Η Αρκτική επιστρέφει στο προσκήνιο της διεθνούς γεωπολιτικής και της παγκόσμιας ναυτιλίας, μετά τις δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος χαρακτήρισε τη Γροιλανδία κρίσιμη για την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο στρατιωτικής κλιμάκωσης σε περίπτωση που δεν υπάρξει συμφωνία με τη Δανία.
Πέρα από την πολιτική διάσταση, το ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία και συνολικά για την Αρκτική συνδέεται άμεσα με τα πλούσια φυσικά της αποθέματα, όπως πετρέλαιο, φυσικό αέριο, σπάνιες γαίες και κρίσιμα ορυκτά. Σύμφωνα με τον Νίκο Ταγκούλη από τον ναυλομεσιτικό οίκο INTERMODAL, η αξιοποίηση των πόρων αυτών παραμένει μακροπρόθεσμος στόχος, καθώς οι ακραίες καιρικές συνθήκες, η έλλειψη υποδομών και οι αυστηροί περιβαλλοντικοί κανόνες δυσκολεύουν την ανάπτυξη μεγάλης κλίμακας έργων.
Η ναυτιλία και η Βόρεια Θαλάσσια Οδός
Σε πιο άμεσο επίπεδο, η σημασία της Αρκτικής αυξάνεται κυρίως λόγω της ναυτιλίας. Στοιχεία από το Norwegian Centre for High North Logistics δείχνουν ότι οι θαλάσσιες μεταφορές στην περιοχή ενισχύονται σταθερά τα τελευταία χρόνια, παρά το γεγονός ότι παραμένουν εποχικές και με μικρότερους όγκους σε σχέση με τις παραδοσιακές εμπορικές διαδρομές.
Ιδιαίτερη δυναμική καταγράφεται στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό (Northern Sea Route – NSR), που χρησιμοποιείται κυρίως στο εμπόριο Ρωσίας–Κίνας. Το 2025 πραγματοποιήθηκαν 107 διελεύσεις πλοίων, αριθμός πενταπλάσιος σε σχέση με πριν από μία δεκαετία και αυξημένος σε σύγκριση με τις 97 διελεύσεις του 2024. Η συνολική χωρητικότητα έφτασε τα 6,2 εκατ. dwt, σημειώνοντας άνοδο 3,2%.
Τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ρωσικό αργό προς την Κίνα εξακολουθούν να έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο, αν και παρουσίασαν μικρή υποχώρηση. Αντίθετα, τα φορτηγά πλοία μεταφοράς ξηρού φορτίου, κυρίως Capesize και Panamax με ρωσικό άνθρακα, ήταν αυτά που οδήγησαν την ανάπτυξη, με σημαντική αύξηση τόσο σε αριθμό διελεύσεων όσο και σε μεταφερόμενους όγκους. Ανάλογη άνοδο κατέγραψαν και τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και τα LNG carriers.
Παρά τα πλεονεκτήματα των αρκτικών διαδρομών –όπως μειωμένος χρόνος ταξιδιού κατά 30%–40% σε σχέση με τις παραδοσιακές διαδρομές Ευρώπης–Ασίας, μειωμένη κατανάλωση καυσίμων και εκπομπές ρύπων–οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές. Ακραία καιρικά φαινόμενα, περιορισμένες λιμενικές υποδομές, λίγα ασφαλή καταφύγια και γεωπολιτικοί κίνδυνοι, δεδομένου ότι η Ρωσία ελέγχει τη NSR και απαιτεί ειδικές άδειες και τέλη διέλευσης, εξακολουθούν να περιορίζουν την ανάπτυξη.
Ο Νίκος Ταγκούλης σημειώνει ότι η σταδιακή υποχώρηση των πάγων λόγω της κλιματικής αλλαγής θα μπορούσε στο μέλλον να ανοίξει ακόμη πιο άμεσες διαδρομές, όπως η Transpolar Sea Route, που θα συνδέει Ασία και Ευρώπη περνώντας από το κέντρο του Αρκτικού Ωκεανού. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Αρκτική δεν θα αποτελεί μόνο γεωπολιτικό πεδίο ανταγωνισμού, αλλά και παράγοντα που μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον χάρτη της παγκόσμιας ναυτιλίας.
