Δεν ήταν μια τυπική διπλωματική αλληλογραφία. Δεν ήταν ένα ακόμη χαρτί μεταξύ συμμάχων. Ήταν, στην ουσία, ένα τελεσίγραφο ευθύνης.
Το ερωτηματολόγιο που απέστειλε το υπουργείο Πολέμου των ΗΠΑ σε 31 ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και την Οτάβα δεν ζητούσε ευγενικές απαντήσεις ούτε γενικόλογες διαβεβαιώσεις. Ζητούσε δεσμεύσεις. Συγκεκριμένα νούμερα. Συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα. Συγκεκριμένες δυνάμεις στο ερώτημα: Μπορεί η Ευρώπη να υποστηρίξει το ΝΑΤΟ και αν ναι, πώς; Με άλλα λόγια, αν η Αμερική τραβηχτεί ένα βήμα πίσω, ποιος θα καλύψει το κενό;
Για δεκαετίες, η ευρωπαϊκή ασφάλεια είχε έναν σιωπηρό εγγυητή. Σήμερα, αυτή η βεβαιότητα ραγίζει. Η Ουάσιγκτον μειώνει σταδιακά το αποτύπωμά της και μεταφέρει το βάρος στους ίδιους τους Ευρωπαίους. Όχι θεωρητικά, αλλά πρακτικά. Όχι με δηλώσεις, αλλά με απαιτήσεις. Και η πιο σκληρή απαίτηση δεν αφορά τα χρήματα. Αφορά τους ανθρώπους. Γιατί οι προϋπολογισμοί αυξάνονται με μια υπογραφή. Οι στρατοί, όμως, δεν χτίζονται με νόμους. Και αυτή τη στιγμή, σε ολόκληρη την Ευρώπη, το ανθρώπινο δυναμικό απλώς δεν επαρκεί.
Τι ζητά πραγματικά και τι είπε η Ουάσιγκτον
Το αμερικανικό ερωτηματολόγιο δεν είναι μια απλή αποτύπωση προθέσεων. Είναι μια λίστα ελέγχου επιχειρησιακής σοβαρότητας. Ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών μέσα στη Συμμαχία.Τι είπε η Ουάσιγκτον επί της ουσίας;
Πρώτο μήνυμα: βάλτε περισσότερα χρήματα στο τραπέζι
Το 5% του ΑΕΠ για την άμυνα έως το 2035 δεν είναι σύσταση. Είναι στόχος που αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού. Το παλιό «2%» παύει να θεωρείται επαρκές. Η λογική πλέον είναι πολεμικής ετοιμότητας, όχι συμβολικής συμμετοχής.
Δεύτερο: εξοπλιστείτε – και γρήγορα
Με συστήματα άμεσα διαθέσιμα, διαλειτουργικά, κατά προτίμηση αμερικανικής προέλευσης. Το μήνυμα είναι σαφές: όποιος θέλει προστασία, επενδύει στο κοινό οπλοστάσιο.
Τρίτο: δώστε πραγματικές δυνάμεις, όχι παρουσίες για τις φωτογραφίες
Το NATO Force Model απαιτεί μονάδες που μπορούν να κινηθούν σε ώρες, όχι εβδομάδες. Στρατεύματα που πολεμούν, όχι επιτελεία που σχεδιάζουν.
Τέταρτο: χτίστε βιομηχανία και αντοχή
Παραγωγή, συντήρηση, εφοδιαστικές αλυσίδες. Πόλεμος σημαίνει διάρκεια – όχι εντυπωσιακές αγορές βιτρίνας. Όμως όλα αυτά συγκρούονται με μια αμείλικτη πραγματικότητα. Μπορείς να αγοράσεις φρεγάτες. Μπορείς να αγοράσεις drones. Μπορείς να αγοράσεις πυραύλους. Δεν μπορείς να αγοράσεις ανθρώπους που δεν υπάρχουν. Και χωρίς πληρώματα, χωρίς τεχνικούς, χωρίς στρατιώτες στο έδαφος, ακόμη και το πιο σύγχρονο οπλοστάσιο μετατρέπεται σε ακριβό σκηνικό. Εκεί βρίσκεται σήμερα το αδύναμο σημείο της Ευρώπης. Όχι στα ταμεία. Στις τάξεις.
Το μεγάλο κενό
Εδώ βρίσκεται η πραγματική κρίση. Στην έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού. Η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό –αλλά όχι μοναδικό– παράδειγμα. Στρατός Ξηράς, Πολεμικό Ναυτικό και Πολεμική Αεροπορία καταγράφουν σταθερή «αιμορραγία» στελεχών. Παραιτήσεις, πρόωρες αποχωρήσεις, περιορισμένο ενδιαφέρον νέων για στρατιωτική καριέρα. Το αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι ορατό ακόμα, μιας και η επιχειρησιακή ετοιμότητα των τριών Κλάδων είναι άρτια και σε κάθε σημείο της Επικράτειας. Ωστόσο, ο προβληματισμός υφίσταται στην στρατιωτική αλλά και πολιτική ηγεσία, οι οποίες προσπαθούν να προσελκύσουν νέους στις Ένοπλες Δυνάμεις και παράλληλα να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των στελεχών.
