Σε μια συγκυρία όπου η εκπαίδευση βρίσκεται στο επίκεντρο των κοινωνικών και οικονομικών μεταβολών, η νέα εκτενής αξιολόγηση του ΟΟΣΑ με τίτλο «Ανασκόπηση της Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Βελτίωση των Μαθησιακών Αποτελεσμάτων στην Ελλάδα» (‘Improving Learning Outcomes in Greece: Strengthening School Governance, Teacher Professionalism and Digital Education’), η οποία παρουσιάστηκε την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου στο υπουργείο Παιδείας, καταγράφει με καθαρό τρόπο τόσο την πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια όσο και τις βαθύτερες προκλήσεις που εξακολουθούν να επηρεάζουν την ποιότητα και την ισότητα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.
Η Έκθεση, αποτέλεσμα διεθνούς μελέτης, ανάλυσης δεδομένων και συνεργασίας με τις ελληνικές αρχές, διαμορφώνει ένα σύνολο προτάσεων για τη βελτίωση των μαθησιακών επιδόσεων: σταδιακή ενδυνάμωση της αυτονομίας των σχολικών μονάδων με παράλληλη διασφάλιση συνοχής και ισότιμης πρόσβασης. Ενίσχυση της ικανότητας υλοποίησης πολιτικών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, ώστε οι μεταρρυθμίσεις να μετατρέπονται σε ουσιαστικές αλλαγές μέσα στην τάξη. Σαφής οριοθέτηση ρόλων και ευθυνών μεταξύ των φορέων διακυβέρνησης. Δημιουργία συνεκτικών πλαισίων που συνδέουν την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών με την επαγγελματική τους ανάπτυξη. Περαιτέρω αναβάθμιση της ποιότητας και της προσβασιμότητας της προσχολικής εκπαίδευσης, ιδίως για παιδιά κάτω των 4 ετών. Τέλος, διασφάλιση ότι οι ψηφιακές πολιτικές ενσωματώνονται ουσιαστικά και αξιολογούνται συστηματικά.
Μεταρρυθμίσεις με σαφές αποτύπωμα
Σύμφωνα με την έκθεση, παρά τις μακροχρόνιες οικονομικές πιέσεις, η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε εκτεταμένες και ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η εισαγωγή της εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης των σχολικών μονάδων, η αναβάθμιση του ρόλου των εκπαιδευτικών μέσα από νέες ευθύνες και ηγετικές λειτουργίες, καθώς και οι επενδύσεις στον ψηφιακό μετασχηματισμό της εκπαίδευσης.
Παράλληλα, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει θετικά βήματα, όπως η επικαιροποίηση των αναλυτικών προγραμμάτων σπουδών, με έμφαση στην κριτική σκέψη, την επίλυση προβλημάτων και τις οριζόντιες δεξιότητες, η υποχρεωτική προσχολική εκπαίδευση από την ηλικία των 4 ετών, οι επενδύσεις σε ψηφιακές υποδομές και πλατφόρμες, καθώς και η εισαγωγή καινοτομιών, όπως τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων και η πρώιμη εκμάθηση ξένων γλωσσών.
Μαθησιακά αποτελέσματα
Ωστόσο, η εικόνα των μαθησιακών αποτελεσμάτων παραμένει σύνθετη. Όπως προκύπτει από τα δεδομένα της έκθεσης του ΟΟΣΑ, συμπεριλαμβανομένων των αποτελεσμάτων της διεθνούς εκπαιδευτικής αξιολόγησης PISA (πιο πρόσφατη το 2022), οι επιδόσεις των 15χρονων μαθητών στην Ελλάδα παρουσιάζουν διακυμάνσεις, κυρίως στα μαθηματικά αλλά και την κατανόηση κειμένου, ενώ οι κοινωνικοοικονομικές και γεωγραφικές ανισότητες εξακολουθούν να επηρεάζουν τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες.
Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει, ότι η συγκεντρωτική διακυβέρνηση του συστήματος, αν και διασφαλίζει την εθνική συνοχή, μπορεί να περιορίσει την ικανότητα των σχολικών μονάδων να ανταποκρίνονται στις τοπικές ανάγκες, οδηγώντας σε ανομοιογένεια στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων μεταξύ περιφερειών.
