητούσαν την απόφαση του δικαστηρίου περί ενοχής του «Αρίστου». Κάποιοι υποστήριξαν ότι η υπόθεση «έκλεισε βιαστικά και χωρίς επαρκή αποδεικτικά στοιχεία» και άλλοι ότι ο Παγκρατίδης ήταν το εξιλαστήριο θύμα της Αστυνομίας «για να πετάξει από πάνω της τη ρετσινιά και την κατακραυγή της κοινής γνώμης για τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη». Για την «υπόθεση Παγκρατίδη» γράφτηκαν επίσης βιβλία, μυθιστορήματα, ενώ έγινε και θεατρικό έργο και σειρά στην τηλεόραση. Τρία χρόνια μετά την εκτέλεση του Παγκρατίδη, (Αύγουστο του 1971) τα σενάρια αμφισβήτησης της ενοχής του φούντωσαν με την ευκαιρία της σύλληψης στην Θεσσαλονίκη του 38χρονου Ιωάννη Σερεσλή. Ενός, κατά την αστυνομία, «κατ επάγγελμα ηδονοβλεψία», που κατηγορήθηκε για δύο απόπειρες ανθρωποκτονίας, τρεις απόπειρες βιασμού, τρεις ληστείες και άλλα αδικήματα, που είχε διαπράξει από τον Δεκέμβριο του 1957. Ο Σερεσλής , όπως ανακοινώθηκε , δρούσε με τρόπο παρόμοιο του «δράκου του Σέιχ Σου». Όταν συνελήφθη ο Σερεσλής οι εφημερίδες τον χαρακτήρισαν «δράκο νούμερο 2» και δόθηκε η ευκαιρία σε κάποιους να υποστηρίξουν πως ίσως να ήταν αυτός ο «Δράκος του Σεϊχ Σου» και όχι ο Παγκρατίδης. Από τις ανακρίσεις όμως που είχαν διενεργηθεί δεν είχε προκύψει καμία σχέση του Σερεσλή με τον «Δράκο του Σέϊχ Σου» και ούτε επιβεβαιώθηκαν ισχυρισμοί ( διατυπώθηκαν πενήντα χρόνια αργότερα) απόστρατου αστυνομικού, ότι «ασκήθηκαν πιέσεις (τότε) για να μην ανακριθεί περεταίρω ο Σερεσλής…».
Γεγονός είναι πάντως πως όλες οι θεωρίες που αναπτύχθηκαν για να υποστηρίξουν το σενάριο της μη ενοχής, της αθωότητας του Αριστείδη Παγκρατίδη, στηρίχτηκαν σε αόριστες καταγγελίες, αναπόδεικτα στοιχεία, σε «συγκυρίες» και κενά ενδεχομένως, που παρουσίασε η δικογραφία, όπως υποστήριξε η τότε υπεράσπιση του «Δράκου». Αλλά κυρίως στηρίχθηκαν στην αθωότητα που μέχρι την τελευταία του στιγμή υποστήριξε ο Παγκρατίδης. Από την άλλη πλευρά όμως όλα τα στοιχεία της δικογραφίας, που είχε σχηματισθεί και της ακροαματικής διαδικασίας, που επακολούθησε, «έδειχναν την ενοχή του Παγκρατίδη». Είναι η άποψη, που είχε εκφράσει και η έγκριτη Θεσσαλονικιά δημοσιογράφος Βασιλική Γιγή, η οποία είχε παρακολουθήσει από την αρχή και σε όλες τις διακυμάνσεις (σύλληψη, ανακρίσεις, δίκη) την «υπόθεση Παγκρατίδη». Είναι και εκείνα που πριν από πολλά χρόνια μου είχε πει ο Νίκος Αθανασόπουλος, πρώην υπουργός (ΠΑΣΟΚ). Αντεισαγγελέας στην Θεσσαλονίκη την εποχή του «Δράκου του Σέϊχ Σου», προϊστατο των ανακρίσεων. «Όσα άκουσα να μου εξομολογείται ο Παγκρατίδης και όσες λεπτομέρειες μου περιέγραψε τότε μόνον ένας άνθρωπος που είχε διαπράξει τις δολοφονίες θα γνώριζε» μου είπε. Γεγονός είναι πάντως πως σήμερα, 62 χρόνια μετά την εκτέλεση του Παγκρατίδη, τα ουκ ολίγα άρθρα και βιβλία που γράφτηκαν , οι ταινίες που γυρίστηκαν, οι παραστάσεις που ανέβηκαν, ποιήματα και τραγούδια που ερμηνεύτηκαν ,θεωρίες και σενάρια, που διαμορφώθηκαν (μερικές φορές ευφάνταστα) συνετέλεσαν ώστε να διαμορφωθεί σε πολλούς η πεποίθηση ότι «ένας αθώος άνθρωπος ενοχοποιήθηκε και εκτελέστηκε εντελώς άδικα».
