Σε μια εποχή κατά την οποία η δημόσια υγεία περνά οριστικά από τη διαχείριση της ασθένειας στη στρατηγική της πρόληψης, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη μιλά στην «Political» και τον Χρήστο Μυτιλινιό για τη μεγάλη αλλαγή κουλτούρας που συντελείται στη χώρα. Με αιχμή το εθνικό Πρόγραμμα «Προλαμβάνω», τα νέα στοχευμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου και την ενίσχυση των ψηφιακών εργαλείων υγείας, η πρόληψη μετατρέπεται σε καθημερινή πρακτική για εκατομμύρια πολίτες.
Η Ειρήνη Αγαπηδάκη αναλύει τα επόμενα βήματα για το 2026, τη μάχη κατά των χρόνιων νοσημάτων, τις παρεμβάσεις για την παιδική παχυσαρκία και τη σημασία της ισότιμης πρόσβασης όλων στις υπηρεσίες υγείας. Μια συζήτηση που φωτίζει πώς η πρόληψη γίνεται υπόθεση ζωής, εμπιστοσύνης και κοινωνικής συνοχής.
Τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου έχουν ανοίξει για πρώτη φορά τόσο μαζικά σε όλο τον πληθυσμό και φαίνεται ότι αλλάζουν τη λογική της πρόληψης στη χώρα. Ποιο είναι το επόμενο βήμα μέσα στο 2026 ώστε αυτά τα προγράμματα να φτάσουν ακόμη πιο αποτελεσματικά στους πολίτες;
Το Εθνικό Πρόγραμμα «Προλαμβάνω», μέσα από τις δωρεάν εξετάσεις που έχουν διενεργήσει περισσότεροι από 5,2 εκατομμύρια πολίτες, σε σύνολο 6 εκατομμυρίων δικαιούχων, έχει αλλάξει έμπρακτα τον τρόπο με τον οποίο η Πολιτεία προσεγγίζει την πρόληψη. Η πρόληψη παύει να είναι αποσπασματική και γίνεται οργανωμένη, καθολική πολιτική για ολόκληρο τον πληθυσμό. Και όλη αυτή η προσπάθεια, η αλλαγή που συντελείται, έχει αγκαλιαστεί από την κοινωνία.Το επόμενο βήμα μέσα στο 2026 είναι να κάνουμε την πρόληψη ακόμη πιο στοχευμένη, εξατομικευμένη και διαρκή. Ήδη, στο πλαίσιο του «Προλαμβάνω», υλοποιούνται δύο νέα προγράμματα, μεταξύ αυτών και το πρόγραμμα πρόληψης της νεφρικής δυσλειτουργίας, που αφορά δωρεάν προληπτικές εξετάσεις και έλεγχο για περίπου 1.590.000 ωφελούμενους, ενώ παράλληλα δημιουργήθηκαν επιπλέον 250.000 νέα παραπεμπτικά για νέους δικαιούχους λόγω της ένταξης πολιτών που συμπλήρωσαν το 30ό έτος της ηλικίας τους.
Όλα τα παραπάνω, μαζί με τρία νέα προγράμματα που σχεδιάζουμε να υλοποιήσουμε μέσα στο 2026 (προγράμματα πρόληψης για τον καρκίνο του πνεύμονα, για τον καρκίνο του δέρματος, για τον έγκαιρο εντοπισμό αρτηριακής υπέρτασης), αποτελούν το επιστέγασμα της εμπιστοσύνης που δείχνουν οι πολίτες σε πολιτικές πρόληψης που είναι δωρεάν, με καθοδήγηση από το σύστημα υγείας, χωρίς ταλαιπωρία και αναμονή. Επιπρόσθετα, επιβεβαιώνουν την αλλαγή κουλτούρας στην Ελλάδα, στον τομέα της δημόσιας υγείας, μετατοπίζοντας το επίκεντρο από τη θεραπεία στην πρόληψη.
