Στα Βαλκάνια, τα σύνορα δεν είναι απλά μια γραμμή στον χάρτη. Είναι ο χρόνος που χάνεις, ο χρόνος που αγοράζεις, οι άνθρωποι που «μεσολαβούν», τα φορτηγά που στοιβάζονται, οι ώρες που γίνονται χρήμα, και το χρήμα που γίνεται πολιτική, μια ολόκληρη βιομηχανία.
Αυτό ακριβώς έρχεται να «πειράξει» η συμφωνία Ελλάδας–Αλβανίας για τα “Green Corridors/Green Lanes”, που υπογράφηκε στις Βρυξέλλες παρουσία της Επιτρόπου Διεύρυνσης, ως μέρος μιας ευρωπαϊκής προσπάθειας να κάνει τη διεύρυνση «πρακτική»: λιγότερη αναμονή, πιο γρήγορες ροές, ψηφιακή ανταλλαγή δεδομένων, ένα είδος προ-ένταξης μέσα από την τελωνειακή καθημερινότητα.
Μόνο που εδώ υπάρχει ένα “μικρό” πρόβλημα που δεν χωράει σε πανηγυρικές φωτογραφίες: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή λέει ξεκάθαρα ότι οι προβλέψεις για ανταλλαγή τελωνειακών δεδομένων ανάμεσα σε ΕΕ και μη-ΕΕ χώρες “μπορούν να μπουν” μόνο όταν υπάρξει το αναγκαίο ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο και όταν θα “είναι σε ισχύ” η EU Customs Reform.
Δηλαδή, η Ευρώπη υπόσχεται “fast lane”, αλλά κρατά το κλειδί στο συρτάρι της νομοθεσίας.
Το κόλπο που δεν γράφεται εύκολα: “Green lane” προς την ΕΕ, όχι απαραίτητα και από την ΕΕ
Η ίδια η αρχιτεκτονική του Green Lanes σχεδίου, όπως περιγράφεται στα τεχνικά κείμενα του Transport Community/CEFTA, χωρίζει την εφαρμογή σε δύο φάσεις:
Φάση πρώτη: διευκόλυνση εξαγωγών από CEFTA προς ΕΕ, με αποστολή δεδομένων από CEFTA στην ΕΕ (αυτό ήδη λειτουργεί σε ζεύγη συνόρων).
Φάση δεύτερη: να βοηθηθεί η ανάλυση ρίσκου για εμπορεύματα που εξάγονται από την ΕΕ προς CEFTA, μέσω data sharing – αλλά αυτό εξαρτάται από το να στηθεί το αναγκαίο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Με απλά ελληνικά: το σύστημα σήμερα “βλέπει” πιο εύκολα την κίνηση προς την ΕΕ, παρά την κίνηση από την ΕΕ προς τα Βαλκάνια. Δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική ισχύος: ποιος ελέγχει το data hub, ποιος κάνει το risk profiling, ποιος αποφασίζει τι περνά «πράσινα» και τι κόβεται «κόκκινο».
54 εκατ. ευρώ, 11 ζεύγη συνοριακών σημείων – ποιος μπαίνει στο παιχνίδι
Η Κομισιόν ανακοίνωσε χρηματοδότηση 54 εκατ. ευρώ για επενδύσεις σε 11 “priority border crossing points” (ζεύγη BCP/CCP) στα Δυτικά Βαλκάνια, ως «συγκεκριμένο βήμα» σταδιακής ένταξης στην ενιαία αγορά.
Το Transport Community, που τρέχει την πρωτοβουλία, μιλά για «συγκεκριμένη παράδοση» και δένει τις υπογραφές των μνημονίων με αυτό το πακέτο εκσυγχρονισμού.
Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα είναι ότι στα 11 ζεύγη, μπαίνουν δύο σημεία που “χτυπάνε κατευθείαν Βόρεια Ελλάδα”:
Κρυσταλλοπηγή/Εύζωνοι. Επισήμως, στο τεχνικό έγγραφο της πρωτοβουλίας, περιλαμβάνεται το ζεύγος Evzoni–Bogorodica (Ελλάδα–Βόρεια Μακεδονία).
Και περιλαμβάνεται επίσης το ζεύγος Kakavia–Kakavia (Ελλάδα–Αλβανία).
