Η Βόρεια Μακεδονία ανακοίνωσε – σχεδόν αθόρυβα, όπως συνηθίζεται στα σοβαρά πράγματα – ότι χτίζει διασύνδεση φυσικού αερίου με την Ελλάδα και ταυτόχρονα ξεκινά διασύνδεση με τη Σερβία.
- του Δημήτρη Δραγώγια
Δύο αγωγοί. Δύο κατευθύνσεις. Μία μικρή χώρα στο κέντρο των Βαλκανίων που κάνει αυτό που οι μεγάλοι συχνά ξεχνούν: δεν ποντάρει σε ένα χαρτί.
Αν το δεις επιφανειακά, είναι μια τεχνική είδηση. Αν το δεις σωστά, είναι γεωπολιτική σε χαμηλούς τόνους και μάλιστα από τους πιο αποτελεσματικούς.
Γιατί το φυσικό αέριο είναι μοχλός επιρροής, ασφάλεια εφοδιασμού, τιμές για τη βιομηχανία, θέση στον χάρτη. Και όποιος έχει περισσότερες από μία πόρτες ανοιχτές, δεν μένει ποτέ στο σκοτάδι.
Η διασύνδεση με την Ελλάδα αφορά άμεσα τη Βόρεια Ελλάδα. Δεν μιλάμε θεωρητικά: μιλάμε για LNG, για αγωγούς, για το αν ο άξονας Θεσσαλονίκη–Σκόπια θα λειτουργήσει ως πραγματικός ενεργειακός διάδρομος ή απλώς ως μία ακόμη γραμμή στον χάρτη.
Για χρόνια, στην Αθήνα – και ακόμη περισσότερο στη Θεσσαλονίκη – κυριάρχησε η αίσθηση ότι «είμαστε η φυσική πύλη των Βαλκανίων». Ότι το LNG θα ανεβαίνει βόρεια σχεδόν αυτονόητα. Ότι οι γείτονες δεν έχουν πολλές επιλογές.
Μόνο που τα Βαλκάνια δεν λειτουργούν με αυτονόητα. Λειτουργούν με εναλλακτικές.
Και η Βόρεια Μακεδονία το δείχνει ξεκάθαρα: ναι στην Ελλάδα, αλλά όχι αποκλειστικά. Ναι στον νότο, αλλά και στον βορρά.
Η ταυτόχρονη διασύνδεση με τη Σερβία δεν είναι αντι-ελληνική κίνηση. Είναι αντι-εξάρτηση κίνηση.
Η Σερβία αποτελεί ενεργειακό κόμβο διαφορετικών ροών, με ιστορικά, πολιτικά και οικονομικά βάρη που όλοι γνωρίζουν. Για τα Σκόπια, όμως, σημαίνει κάτι απλό:
αν πιεστεί μία διαδρομή, υπάρχει άλλη.
Αυτό λέγεται διαπραγματευτική ισχύς.
Και εδώ είναι το σημείο που πρέπει να σταματήσουμε να διαβάζουμε τις εξελίξεις με όρους συναισθηματικούς («μα είμαστε φίλοι», «μα είμαστε εταίροι») και να τις δούμε όπως πραγματικά είναι: αγώνας για κόμβους, ροές και τιμές.
Το εύκολο αφήγημα θα ήταν: «παίζουν διπλό παιχνίδι». Το σωστό αφήγημα είναι: παίζουν έξυπνα.
Μια χώρα χωρίς δική της παραγωγή ενέργειας, χωρίς θάλασσα, χωρίς LNG terminals, δεν έχει την πολυτέλεια της αφέλειας. Έχει την υποχρέωση να εξασφαλίσει φθηνή και σταθερή ενέργεια για τη βιομηχανία της, για τα νοικοκυριά της, για την πολιτική της σταθερότητα.
Και το κάνει με τον πιο καθαρό τρόπο: πολλαπλές διασυνδέσεις, καμία αποκλειστικότητα.
Το ερώτημα δεν είναι γιατί το κάνει η Βόρεια Μακεδονία.
Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα καταλαβαίνει τι σημαίνει αυτό για την ίδια.
Θεσσαλονίκη–Σκόπια–Νις: ένας άξονας που δεν συγχωρεί την αδράνεια
Ο άξονας αυτός δεν είναι μόνο ενεργειακός. Είναι logistics, βιομηχανία, επενδύσεις, μεταποίηση. Οι τιμές του αερίου καθορίζουν αν ένα εργοστάσιο θα στηθεί στη Βόρεια Ελλάδα ή λίγα χιλιόμετρα βορειότερα. Αν μια αποθήκη θα κοιτάει στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης ή αλλού.
Αν η Ελλάδα θέλει να είναι πραγματική πύλη και όχι τίτλος σε συνέδρια, πρέπει: να προσφέρει ανταγωνιστικές τιμές, να εξασφαλίζει πρόσβαση τρίτων (TPA) χωρίς σκιές, να κινείται γρήγορα, όχι με τον ρυθμό των δελτίων Τύπου.
Γιατί οι γείτονες κινούνται και δεν περιμένουν.
Η Βόρεια Μακεδονία δεν διεκδικεί – κι ούτε πρόκειται δυνητικά να διεκδικήσει – ρόλο υπερδύναμης. Κάνει κάτι πολύ πιο σοβαρό: διασφαλίζει επιλογές.
Και αυτό είναι το μάθημα που τα Βαλκάνια – και ειδικά η Ελλάδα – οφείλουν να πάρουν στα σοβαρά.
Η ενέργεια δεν σηκώνει ρομαντισμούς. Σηκώνει μόνο σχέδιο, πλεονασμό διαδρομών και καθαρούς κανόνες. Όποιος το καταλαβαίνει, επιβιώνει. Όποιος επαναπαύεται στο «είμαστε αυτονόητοι», ξυπνά όταν ο χάρτης έχει ήδη αλλάξει.
Δύο αγωγοί, λοιπόν. Όχι για να μπερδέψουν τους συμμάχους, αλλά για να μην εγκλωβιστούν σε κανέναν.
Και αυτό, στα Βαλκάνια, λέγεται απλώς: ρεαλισμός.