Επιτρέψτε μου δε να αναφερθώ στην πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Πολιτικής Υγείας, όπου αναδεικνύεται η θετική στάση της κοινωνίας απέναντι στις προληπτικές εξετάσεις. Σχεδόν το 90% του πληθυσμού αξιολογεί το Πρόγραμμα «Προλαμβάνω» ως απαραίτητο και ωφέλιμο, τοποθετώντας το στις υψηλότερες θέσεις ανάμεσα στις υγειονομικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στη χώρα μας.
Η πρόληψη καρδιαγγειακών και άλλων χρόνιων νοσημάτων παρουσιάζεται πλέον ως βασικός πυλώνας πολιτικής υγείας. Ποια αλλαγή θα δει πιο άμεσα ο πολίτης στην καθημερινότητά του μέσα στο 2026, που θα τον πείσει ότι η πρόληψη περνά από τη θεωρία στην πράξη;
Η πιο άμεση αλλαγή που έχει ήδη αρχίσει να διαπιστώνει ο πολίτης είναι ότι η πρόληψη γίνεται απλή, αυτόματη, χωρίς εμπόδια και αποκλεισμούς. Δεν χρειάζεται πλέον να θυμάται μόνος του πότε πρέπει να ελεγχθεί ή να επιβαρυνθεί οικονομικά για βασικές εξετάσεις. Το κράτος τον ενημερώνει, του δίνει ψηφιακά τα εργαλεία που χρειάζεται και του εξασφαλίζει δωρεάν πρόσβαση σε προληπτικές υπηρεσίες υγείας. Στην καθημερινότητά του αυτό σημαίνει λιγότερη γραφειοκρατία, λιγότερη ταλαιπωρία και περισσότερη ουσία: ένα SMS, ένα ηλεκτρονικό παραπεμπτικό, μια εξέταση που γίνεται έγκαιρα και ένα αποτέλεσμα που δεν χάνεται, αλλά αξιοποιείται από τον γιατρό του. Ταυτόχρονα, με τον Εθνικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας, τα αποτελέσματα των εξετάσεων μεταφράζονται σε ουσιαστική συνέχεια φροντίδας.
Στόχος μας για το 2026 δεν είναι απλώς περισσότερες εξετάσεις, αλλά μια πρόληψη που φτάνει εγκαίρως στον πολίτη, τον ακολουθεί διαρκώς στη ζωή του και τον προστατεύει σε βάθος χρόνου. Η πρόληψη αποκτά συνέχεια και δεν περιορίζεται σε μια μεμονωμένη εξέταση. Αυτό που εντυπώνεται βαθιά στη συνείδηση του κάθε πολίτη, μέρα με τη μέρα, είναι το αίσθημα ασφάλειας: ο πολίτης γνωρίζει ότι το σύστημα υγείας δεν παρεμβαίνει μόνο όταν εμφανιστεί το πρόβλημα, αλλά στέκεται δίπλα του νωρίτερα με τρόπο οργανωμένο και αξιόπιστο. Έτσι, η πρόληψη περνά οριστικά από τη θεωρία στην πράξη.
