Φαντάζεστε έναν πλανήτη χωρίς άνδρες; Το ενδεχόμενο το ανδρικό χρωμόσωμα Y θα μπορούσε κάποια στιγμή να εξαφανιστεί έχει απασχολήσει επιστήμονες και κοινό τα τελευταία χρόνια.
Νεότερα επιστημονικά δεδομένα που δημοσιεύει το sciencealert δείχνουν ότι το Y χρωμόσωμα έχει χάσει τα περισσότερα από τα γονίδιά του μέσα σε εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια και ότι η εξέλιξή του θα μπορούσε να ακολουθήσει διαφορετική πορεία – ίσως δημιουργώντας έναν νέο μηχανισμό καθορισμού φύλου.
Η συζήτηση για το αν οι άνδρες θα μπορούσαν κάποια μέρα να «εξαφανιστούν» δεν είναι μόνο επιστημονική φαντασία. Το ανθρώπινο Y χρωμόσωμα, το οποίο καθορίζει το αρσενικό φύλο, έχει χάσει σχεδόν όλα τα αρχικά γονίδιά του. Σήμερα, από τα εκατοντάδες γονίδια που περιείχε αρχικά, παραμένουν μόνο μερικές δεκάδες ενεργά. Ο σημαντικότερος ρόλος του Y χρωμοσώματος είναι το γονίδιο SRY, που ενεργοποιεί την ανάπτυξη των όρχεων στο έμβρυο· χωρίς αυτό, το έμβρυο θα αναπτυσσόταν θηλυκά.
Μερικά μοντέλα είχαν δείξει θεωρητικά ότι, αν η απώλεια γονιδίων συνέχιζε με τον ίδιο ρυθμό, το Y θα μπορούσε να εξαφανιστεί μέσα σε λίγα εκατομμύρια χρόνια. Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι αυτά τα υπολογιστικά σενάρια δεν αποτελούν ακριβείς προβλέψεις· χρησιμεύουν μόνο για να δείξουν την τάση μείωσης του χρωμοσώματος.
Στην πραγματικότητα, η απώλεια γονιδίων έχει επιβραδυνθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκάδες εκατομμύρια χρόνια, με το Y χρωμόσωμα να εμφανίζει σήμερα σταθερότητα που καθιστά τις προβλέψεις για «τέλος των ανδρών» υπερβολικές.
Παράδειγμα από το ζωικό βασίλειο
Στη φύση, η εξέλιξη των συστημάτων καθορισμού φύλου είναι ευέλικτη. Σε ορισμένα είδη τρωκτικών, όπως η σπιναλάνθη ή οι ανατολικοευρωπαϊκές αρουραίοι, οι πληθυσμοί έχουν χάσει πλήρως το Y χρωμόσωμα και το γονίδιο SRY, αλλά συνεχίζουν να αναπαράγονται κανονικά, χάρη στην ανάπτυξη νέων μηχανισμών καθορισμού φύλου. Παρόμοιες εναλλακτικές δομές παρατηρούνται σε πουλιά, ερπετά και ψάρια, όπου άλλοι γενετικοί συνδυασμοί καθορίζουν το φύλο.
Μερικοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι μακροπρόθεσμα θα μπορούσε να εμφανιστεί νέο γονίδιο στον άνθρωπο που θα αναλάβει τον ρόλο του SRY, αλλά πρόκειται για διαδικασία που απαιτεί εκατοντάδες χιλιάδες έως εκατομμύρια χρόνια.
Στο μεταξύ, η γενετική σταθερότητα του Y χρωμοσώματος υποστηρίζεται από μηχανισμούς αντιστάθμισης, όπως η μεταφορά κρίσιμων γονιδίων σε άλλα χρωμοσώματα ή η δημιουργία νέων ρυθμιστικών αλληλουχιών στο γονιδίωμα.
Η συζήτηση για το μέλλον του Y χρωμοσώματος εγείρει επίσης ερωτήματα για τη σεξουαλική ταυτότητα και την έννοια της αρρενωπότητας. Αν κάποια μέρα ο μηχανισμός καθορισμού φύλου αλλάξει, η διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών θα είναι σε μεγάλο βαθμό μια εξελικτική κατάσταση και όχι μόνο ένα βιολογικό δεδομένο.
Οι επιστήμονες, ωστόσο, συμφωνούν ότι η άμεση εξαφάνιση των ανδρών ή η πλήρης απώλεια του Y χρωμοσώματος στο κοντινό μέλλον είναι απίθανη. Η εξέλιξη των φυλετικών χρωμοσωμάτων είναι σύνθετη και ευέλικτη, δείχνοντας πόσο δυναμική και προσαρμοστική είναι η γενετική εξέλιξη.
Παρά τις επιστημονικές συζητήσεις, το ανθρώπινο DNA συνεχίζει να κρύβει μυστήρια, και η μελέτη του Y χρωμοσώματος προσφέρει πολύτιμη εικόνα για το πώς η ζωή προσαρμόζεται σταδιακά μέσα στους αιώνες.
