Η ιδιωτικότητα δεν χάθηκε απότομα. Απλώς κανείς δεν την πρόσεξε όταν έφευγε
του Γιώργου Ν. Καραμανλή
Αν ρωτήσεις έναν 60άρη τι σημαίνει «ιδιωτικότητα», θα σου μιλήσει για κλειστά παράθυρα, άδειους δρόμους και ένα σπίτι που ήταν πραγματικό καταφύγιο. Αν ρωτήσεις έναν 25άρη, θα σου πει κάτι τελείως διαφορετικό: «Τι εννοείς ιδιωτικότητα;». Για μια ολόκληρη γενιά που μεγάλωσε με κάμερες στα σχολεία, κινητά που καταγράφουν τα πάντα και social media που δεν ξεχνούν ποτέ, η έννοια της ιδιωτικής ζωής μοιάζει περισσότερο με αστικό μύθο.
Η Gen Z δεν έζησε τη στιγμή που χάθηκε η ιδιωτικότητα. Δεν είδε ποτέ την πόρτα να κλείνει πίσω της. Γεννήθηκε ήδη έξω από την πόρτα. Με φωτογραφίες της στο Facebook πριν καν μιλήσει, με εντοπισμό τοποθεσίας ως default, με tracking από εφαρμογές που ζητούν άδεια για πράγματα που κανείς δεν διαβάζει. Ακόμη και η Αστυνομία, ακόμη και οι εταιρείες, ακόμη και το ίδιο το κράτος έχουν συνηθίσει να ξέρουν περισσότερα απ’ όσα θα έπρεπε.
Κι όμως, το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι οι νέοι παρακολουθούνται. Είναι ότι δεν τους κάνει εντύπωση. Όταν τους λες «μας καταγράφουν», η απάντηση είναι σχεδόν γεμάτη κούραση: «ΟΚ, και τι να δουν;». Όχι επειδή δεν έχουν κάτι να κρύψουν· αλλά επειδή έχουν μάθει ότι δεν υπάρχει τρόπος να κρυφτείς.
Η παρακολούθηση δεν τους σοκάρει. Η αδιαφάνεια τους σοκάρει. Όχι οι κάμερες στα γήπεδα, αλλά ο τρόπος που οι κάμερες χρησιμοποιούνται. Όχι τα δεδομένα που μαζεύουν οι εφαρμογές, αλλά ότι οι εταιρείες δεν λένε ποτέ ξεκάθαρα τι τα κάνουν.
Για μια γενιά που είναι μονίμως εκτεθειμένη σε οθόνες, το πραγματικά ενοχλητικό δεν είναι ότι κάποιος βλέπει τη ζωή της. Είναι ότι κάποιος την ερμηνεύει, συχνά λάθος.
Αντί να φοβάται το κράτος, φοβάται το screenshot. Αντί να φοβάται τις εταιρείες, φοβάται το viral. Αντί να φοβάται την παρακολούθηση, φοβάται την κοινωνική έκθεση.
Η ιδιωτικότητα δεν έχει πεθάνει. Έχει αντικατασταθεί από μια νέα μορφή: διαχειρίσιμη ορατότητα. Κρύβομαι λίγο, δείχνω λίγο, εκτίθεμαι όσο χρειάζεται – και ποτέ παραπάνω.
Η γενιά αυτή δεν πρέπει να μάθει να προστατεύεται. Πρέπει να θυμηθεί ότι δικαιούται προστασία. Γιατί όταν μια κοινωνία συνηθίζει να παρακολουθείται, το επόμενο πράγμα που συνηθίζει είναι να υπακούει.
