Από την Carrie Bradshaw και τον Mr. Big μέχρι σχεδόν κάθε πρωταγωνίστρια στο Real Housewives, το μοτίβο παραμένει διαχρονικό. Αρκεί να σκεφτεί κανείς και την πιο πρόσφατη ιστορία του Bridgerton: Ο γάμος από συμφέρον δεν αποτελεί κάτι νέο στη μυθοπλασία.
Πίσω από τις έντονες ερωτικές σκηνές, η σειρά περιστρέφεται γύρω από οικογένειες που προσπαθούν να ανέβουν κοινωνικά, επιδιώκοντας σχέσεις με άτομα υψηλότερου κύρους.
Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται hypergamy («υπεργαμία»). Όπως εξηγεί η Damona Hoffman, coach γνωριμιών και παρουσιάστρια του podcast Dates & Mates, η πρακτική αυτή είναι τόσο παλιά όσο και ο ίδιος ο ανθρώπινος πολιτισμός.
«Ο γάμος από αγάπη είναι μια σχετικά σύγχρονη ιδέα», σημειώνει. «Παραδοσιακά, ο γάμος εξασφάλιζε την οικονομική σταθερότητα της οικογένειας της γυναίκας».
Και ενώ η υπεργαμία αποτελεί βασικό στοιχείο σε σειρές, βιβλία και ταινίες, εξακολουθεί να εμφανίζεται έντονα και στην πραγματική ζωή.
Τι είναι η υπεργαμία
«Με απλά λόγια, είναι η επιλογή συντρόφου που θεωρείται πιο επιτυχημένος ή πιο ασφαλής οικονομικά — είτε το κάνουμε συνειδητά είτε όχι», εξηγεί η Alysha Jeney, σύμβουλος γάμου και οικογένειας.
Σύμφωνα με την ίδια, η υπεργαμία μπορεί να πηγάζει από την ανάγκη για οικονομική σταθερότητα, κοινωνική άνοδο ή ακόμη και ενίσχυση της αυτοεκτίμησης.
Παρότι ο όρος έγινε δημοφιλής τα τελευταία χρόνια, η έννοια υπάρχει εδώ και χιλιετίες. Η Shamyra Howard, κλινική κοινωνική λειτουργός, επισημαίνει ότι η πρακτική εντοπίζεται ήδη στις κάστες της ινδουιστικής κοινωνίας – δηλαδή τουλάχιστον 3.000 χρόνια πίσω.
«Η υπεργαμία ήταν μια πατριαρχική δομή συνεργασίας σε εποχές όπου οι γυναίκες είχαν ελάχιστη εκπαίδευση, δεν εργάζονταν και εξαρτιόνταν από τον σύζυγο για την επιβίωσή τους», λέει. «Ο γάμος αφορούσε την προστασία και την επιβίωση, όχι το συναίσθημα».
Σε περιόδους όπου οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα ψήφου, ιδιοκτησίας ή οικονομικής ανεξαρτησίας, η υπεργαμία αποτελούσε έναν από τους λίγους δρόμους κοινωνικής ανέλιξης.
Γιατί παραμένει δημοφιλής σήμερα
Παρότι σήμερα οι περισσότεροι δηλώνουν ότι παντρεύονται από έρωτα, οι γάμοι από συμφέρον ή ανάγκη ανέλιξης δεν έχουν εξαφανιστεί.
Σε ορισμένες κοινωνίες, οι κανονισμένοι γάμοι εξακολουθούν να υπάρχουν – όπως στην Ινδία, την Κίνα, το Ιράν και την Ινδονησία.
Ωστόσο, η υπεργαμία δεν περιορίζεται σε χώρες με έντονα οικονομικά προβλήματα. Έρευνες στις ΗΠΑ δείχνουν ότι:
– 39% των νέων θεωρούν αυτονόητο ότι ο άλλος πρέπει να πληρώσει στο πρώτο ραντεβού.
– 80% βρίσκουν ελκυστική την αυτοπεποίθηση.
– 75% εκτιμούν όσους είναι περήφανοι για τις επιτυχίες τους.
– 73% θεωρούν θετικό όταν ο άλλος κάνει «τα πάντα» στο πρώτο ραντεβού.
Επιπλέον, 31% δηλώνουν ότι η οικονομική επιτυχία επηρεάζει το πόσο ελκυστικός φαίνεται κάποιος.
Η ίδια μελέτη έδειξε ότι σχεδόν τέσσερις στους δέκα ενδιαφέρονται για τη «σύγχρονη υπεργαμία» – την έλξη προς άτομα με υψηλότερη κοινωνικοοικονομική θέση, θεωρώντας ότι αυτό μπορεί να ενισχύσει και τη δική τους προσωπική εξέλιξη.
Είναι υγιές αυτό το μοτίβο σχέσης;
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η αναζήτηση συντρόφου αποκλειστικά για οικονομικό ή κοινωνικό όφελος μπορεί να οδηγήσει σε ανθυγιεινά μοτίβα, όπως χειραγώγηση ή εξαπάτηση.
Η Alysha Jeney επισημαίνει ότι οι υπεργαμικές σχέσεις συχνά έχουν άνιση δυναμική ισχύος, κάτι που μπορεί να μειώσει την οικειότητα και την αμοιβαία κατανόηση.
Η Shamyra Howard προσθέτει ότι η «υπογαμία» – το αίσθημα κατωτερότητας μέσα στη σχέση – χρησιμοποιείται συχνά από άνδρες για να διατηρήσουν τον έλεγχο.
Για να λειτουργήσει μια τέτοια σχέση (όπως και κάθε σχέση), οι ειδικοί τονίζουν τη σημασία της επικοινωνίας, των ορίων και των ξεκάθαρων προσδοκιών, ώστε να υπάρχει σεβασμός και ισορροπία.