Εκπαιδευτικοί και διευθυντές στο επίκεντρο της αλλαγής
Κεντρικός άξονας της ανασκόπησης είναι η ενδυνάμωση του ανθρώπινου δυναμικού. Οι εκπαιδευτικοί και οι διευθυντές σχολικών μονάδων αναγνωρίζονται ως παιδαγωγικοί ηγέτες, με κρίσιμο ρόλο στην προώθηση της συνεχούς επαγγελματικής μάθησης και της βελτίωσης της διδασκαλίας.
Η έκθεση τονίζει, ότι η αξιολόγηση δεν πρέπει να λειτουργεί τιμωρητικά, αλλά ως εργαλείο ανατροφοδότησης, συνδεδεμένο με την επαγγελματική ανάπτυξη και τη σταδιοδρομία των εκπαιδευτικών. Η επιτυχία των μεταρρυθμίσεων εξαρτάται από τη σαφή ευθυγράμμιση πολιτικών, εργαλείων και πρακτικών «μέχρι την τάξη».
Ψηφιακή εκπαίδευση: επενδύσεις με ανεκμετάλλευτο δυναμικό
Παρότι έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές επενδύσεις σε ψηφιακές υποδομές, ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει ότι η ουσιαστική ενσωμάτωση των ψηφιακών εργαλείων στην καθημερινή διδασκαλία παραμένει περιορισμένη. Η τεχνολογία, όπως επισημαίνεται, δεν αρκεί να υπάρχει· απαιτείται συστηματική παιδαγωγική αξιοποίηση, επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και μηχανισμοί παρακολούθησης και αξιολόγησης των ψηφιακών πρωτοβουλιών.
Οι τέσσερις πυλώνες πολιτικής που συστήνει ο ΟΟΣΑ για την ουσιαστική αναβάθμιση της Παιδείας στην Ελλάδα
Η ανάλυση του ΟΟΣΑ επικεντρώνεται σε τέσσερις βασικούς άξονες μεταρρυθμίσεων:
1. Αυτονομία σχολείων με λογοδοσία και υποστήριξη
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η αύξηση της αυτονομίας σε επίπεδο σχολείων — ειδικά σε τομείς όπως το πρόγραμμα σπουδών, η διαχείριση πόρων και η επιλογή εκπαιδευτικού προσωπικού — μπορεί να ενισχύσει την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα του σχολείου. Ωστόσο, αυτή η αυτονομία πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρά συστήματα αξιολόγησης, λογοδοσίας και υποστήριξης ώστε να αποφεύγονται ασυνέπειες και ανισότητες.
2. Ενδυνάμωση του διδασκαλικού επαγγέλματος
Οι δάσκαλοι και καθηγητές βρίσκονται στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης. Η έκθεση περιγράφει το ελληνικό πρόγραμμα επαγγελματικής στήριξης και αξιολόγησης, αναγνωρίζοντας τις προσπάθειες αλλά επισημαίνοντας την ανάγκη για πιο συστηματική, μορφωτική και υποστηρικτική αξιολόγηση που θα ευθυγραμμίζει την επαγγελματική ανάπτυξη με την αναβάθμιση της διδασκαλίας.
3. Πρόσβαση και ποιότητα στην προσχολική εκπαίδευση
Σημαντική έμφαση δίνεται στον ρόλο της προσχολικής αγωγής και φροντίδας (ECEC). Το ΟΟΣΑ σημειώνει ότι η επέκταση της προσχολικής εκπαίδευσης, η ενοποίηση της δομής για παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών και η βελτίωση της ποιότητας μέσω κοινών προγραμμάτων και κατάρτισης προσωπικού μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στο να αποκτήσουν τα παιδιά βασικές δεξιότητες από πολύ νωρίς.
4. Ψηφιακή εκπαίδευση με νόημα
Η ψηφιακή τεχνολογία θεωρείται εργαλείο μετασχηματισμού, όχι αυτοσκοπός. Παρά τις σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές, όπως πλατφόρμες και συσκευές, η πλήρης ενσωμάτωση της τεχνολογίας στη διδασκαλία παραμένει σε πρώιμο στάδιο. Η έκθεση επισημαίνει την ανάγκη για αναβάθμιση των ψηφιακών δεξιοτήτων διδασκόντων και μαθητών, και τη σύνδεση της τεχνολογίας με παιδαγωγικά σχεδιασμένες δραστηριότητες που υποστηρίζουν τη μάθηση.
