Το δικαίωμα στην ιδιωτική αλληλογραφία στη Ρωσία φαίνεται να βρίσκεται σε κίνδυνο, καθώς το WhatsApp καταγγέλλει πρωτοφανή πίεση από τις ρωσικές αρχές.
Χρήστες αναφέρουν σημαντικές επιβραδύνσεις στην εφαρμογή, ενώ η ρυθμιστική αρχή εξετάζει ακόμη και τον πλήρη αποκλεισμό της υπηρεσίας, απειλώντας να στερήσει την ασφαλή επικοινωνία σε περισσότερα από 100 εκατομμύρια άτομα.
Το WhatsApp, που ανήκει στη Meta, ιδιοκτήτρια και του Facebook, εξέδωσε αιχμηρή ανακοίνωση μετά τις μαζικές διαταραχές που παρατηρήθηκαν στα τέλη Δεκεμβρίου σε όλη τη Ρωσία. Σύμφωνα με την εταιρεία, οι ενέργειες των ρωσικών αρχών αποσκοπούν στο να «στερήσουν από τους πολίτες το δικαίωμα στην ιδιωτική αλληλογραφία», επηρεάζοντας τόσο σχολικές συνομιλίες και ομάδες εργασίας όσο και την οικογενειακή επικοινωνία.
«Ο εξαναγκασμός των ανθρώπων να στραφούν σε λιγότερο ασφαλείς, κρατικά επιβαλλόμενες εφαρμογές μειώνει την ψηφιακή ασφάλεια των πολιτών», τονίζει το WhatsApp.
Περιορισμοί, επιβραδύνσεις και ο κίνδυνος αποκλεισμού
Η πίεση στη ρωσική αγορά ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2025, όταν η Roskomnadzor μπλόκαρε τις φωνητικές και βιντεοκλήσεις στο WhatsApp και το Telegram, επικαλούμενη την ανάγκη καταπολέμησης της απάτης. Τον Δεκέμβριο η κατάσταση επιδεινώθηκε: η ταχύτητα του WhatsApp στη Ρωσία μειώθηκε κατά 70-80%, ενώ η αποστολή αρχείων πολυμέσων έγινε σχεδόν αδύνατη.
Η ρυθμιστική αρχή κατηγορεί το WhatsApp για χρήση του messenger σε «τρομοκρατικές ενέργειες, στρατολόγηση και απάτες» και προειδοποιεί ότι εάν η εταιρεία δεν συμμορφωθεί με τη ρωσική νομοθεσία, η υπηρεσία μπορεί να αποκλειστεί εντελώς. Το Reuters σημειώνει ότι οι επιβραδύνσεις συχνά προηγούνται πλήρους αποκλεισμού, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν με άλλες ξένες πλατφόρμες.
Οι χρήστες αντιδρούν: Ομαδική αγωγή κατά της Roskomnadzor
Μπροστά στους περιορισμούς, 42 χρήστες του WhatsApp και του Telegram κατέθεσαν ομαδική αγωγή κατά της Roskomnadzor και του Υπουργείου Ψηφιακής Ανάπτυξης, ισχυριζόμενοι παραβίαση συνταγματικών δικαιωμάτων όπως:
- Η ελευθερία λήψης και διάδοσης πληροφοριών
- Το απόρρητο της αλληλογραφίας
- Το απαραβίαστο της ιδιωτικής ζωής
Η αγωγή επικαλείται στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, σύμφωνα με τα οποία οι κύριες μορφές απάτης παραμένουν οι απλές τηλεφωνικές κλήσεις και τα SMS, όχι οι online εφαρμογές και οι messenger υπηρεσίες. Η υπόθεση εκδικάζεται στο περιφερειακό δικαστήριο Ταγκάνσκι της Μόσχας, ενώ οι αρχές δεν έχουν σχολιάσει δημόσια.
Η κρατική εφαρμογή MAX και η καταστολή των ξένων υπηρεσιών
Οι περιορισμοί στο WhatsApp έρχονται παράλληλα με την προώθηση της ρωσικής κρατικής εφαρμογής messenger MAX, η οποία λανσαρίστηκε στις αρχές του 2025. Παρά τις επικρίσεις για τρωτά σημεία και χαμηλή προστασία δεδομένων, οι αρχές συνεχίζουν να τη θεωρούν «ασφαλή εναλλακτική».
Ταυτόχρονα, υπηρεσίες όπως το Snapchat, το Facebook, το Instagram και το YouTube περιορίζονται ή έχουν αποκλειστεί πλήρως στη Ρωσία, με το WhatsApp να παραμένει από τις τελευταίες μεγάλες δυτικές πλατφόρμες που είναι ακόμα διαθέσιμες χωρίς πλήρη αποκλεισμό.
Η εμπειρία των χρηστών: Καθυστερήσεις, καταρρεύσεις και χαμένα μηνύματα
Οι επιβραδύνσεις είναι αισθητές όχι μόνο στη Ρωσία αλλά και στο εξωτερικό. Χρήστες αναφέρουν καθυστερήσεις πολλών ωρών στην παραλαβή μηνυμάτων, ενώ αρχεία πολυμέσων συχνά δεν φορτώνονται και οι κλήσεις δεν περνούν. Παράπονα καταγράφονται μαζικά στα κοινωνικά δίκτυα, με πολλούς να επισημαίνουν χαμένα ή καθυστερημένα μηνύματα.
Οι θέσεις των ρωσικών αρχών
Στα τέλη Νοεμβρίου, οι αρχές περιέγραψαν μια στρατηγική «υποκατάστασης εισαγωγών» του WhatsApp. Ο Σεργκέι Μπογιάρσκι, επικεφαλής της επιτροπής της Δούμας για την πολιτική πληροφοριών, δήλωσε ότι η κρατική πλατφόρμα MAX αναπτύσσεται γρήγορα και ότι το WhatsApp «δεν προσπάθησε να συνεργαστεί με τις ρυθμιστικές αρχές». Η Roskomnadzor προειδοποίησε για πιθανό πλήρη αποκλεισμό και συνέστησε στους πολίτες να στραφούν σε εθνικές εφαρμογές.
Οι αρχές επικαλούνται επίσης την αύξηση του ηλεκτρονικού εγκλήματος: σύμφωνα με τον βουλευτή Αντον Νεμκιν, οι επιθέσεις σε χρήστες του WhatsApp αυξήθηκαν 3,5 φορές μέσα στο 2025, με χιλιάδες παραβιάσεις λογαριασμών και δημιουργία «κλώνων» για απάτες.
Τι μέλλει γενέσθαι
Η Roskomnadzor επιμένει ότι το WhatsApp πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τη ρωσική νομοθεσία, ενώ η εταιρεία δηλώνει ότι δεν προτίθεται να εγκαταλείψει την κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο, έναν βασικό μηχανισμό προστασίας της αλληλογραφίας. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η κατάσταση εξελίσσεται σύμφωνα με το σενάριο που οδήγησε στον αποκλεισμό άλλων ξένων υπηρεσιών, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο πλήρους διακοπής της πρόσβασης στο WhatsApp στη Ρωσία.