Χωρίς στρογγυλέματα θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι η Βόρεια Ελλάδα δεν είναι “περιφέρεια” εδώ αλλά ο χώρος όπου θα φανεί αν αυτό δουλεύει ή αν είναι άλλο ένα ευρωπαϊκό project-βιτρίνα.
Το αποκαλυπτικό ερώτημα: ποιος θα πάρει τα συμβόλαια του “fast lane”;
Τα ίδια τα κείμενα της πρωτοβουλίας μιλάνε για τρεις κατηγορίες παρεμβάσεων:
1. Υποδομές (capacity throughput, λωρίδες, χώροι, ροές φορτηγών),
2. Νέες τεχνολογίες και ψηφιοποίηση (συστήματα, διαλειτουργικότητα),
3. One-stop concept και capacity building (συγχρονισμένοιέλεγχοι, εκπαιδεύσεις).
Αυτό μεταφράζεται σε μια αγορά συμβάσεων που δεν είναι «αθώα»: scanners, πληροφοριακά συστήματα, συμβουλευτικές υπηρεσίες, training, ίσως και έργα μικρής κλίμακας που όμως μαζεύουν μεγάλα ποσά όταν πολλαπλασιαστούν.
Ωστόσο, όσο πιο γρήγορα πας να κάνεις τη διέλευση, τόσο μεγαλύτερη είναι η αξία του “ποιος αποφασίζει ποιο φορτίο είναι χαμηλού ρίσκου”. Και όσο μεγαλύτερη η αξία του risk profiling, τόσο πιο μεγάλη η πίεση για «μεσολάβηση», νόμιμη ή μη.
Η Ευρώπη, βέβαια, δεν το λέει έτσι. Το λέει κομψά: ανάγκη ευθυγράμμισης με κανόνες προστασίας δεδομένων και εμπιστευτικότητας εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών.
Αλλά αυτό είναι ακριβώς το σημείο: όταν τα δεδομένα γίνονται το νέο σύνορο, η διαρροή και η χειραγώγηση δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα, είναι πολιτικό σκάνδαλο που περιμένει ευκαιρία.
2026: Η διεύρυνση γίνεται “μπάρα”, αλλά το κλειδί είναι στις Βρυξέλλες
Το 2026 θα είναι η χρονιά που θα ξεχωρίσει αν τα “Green Corridors” είναι διεύρυνση στην πράξη ή απλώς άλλη μια ωραία λέξη στο λεξιλόγιο της ΕΕ.
Γιατί η ΕΕ από τη μία λέει: «σταδιακή ένταξη στην ενιαία αγορά» και βάζει λεφτά για 11 κρίσιμα σημεία.
Από την άλλη, παραδέχεται ότι το πραγματικό game-changer – η αμφίδρομη ανταλλαγή δεδομένων – εξαρτάται από τη μεγάλη EU Customs Reform, που είναι ένα πολυετές project με data hub, νέα αρχή, “Trust & Check” traders και σταδιακή εφαρμογή.
Άρα το 2026 έχει τρεις λέξεις-κλειδιά για την Ελλάδα (και κυρίως για τη Βόρεια Ελλάδα):
1. Διαφάνεια: ποιος παίρνει έργα, ποιος βάζει συστήματα, ποιος γράφει προδιαγραφές.
2. Μετρήσιμα αποτελέσματα: χρόνοι αναμονής, throughput, πραγματική μείωση κόστους.
3. Θωράκιση: “fast” χωρίς “smart” καταλήγει “fast” για τους λάθος.
Αν το σχήμα πετύχει, η Βόρεια Ελλάδα μπορεί να κερδίσει ρόλο κεντρικού παίκτη στις βαλκανικές ροές. Αν αποτύχει, θα έχουμε πετύχει κάτι πιο ελληνικό: να φτιάξουμε έναν «πράσινο διάδρομο» που οδηγεί ξανά στο ίδιο σημείο – στην ουρά.
Και τότε θα φταίει ο “γείτονας”, ο “καιρός”, η “γραφειοκρατία”.
Ενώ στην πραγματικότητα θα φταίει ότι το νέο σύνορο είναι τα δεδομένα – και δεν το αντιμετωπίσαμε ως σύνορο.
