Δεν ήταν από τη συνήθη «εκδρομή». Ήταν εκείνο το παλιό, παράλογο, σχεδόν ιερό: να πάρεις τον δρόμο για να δεις την ομάδα σου, να κουβαλήσεις τη φωνή μιας πόλης έξω απ’ τα σύνορά της. Και κάπου στη Ρουμανία, σε έναν αυτοκινητόδρομο που δεν ξέρει από Τούμπα και από «ασπρόμαυρο» παλμό, αυτό το ιερό έγινε σίδερα, σιωπή και επτά ζωές που κόπηκαν απότομα, σαν να έσβησε κάποιος το ρεύμα στη λάθος σκηνή.
Επτά οπαδοί του ΠΑΟΚ έχασαν τη ζωή τους σε τροχαίο δυστύχημα, ενώ υπάρχουν και τραυματίες, σε ένα ταξίδι προς τη Λιόν για ευρωπαϊκό παιχνίδι. Και κάπως έτσι η Ευρώπη, που συνηθίζουμε να τη φανταζόμαστε ως «γήπεδο ευκαιριών», μας θυμίζει ότι είναι πρώτα απ’ όλα δρόμοι: άσφαλτος, κούραση, ώρες πίσω από ένα τιμόνι, ένα λεπτό απροσεξίας (ή ένα λεπτό μοίρας) που δεν διαπραγματεύεται.
Το πιο βαρύ δεν είναι μόνο ο αριθμός, αλλά η αίσθηση της επανάληψης. Η μνήμη του ΠΑΟΚ -και της ελληνικής εξέδρας συνολικά- έχει ήδη μέσα της το τραύμα των Τεμπών του 1999, τότε που ένα λεωφορείο φιλάθλων έγραψε μια σκοτεινή υποσημείωση στην ιστορία του ελληνικού αθλητισμού. Σαν να υπάρχει ένα νήμα που δεν κόβεται: η ανάγκη να βρεθείς δίπλα στην ομάδα σου, και ο κίνδυνος να πληρώσεις το πιο δυσανάλογο αντίτιμο γι’ αυτό.
Και εδώ, όσο κι αν θέλουμε να το ντύσουμε με ρομαντισμό, πρέπει να μιλήσουμε ωμά: η «κουλτούρα του ταξιδιού» των οπαδών στην Ελλάδα (και όχι μόνο) είναι συχνά μια κουλτούρα αυτοσχεδιασμού. Μικρά βαν, ατελείωτες ώρες οδήγησης, οικονομία μέχρι τελευταίου ευρώ, σχέδια της τελευταίας στιγμής, λογική «πάμε κι ό,τι γίνει». Όχι επειδή οι άνθρωποι είναι ανεύθυνοι, αλλά επειδή το σύστημα έχει μάθει να τους αντιμετωπίζει σαν αναλώσιμη υποσημείωση του ποδοσφαίρου: «οι εκδρομείς». Ένας όρος που ακούγεται αθώος, μέχρι να γίνει μαύρος.
Το κράτος έβγαλε συλλυπητήρια. Οι ομάδες ανακοινώσεις. Οι αντίπαλοι θα στείλουν μηνύματα σεβασμού. Και όλα αυτά είναι ανθρώπινα και αναγκαία. Αλλά δεν αρκούν. Γιατί η πραγματική ερώτηση είναι η πιο αντιδημοφιλής: τι αλλάζει αύριο;
Αλλάζει κάτι στον τρόπο που ταξιδεύουν οι φίλαθλοι σε μεγάλες αποστάσεις; Υπάρχει σοβαρή κουβέντα για ασφαλείς μετακινήσεις, για θεσμική οργάνωση, για συνεργασία με μεταφορικές λύσεις που δεν αφήνουν την ασφάλεια να γίνει ατομικό στοίχημα; Ή θα το αφήσουμε να περάσει όπως περνάει κάθε «τραγωδία» στον τόπο μας: με λίγες μέρες πένθος, λίγο θυμό, λίγη αμηχανία και μετά επιστροφή στο πρόγραμμα;
Το ποδόσφαιρο λένε ότι είναι «ζωή». Σήμερα μας θύμισε ότι δεν είναι. Είναι κάτι που μοιάζει με ζωή, την ακουμπάει, την κινητοποιεί, την ενώνει. Αλλά όταν η ζωή φεύγει, το παιχνίδι μικραίνει απότομα, γελοιοποιείται σχεδόν. Μένει μόνο αυτό που μετράει: άνθρωποι που δεν θα γυρίσουν, οικογένειες που θα ζουν με μια φωτογραφία, φίλοι που θα κοιτάνε τα καθίσματα σαν να περιμένουν να γεμίσουν από φωνές που δεν θα ξανάρθουν.
Κι αν υπάρχει μια τελευταία, σκληρή αλήθεια να κρατήσουμε, είναι αυτή: η αγάπη για μια ομάδα δεν πρέπει να προϋποθέτει θάρρος επιβίωσης. Να ταξιδεύεις για να τραγουδήσεις δεν είναι ηρωισμός. Είναι δικαίωμα. Και όταν αυτό το δικαίωμα καταλήγει να μετριέται σε νεκρούς, τότε το πρόβλημα δεν είναι «η κακιά στιγμή».
Είναι η συνήθεια να ζούμε με τις κακές στιγμές σαν να είναι φυσιολογικές.
Σήμερα ο ΠΑΟΚ πενθεί. Αύριο, ας πενθήσουμε λιγότερο τελετουργικά και ας απαιτήσουμε πιο πρακτικά. Για να μη χρειαστεί ποτέ ξανά να γράφουμε τέτοιες γραμμές ή κείμενα που, στο τέλος, μοιάζουν όλα ίδια, γιατί όλα τελειώνουν με το ίδιο κενό.
