Η ένταξη και των τεσσάρων Περιφερειακών Ενοτήτων της Δυτικής Μακεδονίας – Κοζάνης, Γρεβενών, Φλώρινας και Καστοριάς – στο Πρόγραμμα Δημογραφικής Ανάπτυξης και Μετεγκατάστασης αποτελεί αναμφίβολα μια θετική εξέλιξη. Διορθώνει έναν αρχικό σχεδιασμό που άφηνε εκτός περιοχές με έντονα και διαχρονικά δημογραφικά προβλήματα και αναγνωρίζει, έστω καθυστερημένα, ότι η δημογραφική κρίση στη Δυτική Μακεδονία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά.
- του Ευθύμιου Τσακνάκη – Δημοσιογράφος
Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: είναι το πρόγραμμα, όπως σχεδιάζεται, ικανό να φέρει μόνιμα και ουσιαστικά αποτελέσματα;
Η βασική φιλοσοφία του μέτρου στηρίζεται κυρίως στο οικονομικό κίνητρο. Το χρηματικό βοήθημα μπορεί να λειτουργήσει ως αρχικό δέλεαρ για να εξετάσει κάποιος τη μετεγκατάσταση του στην Κοζάνη, στα Γρεβενά, στη Φλώρινα ή στην Καστοριά. Δεν αρκεί, όμως, για να στηρίξει μια απόφαση ζωής. Η μόνιμη εγκατάσταση προϋποθέτει σταθερή εργασία, επαρκείς δημόσιες υπηρεσίες, πρόσβαση σε υγεία και εκπαίδευση και, κυρίως, την αίσθηση ότι υπάρχει προοπτική για το μέλλον.
Κάθε Περιφερειακή Ενότητα βιώνει το δημογραφικό πρόβλημα με διαφορετικό τρόπο. Στην Κοζάνη, η μεταλιγνιτική μετάβαση έχει αποδυναμώσει την αγορά εργασίας και έχει εντείνει την ανασφάλεια. Στα Γρεβενά, η γεωγραφική απομόνωση και η έλλειψη κρίσιμων υποδομών επιταχύνουν τη φυγή πληθυσμού. Στη Φλώρινα, η διαρκής πληθυσμιακή μείωση συνδυάζεται με περιορισμένες επαγγελματικές επιλογές, ενώ στην Καστοριά η αποβιομηχάνιση και η συρρίκνωση παραδοσιακών δραστηριοτήτων έχουν αφήσει έντονο κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, υπάρχει και ένας επιπλέον κίνδυνος που συχνά παραβλέπεται. Η έλευση νέων κατοίκων και νέων επαγγελματικών δραστηριοτήτων, χωρίς ταυτόχρονη ενίσχυση της τοπικής παραγωγικής βάσης, ενδέχεται να οδηγήσει στον υπερκερασμό των ήδη υφιστάμενων και συχνά καταχρεωμένων επιχειρήσεων. Σε τοπικές αγορές περιορισμένης δυναμικής, η εμφάνιση επιδοτούμενων σχημάτων μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού εις βάρος επαγγελματιών που εδώ και χρόνια αγωνίζονται να επιβιώσουν χωρίς ουσιαστική στήριξη.
Αντί για αναζωογόνηση της οικονομίας, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: λουκέτα σε παλιές επιχειρήσεις, πρόσκαιρη άνθηση νέων δραστηριοτήτων που βασίζονται στην επιδότηση και, τελικά, νέα αποδυνάμωση της αγοράς μόλις τα κίνητρα ολοκληρωθούν. Χωρίς μέριμνα για την προστασία και ενίσχυση των ήδη εγκατεστημένων επαγγελματιών, το πρόγραμμα κινδυνεύει να προκαλέσει περισσότερη αστάθεια απ’ όση ανάπτυξη.
Αν ο στόχος είναι πραγματικά η αναστροφή της δημογραφικής πορείας στη Δυτική Μακεδονία, τότε το οικονομικό κίνητρο οφείλει να ενταχθεί σε μια συνολική στρατηγική. Μια στρατηγική που θα δημιουργεί θέσεις εργασίας, θα στηρίζει τις τοπικές επιχειρήσεις, θα ενισχύει νέους επαγγελματίες και οικογένειες και θα βελτιώνει την ποιότητα ζωής σε όλες τις Περιφερειακές Ενότητες, χωρίς εξαιρέσεις.
Σε τελική ανάλυση, το δημογραφικό δεν λύνεται με αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά με ουσιαστική αποκέντρωση. Δεν είναι βιώσιμος ο μισός σχεδόν πληθυσμός και η συντριπτική πλειονότητα των οικονομικών και διοικητικών δραστηριοτήτων να παραμένουν συγκεντρωμένα στην Αθήνα, ενώ η περιφέρεια αδειάζει. Χωρίς μεταφορά αρμοδιοτήτων, υπηρεσιών και θέσεων εργασίας εκτός πρωτεύουσας, καμία επιδότηση δεν μπορεί να ανατρέψει τη φυγή πληθυσμού.
Η Δυτική Μακεδονία δεν χρειάζεται πρόσκαιρες λύσεις. Χρειάζεται πολιτικές που θα την καταστήσουν πρώτη επιλογή ζωής και όχι εναλλακτική ανάγκης. Και αυτό προϋποθέτει σχέδιο, συνέπεια και πραγματική αποκέντρωση.
