Αυστραλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι το «κλειδί» για την επικοινωνία με εξωγήινους πολιτισμούς ίσως βρίσκεται ήδη ανάμεσά μας. Και δεν προέρχεται από κάποια ταινία επιστημονικής φαντασίας, αλλά από ένα από τα πιο ταπεινά και παρεξηγημένα πλάσματα της φύσης: τη μέλισσα.
Αν η ανθρωπότητα συναντήσει ποτέ εξωγήινη νοημοσύνη, η ανταλλαγή πληροφοριών θα πρέπει να γίνει σε τεράστιες διαστρικές αποστάσεις. Το μεγάλο ερώτημα για τους επιστήμονες είναι πώς μπορεί να υπάρξει επικοινωνία με έναν πολιτισμό που δεν μοιράζεται καμία γλωσσική βάση με εμάς.
Οι μέλισσες ως «γήινοι εξωγήινοι»
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι μέλισσες, με τα έξι πόδια, τα πέντε μάτια και την εντελώς διαφορετική κοινωνική τους οργάνωση, αποτελούν ίσως το πιο κοντινό παράδειγμα «εξωγήινου» οργανισμού πάνω στη Γη. Παρότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος και ο εγκέφαλος της μέλισσας δεν έχουν σχεδόν τίποτα κοινό, και τα δύο είδη έχουν αναπτύξει πολύπλοκα συστήματα επικοινωνίας και συνεργασίας.
Το εντυπωσιακό είναι ότι πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως οι μέλισσες διαθέτουν μια ικανότητα που θεωρούσαμε αποκλειστικά ανθρώπινη: την κατανόηση βασικών μαθηματικών εννοιών. Αυτό οδηγεί τους επιστήμονες στην ιδέα ότι τα μαθηματικά ίσως αποτελούν μια πραγματικά «καθολική γλώσσα».
Το εμπόδιο των αστρονομικών αποστάσεων
Η επικοινωνία με εξωγήινους πολιτισμούς δυσκολεύει κυρίως λόγω των τεράστιων αποστάσεων. Το πλησιέστερο άστρο απέχει 4,4 έτη φωτός, πράγμα που σημαίνει ότι ένα μήνυμα και η απάντησή του θα χρειάζονταν τουλάχιστον μια δεκαετία για να ολοκληρωθεί η ανταλλαγή. Έτσι, η εκμάθηση μιας εξωγήινης γλώσσας από το μηδέν —όπως παρουσιάζεται στην ταινία Arrival— είναι πρακτικά αδύνατη.
Γι’ αυτό οι επιστήμονες αναζητούν μια μορφή επικοινωνίας που θα μπορούσε να γίνει κατανοητή από οποιοδήποτε είδος, ανεξάρτητα από το πώς αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Και το ερώτημα που έθεσαν ήταν: πώς θα επικοινωνούσαμε με ένα από τα πιο «αλλόκοτα» πλάσματα της Γης;
Τα ευρήματα των πειραμάτων
Ο δρ Άντριαν Ντάιερ από το Πανεπιστήμιο Monash εξηγεί ότι άνθρωποι και μέλισσες έχουν πίσω τους περίπου 600 εκατομμύρια χρόνια ανεξάρτητης εξέλιξης, με τεράστιες διαφορές στη φυσιολογία, στο μέγεθος του εγκεφάλου και στη «νοοτροπία» τους. Παρ’ όλα αυτά, φαίνεται ότι μοιράζονται μια κοινή μαθηματική βάση.
Σε πειράματα, οι μέλισσες εκπαιδεύτηκαν να λύνουν απλές αριθμητικές ασκήσεις με αντάλλαγμα ζαχαρόνερο. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: μπορούσαν να κάνουν πρόσθεση και αφαίρεση, να ξεχωρίζουν τους μονούς από τους ζυγούς αριθμούς και να αντιλαμβάνονται την έννοια του μηδενός. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα συνέδεσαν αφηρημένα σύμβολα με αριθμητικές ποσότητες — μια πρωτόγονη μορφή της διαδικασίας με την οποία οι άνθρωποι μαθαίνουν τα ψηφία.
Γιατί τα μαθηματικά ίσως είναι η γλώσσα του Σύμπαντος
Το γεγονός ότι ένας τόσο διαφορετικός οργανισμός κατανοεί βασικές μαθηματικές έννοιες ενισχύει την άποψη ότι τα μαθηματικά μπορούν να λειτουργήσουν ως παγκόσμια γλώσσα. Η ιδέα αυτή έχει ιστορικό βάθος: τα Golden Records των Voyager περιείχαν μαθηματικές και φυσικές πληροφορίες, ενώ το μήνυμα του Αρεσίμπο το 1974 στάλθηκε σε δυαδική μορφή, περιγράφοντας αριθμούς και τη δομή του DNA.
Μέχρι πρόσφατα υπήρχε αμφιβολία για το αν ένας εξωγήινος πολιτισμός θα είχε παρόμοια μαθηματική αντίληψη. Η νέα έρευνα, όμως, ενισχύει την αισιοδοξία. Όπως σημειώνει ο δρ Ντάιερ, το ότι οι μέλισσες μπορούν να λύσουν μαθηματικά προβλήματα αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι και μια εξωγήινη νοημοσύνη θα μπορούσε να βασίζεται σε αντίστοιχες αρχές.
Το επόμενο βήμα
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι μια τέτοια «διαστρική γλώσσα» θα μπορούσε να ξεκινήσει από απλές, δυαδικά κωδικοποιημένες πληροφορίες. Όπως τα βρέφη μαθαίνουν σταδιακά τη γλώσσα, έτσι και η επικοινωνία με έναν άλλο νοήμονα πολιτισμό θα μπορούσε να χτιστεί βήμα-βήμα.
Ίσως, λοιπόν, όταν έρθει η στιγμή να «μιλήσουμε» με εξωγήινους, η πρώτη κοινή μας λέξη να μην είναι ήχος – αλλά αριθμός.