Στρατηγικός ορίζοντας 2025–2027
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο Στρατηγικό Σχέδιο 2025–2027 του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, το οποίο αποτυπώνει τον προγραμματισμό για την υλοποίηση των συστάσεων του ΟΟΣΑ και τη συνολική ενίσχυση της εκπαίδευσης με όρους ποιότητας, ισότητας και καινοτομίας.
Συνοψίζοντας, από τα πορίσματα της έκθεσης του ΟΟΣΑ αναδεικνύεται ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα ισχυρό πλαίσιο πολιτικών και μεταρρυθμίσεων. Το κρίσιμο στοίχημα της επόμενης περιόδου είναι η συνέπεια, η ευθυγράμμιση και η αποτελεσματική εφαρμογή, ώστε οι αλλαγές να αποτυπωθούν μετρήσιμα στα μαθησιακά αποτελέσματα και στις ίσες ευκαιρίες για όλους τους μαθητές.
Υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη για την έκθεση του ΟΟΣΑ – «Μεταρρυθμίσεις με στόχο να φτάσουν μέχρι την τάξη και τον μαθητή»
«Εργαλείο πολιτικής» και όχι μια ακόμη αποτίμηση, χαρακτήρισε η Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη, την Έκθεση του ΟΟΣΑ για τη βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων στην Ελλάδα. Όπως τόνισε δε, η κυβέρνηση ζήτησε τη συγκεκριμένη ανασκόπηση προκειμένου να αξιολογήσει τι αποδίδει στην πράξη και πού απαιτούνται διορθωτικές παρεμβάσεις.
Κατά την παρουσίαση της Έκθεσης, η ίδια υπογράμμισε ότι αναγνωρίζει τις σημαντικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών, όπως τα νέα προγράμματα σπουδών, την αξιολόγηση των σχολικών μονάδων, τις αλλαγές στη σχολική διακυβέρνηση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της εκπαίδευσης, επιβεβαιώνοντας τη συνεκτική μεταρρυθμιστική πορεία που ακολουθεί η χώρα από το 2019 έως σήμερα.
Την ίδια στιγμή, όπως σημείωσε, ο ΟΟΣΑ καταγράφει με σαφήνεια τις επίμονες προκλήσεις: άνισα μαθησιακά αποτελέσματα, κοινωνικές ανισότητες και απόσταση ανάμεσα στον σχεδιασμό πολιτικής και τον πραγματικό αντίκτυπο στη μάθηση. «Την αξιολόγηση αυτή τη λαμβάνουμε σοβαρά και με αίσθημα ευθύνης», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή: ψηφιακά εργαλεία και σχολική αυτονομία
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε η κ. Ζαχαράκη σε μια σειρά στοχευμένων ψηφιακών πρωτοβουλιών (eParents, EduPlan, EduQuality, EduContact), οι οποίες –όπως τόνισε– δεν λειτουργούν απλώς ως πλατφόρμες, αλλά ως μηχανισμοί διαφάνειας, ποιότητας, προγραμματισμού και λογοδοσίας στο επίπεδο της σχολικής μονάδας.
Οι πρωτοβουλίες αυτές εντάσσονται, σύμφωνα με την ίδια, σε μια ευρύτερη στρατηγική που απαντά σε κρίσιμες προκλήσεις όπως η δημογραφική αλλαγή, ο ανασχεδιασμός του εκπαιδευτικού χάρτη και η ανάγκη για περισσότερη αυτονομία με σαφείς κανόνες και υποστήριξη, ώστε να μη διευρύνονται οι ανισότητες – ένα σημείο που αναδεικνύεται και στις συστάσεις του ΟΟΣΑ.