Φουλ για καριέρα στο στρατό
Τις τελευταίες μέρες μάλιστα, τηλεοπτικά σποτ που αναδεικνύουν τις δυνατότητες μιας καριέρας στις Ένοπλες Δυνάμεις, προβάλλονται στις τηλεοράσεις και τα ραδιόφωνα. Το πρόβλημα φυσικά δεν είναι μόνο ελληνικό. Είναι πανευρωπαϊκό, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να μην ανησυχούν μόνο για την ετοιμότητα και τον αριθμό, αλλά και για τη νοοτροπία.
Από τη Γερμανία και τη Γαλλία μέχρι τη Βρετανία και την Ιταλία, οι Ένοπλες Δυνάμεις δυσκολεύονται να στρατολογήσουν και να κρατήσουν προσωπικό. Οι καμπάνιες προσέλκυσης πληθαίνουν, τα κίνητρα αυξάνονται, όμως το ενδιαφέρον παραμένει χαμηλό. Η στρατιωτική σταδιοδρομία δεν θεωρείται πια ούτε ασφαλής ούτε ελκυστική. Και αυτό δεν είναι απλώς οργανωτικό πρόβλημα. Είναι βαθιά κοινωνικό και όλοι μιλούν για μια γενιά που ούτε μπορεί ούτε και θέλει να πολεμήσει. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, λιγότερο από το ένα τρίτο των πολιτών δηλώνει πρόθυμο να υπερασπιστεί στρατιωτικά τη χώρα του. Στις νεότερες ηλικίες τα ποσοστά είναι ακόμη χαμηλότερα. Το «καθήκον» έχει αντικατασταθεί από την ατομική προτεραιότητα. Η αυτοθυσία μοιάζει έννοια άλλης εποχής.
Μετά από δεκαετίες ειρήνης, ευημερίας και κοινωνικού κράτους, ο πόλεμος αντιμετωπίζεται ως κάτι μακρινό, κάτι που συμβαίνει αλλού. Όχι εδώ. Όμως η αλήθεια είναι πέρα για πέρα διαφορετική. Η Ευρώπη βρίσκεται γεωγραφικά πιο κοντά σε πολεμική σύγκρουση από οποιαδήποτε στιγμή μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Όμως οι κοινωνίες της είναι ψυχολογικά πιο απομακρυσμένες από ποτέ. Δεν πρόκειται για έλλειψη πατριωτισμού με τη στενή έννοια. Πρόκειται για αλλαγή νοοτροπίας. Η ζωή, η καριέρα, η προσωπική ασφάλεια μπαίνουν πάνω από οποιαδήποτε συλλογική επιταγή. Το αποτέλεσμα είναι μια ήπειρος που μιλά για αποτροπή, αλλά δεν θέλει να αναλάβει το ανθρώπινο κόστος της.
Η ανησυχία που μεγαλώνει
Αυτό ακριβώς φοβούνται πλέον οι Ευρωπαίοι ηγέτες.Όχι ότι δεν θα βρεθούν τα κονδύλια. Αλλά ότι δεν θα βρεθούν οι άνθρωποι. Γι’ αυτό και επανέρχονται συζητήσεις που μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν πολιτικά τοξικές: επαναφορά θητείας, εθνική υπηρεσία, υποχρεωτική εκπαίδευση εφέδρων. Οι χώρες της Βαλτικής και της Σκανδιναβίας ήδη κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Όχι από ιδεολογική επιλογή, αλλά από ρεαλισμό. Κατανοούν ότι χωρίς μαζική δεξαμενή προσωπικού, καμία στρατηγική δεν στέκεται.
Τελικά, το ερωτηματολόγιο του Πενταγώνου δεν ζητά απλώς τεχνικές απαντήσεις. Δεν είναι μια λίστα γραφειοκρατικών δεσμεύσεων. Είναι ένα πολιτικό καθρέφτισμα. Ρωτά ευθέως: είστε διατεθειμένοι να υπερασπιστείτε μόνοι σας την ήπειρό σας; Και αν ναι, μπορείτε; Με περισσότερα χρήματα, ναι. Με βιομηχανία, πιθανόν. Με εξοπλισμούς, σίγουρα. Με τους ανθρώπους όμως, τι γίνεται; Εκεί βρίσκεται η πραγματική δοκιμασία.
Γιατί οι στρατοί δεν κρίνονται στα ποσοστά του ΑΕΠ ούτε στα PowerPoint των συνόδων κορυφής. Κρίνονται στο αν, την κρίσιμη στιγμή, υπάρχει κάποιος πρόθυμος να φορέσει τη στολή και να σταθεί στη γραμμή.