Είδε τον πατέρα του να δολοφονείται
Ο Αριστείδης Παγκρατίδης ή «Αρίστος», όπως τον φώναζαν από μικρό παιδί, γεννήθηκε τον Μάιο του 1940 στα Λαγκαδίκια Θεσσαλονίκης. Ήταν το μικρότερο από τα τρία παιδιά της οικογένειας Χαράλαμπου και Ελένης Παγκρατίδη. Στα 5 του είδε τον πατέρα του, λοχαγό του ελληνικού στρατού στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, να δολοφονείται «από αριστερούς αντάρτες» μπροστά στα μάτια της οικογένειας. Μετά από αυτό η μητέρα έφυγε με τα παιδιά της, Παγκράτη, Ελένη και Αριστείδη, και εγκαταστάθηκε στην Τούμπα της Θεσσαλονίκης. Αργότερα γνωρίζει τον εισπράκτορα λεωφορείων Ε Α. παντρεύονται και κρατάνε μαζί τους τον μικρό Αριστείδη. Τα δύο μεγαλύτερα παιδιά στάλθηκαν σε συγγενείς στον Πειραιά. Ο Αριστείδης, πήγε τρεις χρονιές στην Α’ Δημοτικού και μία χρονιά στην Β’. Έτσι δεν μπορούσε να γράψει και να διαβάσει με ευκολία. Τα αδέρφια του είπαν κάποτε ότι είναι χαμηλής νοημοσύνης.
Στα 12 δέχεται σεξουαλική επίθεση από άνδρα, χημικό στο επάγγελμα, δίνοντάς του 50 δραχμές. Από τότε, όταν πεινούσε, πουλούσε το κορμί του, είτε για ένα πιάτο φαγητό είτε για λίγες δραχμές. Το 1955, στα 15 του, ο Αριστείδης Παγκρατίδης, κλέβει από το κυλικείο του γυμναστηρίου του ΠΑΟΚ 120 δραχμές, συλλαμβάνεται και τίθεται υπό την επιμέλεια της «Πρόνοιας ανηλίκων». Την ίδια χρονιά, μαζί με έναν φίλο του έκλεψαν δυο ποδήλατα, τα πούλησαν και ξεκίνησαν για την Αθήνα. Τους συνέλαβαν όμως και τους έστειλαν στο Αναμορφωτήριο Ανηλίκων στο Βίδο της Κέρκυρας. Το 1957 βγαίνει από το Αναμορφωτήριο, επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη και κάνει διάφορες δουλειές για να βοηθήσει την οικογένεια.
Το 1959 κλήθηκε στο στρατό και κατατάχθηκε στην 20η μεραρχία τεθωρακισμένων του Ιππικού το 1960 αλλά λιποτάκτησε. Απολύεται τον Μάιο του 1961 ως ψυχικά διαταραγμένος λόγω τοξικομανίας. Επισκεπτόταν συχνά πόρνες, διεμφυλικά άτομα, εκδιδόταν, κάπνιζε χασίς, έπινε και παρακολουθούσε σε σκοτεινά σημεία ερωτικά ζευγαράκια.