Δανείζομαι τη φράση ότι η παιδική παχυσαρκία δεν είναι απλώς ζήτημα υγείας αλλά και κοινωνικών ανισοτήτων. Πώς μεταφράζεται αυτή η προσέγγιση σε στοχευμένες πολιτικές, ειδικά για οικογένειες που έχουν λιγότερα μέσα και λιγότερη πρόσβαση σε υγιεινές επιλογές;
Η παιδική παχυσαρκία παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δημόσιας υγείας στη χώρα μας, με σχεδόν 4 στα 10 παιδιά να εμφανίζουν υπερβαρότητα ή παχυσαρκία. Αυτή την ανησυχητική κατάσταση οφείλουμε και -σταδιακά- έχουμε καταφέρει να την αντιστρέψουμε. Στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας, που υλοποιείται πολυεπίπεδα, από το σχολείο μέχρι την οικογένεια, από το υπουργείο Υγείας και με τη στήριξη και τον συντονισμό της UNICEF, χιλιάδες παιδιά και έφηβοι με αυξημένο σωματικό βάρος σε ολόκληρη τη χώρα έχουν δωρεάν πρόσβαση σε εξειδικευμένη επιστημονική υποστήριξη.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μέχρι σήμερα στη δωρεάν υπηρεσία διατροφικής τηλεσυμβουλευτικής, η οποία λειτουργεί στο Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Καταπολέμηση της Παχυσαρκίας, στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, έχουν συμμετάσχει περισσότερα από 1.200 παιδιά και οικογένειες με το 70% να είναι ηλικίας 5-12 ετών. Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, καθώς 8 στα 10 παιδιά παρουσιάζουν βελτιωμένο Δείκτη Μάζας Σώματος, χάνοντας κυρίως λίπος και βελτιώνοντας παράλληλα κλινικούς δείκτες που σχετίζονται με χοληστερόλη ή υπέρταση.
Είναι γεγονός ότι το ζήτημα της παιδικής παχυσαρκίας συνδέεται άμεσα με κοινωνικές ανισότητες, καθώς πολλά παιδιά σε οικογένειες με λιγότερα μέσα δεν έχουν πρόσβαση σε επιστημονική καθοδήγηση, υποστήριξη και υγιεινές επιλογές. Για τον λόγο αυτό οι πολιτικές μας εστιάζουν σε στοχευμένες παρεμβάσεις που φθάνουν πανελλαδικά, σε κάθε οικογένεια, ανεξαρτήτως εισοδήματος ή περιοχής. Συνολικά αυτή η προσέγγιση, μέσω της Εθνικής Δράσης κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας, πρόκειται για μια παρέμβαση που επιχειρεί να μειώσει τις ανισότητες και να προσφέρει επιστημονική υποστήριξη εκεί όπου συχνά δεν υπάρχει.
Η στρατηγική της πρόληψης προϋποθέτει και αλλαγή νοοτροπίας στους πολίτες, κάτι που παραδοσιακά είναι δύσκολο. Ποιο είναι το σημείο στο οποίο πιστεύετε ότι το 2026 μπορεί να αποτελέσει χρονιά καμπής για τη δημόσια υγεία στην Ελλάδα;
Το 2026 είναι μια χρονιά-ορόσημο για τη δημόσια υγεία στην Ελλάδα, γιατί η πρόληψη σταδιακά γίνεται μέρος της καθημερινότητας των πολιτών και όχι ένα αφηρημένο μήνυμα. Μέσα από τα οργανωμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, στοχευμένες δράσεις για χρόνιες παθήσεις και υπηρεσίες όπως οι Κινητές Ομάδες Υγείας, οι πολίτες βλέπουν άμεσα και με απτό τρόπο τα οφέλη της πρόληψης. Οι Κινητές Ομάδες Υγείας φέρνουν τον γιατρό στην πόρτα του πολίτη, με δωρεάν υπηρεσίες υγείας και κατ’ οίκον φροντίδα, με τη χρήση τηλεϊατρικής, σε κάθε γωνιά της χώρας, από τη Θράκη μέχρι την Κρήτη, αλλά και στις γειτονιές των μεγάλων αστικών κέντρων. Η συγκεκριμένη υπηρεσία έχει «αγκαλιαστεί» από τους ωφελούμενους, αποδεικνύοντας ότι η Πολιτεία βλέπει και αφουγκράζεται τις ανάγκες του κάθε πολίτη.
Όταν η πρόληψη γίνεται εύκολα προσβάσιμη, δωρεάν, εξατομικευμένη και συνεχής, δημιουργείται μια σχέση εμπιστοσύνης κράτους – πολίτη, που αποτελεί τον απώτερο σκοπό κάθε πρωτοβουλίας και, κυρίως, κάθε μεταρρυθμιστικής τομής που υλοποιούμε.
