«Η μοναξιά βλάπτει σοβαρά και την οικονομία» ήταν το βασικό εύρημα πρόσφατης μελέτης του ΟΟΣΑ, η οποία κατέδειξε ότι η απουσία ουσιαστικών κοινωνικών επαφών έχει μετρήσιμες συνέπειες στην υγεία, στην εργασιακή απόδοση και τελικά στο ΑΕΠ των χωρών–μελών.
Τα τελευταία χρόνια, η προσοχή στρέφεται σε μια ιδιαίτερη μορφή μοναξιάς που αναπτύσσεται μέσα στους χώρους εργασίας. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν πληθώρα άρθρων, podcasts, εκπομπών και στατιστικών δεδομένων για την «εργασιακή μοναξιά», με παραδείγματα και αναλύσεις από πολλές χώρες.
Οι περισσότερες σχετικές αναφορές προέρχονται από αγγλόφωνες πηγές: από εξειδικευμένα HR sites και έρευνες μεγάλων ασφαλιστικών εταιρειών όπως η Cigna, μέχρι δημοσκοπήσεις της Gallup και άρθρα στο Harvard Business Review. Ακόμη και παραδοσιακά ΜΜΕ, όπως το BBC, το γαλλικό Le Point και το γερμανικό Spiegel, έχουν αφιερώσει ρεπορτάζ στο φαινόμενο.
Ψυχολόγοι επιχειρούν να εξηγήσουν πώς μπορεί κανείς να την αντιμετωπίσει, στελέχη HR προτείνουν τρόπους για πιο φιλικό και συνεργατικό εργασιακό περιβάλλον, ενώ οικονομολόγοι προσπαθούν να υπολογίσουν το κόστος της μοναξιάς στην παραγωγικότητα.
Η εργασιακή μοναξιά στην Ελλάδα
Στη χώρα μας δεν υπάρχουν εξειδικευμένες έρευνες αποκλειστικά για τη μοναξιά στον χώρο εργασίας. Ωστόσο, το θέμα εμφανίζεται σε μελέτες που εξετάζουν την ψυχική υγεία και την ευεξία των εργαζομένων.
Η πιο πρόσφατη έρευνα της ΕΥ Ελλάδος σε συνεργασία με το Εργαστήριο Πειραματικής Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ έδειξε ότι οι Έλληνες εργαζόμενοι βιώνουν κυρίως άγχος, θυμό και κόπωση, παρά μοναξιά. Ενδεικτικά, το 80% δηλώνει συμπτώματα στρες και εκνευρισμού, ενώ το 61% νιώθει κουρασμένο ήδη από την αρχή της ημέρας.
Ως προς τη μοναξιά, τα ευρήματα είναι μεικτά: το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι αισθάνονται μοναξιά υποχώρησε στο 35% από 46% το 2023. Η βελτίωση αυτή ίσως συνδέεται με την αύξηση της φυσικής παρουσίας στο γραφείο, καθώς το 61% των συμμετεχόντων εργάζεται πλέον διά ζώσης (έναντι 52% το 2023 και 30% το 2021). Παρ’ όλα αυτά, το 25% αναφέρει ότι του λείπει η συντροφικότητα και το 21% ότι νιώθει απομονωμένο.
Παρόμοια εικόνα δίνει και η έρευνα του ΙΝΕ–ΓΣΕΕ για την ποιότητα της εργασίας, σύμφωνα με την οποία το 74% των εργαζομένων βιώνει σωματική εξάντληση. Φαίνεται πως, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι Έλληνες εργαζόμενοι συχνά δεν προλαβαίνουν καν να νιώσουν μοναξιά, καθώς η καθημερινότητα είναι ήδη εξαντλητική.
Πόσο κοστίζει η μοναξιά;
Για όσους επιθυμούν να δουν το ζήτημα σε αριθμούς, υπάρχουν μελέτες που υπολογίζουν το οικονομικό κόστος της εργασιακής μοναξιάς. Η Cigna εκτιμά ότι οι επιπτώσεις της μοναξιάς στην ψυχική και σωματική υγεία των εργαζομένων κοστίζουν στις αμερικανικές επιχειρήσεις περίπου 154 δισ. δολάρια ετησίως. Οι απώλειες σχετίζονται με μειωμένη παραγωγικότητα, αυξημένες απουσίες (absenteeism) αλλά και το αντίστροφο φαινόμενο, το «presenteeism»: την παρουσία στη δουλειά ακόμη και όταν κάποιος είναι άρρωστος ή εξαντλημένος, επειδή φοβάται ή δεν μπορεί να πάρει άδεια. Το φαινόμενο αυτό, μακροπρόθεσμα, κοστίζει περισσότερο, καθώς οδηγεί σε εξουθένωση και διάδοση ασθενειών στον χώρο εργασίας.
Στη Βρετανία, έρευνα των Co‑Op και New Economics Foundation υπολόγισε ότι η εργασιακή μοναξιά κοστίζει 2,5 δισ. λίρες τον χρόνο. Στη Γαλλία, η Fondation de France διαπίστωσε ότι οι νεότεροι εργαζόμενοι πλήττονται περισσότερο: το 35% των ατόμων 25–39 ετών δηλώνει συχνά μοναξιά, έναντι μόλις 16% στις ηλικίες 60–69.
Συνολικά, οι έρευνες συμφωνούν ότι η εργασιακή μοναξιά συνδέεται με αυξημένες απουσίες, μειωμένη δέσμευση, χαμηλότερη παραγωγικότητα και μεγαλύτερη τάση για αλλαγή εργασίας.
Πώς αναγνωρίζεται η εργασιακή μοναξιά;
Το Quartz, οικονομική επιθεώρηση με διεθνές κοινό, σημειώνει ότι «η μοναξιά σκοτώνει τους εργασιακούς χώρους». Παρουσιάζει τις συμβουλές της Στέφανι Λεμέκ, ιδρύτριας της Wounded Workforce, εταιρείας που ειδικεύεται στην ψυχική υγεία στον χώρο εργασίας.
Σύμφωνα με τη Λεμέκ, ενδείξεις εργασιακής μοναξιάς μπορεί να είναι:
- Αποφυγή συναντήσεων ή ελάχιστη συμμετοχή πέρα από τυπικές ενημερώσεις.
- Μειωμένη συνεργασία ή απροθυμία να ζητηθεί βοήθεια.
- Αυξημένη ευερεθιστότητα, απομάκρυνση ή κυνισμός.
- Πτώση στην παραγωγικότητα, στη συγκέντρωση ή στη συνέπεια.
- Αίσθηση «αορατότητας» ή ότι η δουλειά δεν έχει νόημα.
Τι μπορούν να κάνουν οι οργανισμοί;
Μια συχνή σύσταση προς τους εργοδότες είναι να ενισχύσουν τις ευκαιρίες για ουσιαστικές σχέσεις μεταξύ των εργαζομένων, κάτι που μπορεί να βελτιώσει τόσο το κλίμα όσο και το τελικό αποτέλεσμα της δουλειάς.
Το Quartz επισημαίνει ότι οι οργανισμοί χρειάζεται να εγκαταλείψουν τη λογική της συνεχούς εργασίας «24/7», που μετρά την παραγωγικότητα αποκλειστικά με βάση την απόδοση. Αντίθετα, πρέπει να προσφέρουν πραγματικές ευκαιρίες αλληλεπίδρασης και σύνδεσης. Οι πιο επιτυχημένες εταιρείες, τονίζει, είναι εκείνες που σχεδιάζουν συνειδητά έργα που απαιτούν ουσιαστική συνεργασία μεταξύ διαφορετικών τμημάτων.