Νέα προγράμματα σπουδών και βασικές δεξιότητες
Η Σοφία Ζαχαράκη ανέδειξε τη σημασία των νέων προγραμμάτων σπουδών, τα οποία εστιάζουν στον βασικό γραμματισμό, τα μαθηματικά, την κριτική σκέψη και την ψηφιακή επάρκεια. Μέσα από τη διαθεματικότητα, τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων και το πολλαπλό βιβλίο, «ενισχύεται» –όπως είπε– «η παιδαγωγική ελευθερία των εκπαιδευτικών, με κοινά μαθησιακά αποτελέσματα για όλους τους μαθητές».
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι τα δεδομένα διεθνών αξιολογήσεων, όπως η PISA, αποκάλυψαν αδυναμίες στον γραμματισμό και στα μαθηματικά, γεγονός που οδήγησε σε έμφαση στην πρώιμη παρέμβαση και στην εφαρμογή των αλλαγών μέσα στην τάξη, σε πλήρη σύμπλευση με τα ευρήματα της Έκθεσης του ΟΟΣΑ.
Ψηφιακός μετασχηματισμός με κοινωνικό αποτύπωμα
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ψηφιακή εκπαίδευση, με την Υπουργό να σημειώνει ότι «σχεδόν όλες οι σχολικές αίθουσες διαθέτουν πλέον διαδραστικούς πίνακες (πάνω από 36.000 συστήματα σε περίπου 7.000 σχολεία), ενώ προχωρούν δράσεις για γρήγορο διαδίκτυο σε απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές».
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το Ψηφιακό Φροντιστήριο, το οποίο –σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε– παρείχε χιλιάδες ώρες ζωντανής διδασκαλίας, με δεκάδες χιλιάδες συμμετέχοντες από την Ελλάδα και την ελληνική διασπορά, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη μείωση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων.
Προσχολική εκπαίδευση και ισότητα από την αρχή
Η Υπουργός τόνισε ότι, όπως επιβεβαιώνει και ο ΟΟΣΑ, «οι ανισότητες εμφανίζονται νωρίς και παγιώνονται αν δεν υπάρξει έγκαιρη παρέμβαση. Γι’ αυτό, η προσχολική εκπαίδευση αντιμετωπίζεται πλέον ως θεμέλιο της ισότητας και της ποιότητας, με έμφαση στη σχολική ετοιμότητα, τον πρώιμο γραμματισμό και τη συνέχεια με την πρωτοβάθμια εκπαίδευση».
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η εισαγωγή της αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο, ως εργαλείο ενίσχυσης της επικοινωνίας και της αυτοπεποίθησης, ιδιαίτερα για παιδιά με λιγότερες ευκαιρίες εκτός σχολείου.
Εκπαιδευτικοί και διευθυντές στο επίκεντρο
Σε πλήρη σύμπλευση με την Έκθεση του ΟΟΣΑ, η υπουργός Παιδείας υπογράμμισε ότι καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να πετύχει χωρίς την ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών. Ακολούθως, παρουσίασε το εθνικό πλαίσιο επιμόρφωσης, τη μαζική συμμετοχή εκπαιδευτικών σε προγράμματα κατάρτισης, καθώς και την ανάπτυξη του Μητρώου Επιμόρφωσης του ΙΕΠ. Παράλληλα, ανέδειξε τον αναβαθμισμένο ρόλο των διευθυντών σχολικών μονάδων ως παιδαγωγικών ηγετών και όχι απλώς διοικητικών στελεχών, με συστήματα αξιολόγησης που εστιάζουν στη βελτίωση και όχι στην τιμωρία.
Στρατηγικός ορίζοντας 2025–2027
Κλείνοντας, η Σοφία Ζαχαράκη σημείωσε ότι η Έκθεση του ΟΟΣΑ συμπίπτει με μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο και εντάσσεται στον σχεδιασμό του Στρατηγικού Σχεδίου Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης 2025–2027, το οποίο θέτει σαφείς προτεραιότητες για τη βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων, τη μείωση των ανισοτήτων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του συστήματος.
«Η εκπαίδευση δεν ανήκει σε καμία κυβέρνηση. Ανήκει στην κοινωνία και στο μέλλον», τόνισε, καταλήγοντας ότι η δέσμευση της πολιτείας είναι να μετατραπούν οι μεταρρυθμίσεις σε μετρήσιμα μαθησιακά οφέλη για όλα τα παιδιά.
