Το «δημιούργημα» της πιο σκοτεινής εποχής του πολέμου
Οι Zero Units γεννήθηκαν μέσα στο πιο αδιαφανές περιβάλλον του αφγανικού πολέμου. Δεν ήταν επίσημη δύναμη του Αφγανιστάν, ούτε αμερικανική μονάδα. Ήταν ο ενδιάμεσος μηχανισμός της CIA: μια «εκχώρηση ισχύος» σε ειδικά στρατολογημένους Αφγανούς μαχητές που δρούσαν εκεί όπου οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν –και δεν ήθελαν– να εμφανιστούν θεσμικά.
Η λειτουργία τους εντάχθηκε πλήρως στο δόγμα της μυστικότητας: νυχτερινές επιδρομές, στοχευμένα χτυπήματα υψηλής επικινδυνότητας, επιχειρήσεις σε περιοχές απολύτως απροσπέλαστες για τον αμερικανικό στρατό με επίσημο χαρακτήρα.
Η CIA παρείχε εκπαίδευση, εξοπλισμό, πληροφορίες και επιχειρησιακή καθοδήγηση, ενώ η αφγανική υπηρεσία πληροφοριών NDS προσέφερε ανθρώπινο δυναμικό και θεσμική «ομπρέλα». Το αποτέλεσμα ήταν μια παραστρατιωτική δύναμη που έδρασε στο ημίφως, μακριά από κανόνες λογοδοσίας.
Επιχειρήσεις υψηλής φονικότητας, χαμηλής διαφάνειας
Οι Zero Units έγιναν γνωστές για τις νυχτερινές επιδρομές που συχνά εκτελούνταν υπό αμερικανική καθοδήγηση. Οι επιχειρήσεις αυτές συνοδεύτηκαν από καταγγελίες για παράπλευρες απώλειες, εκτελέσεις χωρίς διερεύνηση, βασανισμούς και συστηματικές παραβιάσεις δικαιωμάτων.
Δεκάδες ανεξάρτητες έρευνες μιλούν για εκατοντάδες θύματα — αριθμοί που θεωρούνται μόνο η κορυφή του παγόβουνου σε ένα περιβάλλον όπου η καταγραφή ήταν σχεδόν αδύνατη.
Το «μαύρο κουτί» των Zero Units δεν αφορά μόνο τις πράξεις τους, αλλά και το θολό μείγμα ευθυνών: CIA, NDS, ανεξάρτητοι παραστρατιωτικοί. Ποιος έδινε εντολές; Ποιος λογοδοτούσε; Οι απαντήσεις χάθηκαν μέσα στην ίδια τη δομή.
Μετά την πτώση της Καμπούλ – και η Δύση στο προσκήνιο
Με την κατάρρευση της αφγανικής κυβέρνησης, οι Zero Units διαλύθηκαν μέσα σε εβδομάδες. Τα μέλη τους έγιναν άμεσος στόχος των Ταλιμπάν. Οι ΗΠΑ και σύμμαχες χώρες άνοιξαν εσπευσμένα προγράμματα εκκένωσης.
Χιλιάδες πρώην μαχητές μεταφέρθηκαν στη Δύση χωρίς πλήρη αρχεία, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση και χωρίς συστηματική ψυχολογική υποστήριξη. Η βιασύνη, η καταστροφή των φακέλων και η πίεση της στιγμής άφησαν κενά.
Σήμερα, μια κοινότητα ανθρώπων εκπαιδευμένων σε επιχειρήσεις υψηλής βίας ζει σε ΗΠΑ και Ευρώπη. Η πρόσφατη επίθεση στην Ουάσινγκτον —με δράστη που φέρεται να έχει υπηρετήσει σε Zero Unit— επαναφέρει το ερώτημα: έγινε σωστή διαχείριση; Ή μεταφέρθηκε το πρόβλημα από τα πεδία των μαχών στις δυτικές κοινωνίες;
Η «μεγάλη σκιά»: ένα ανεξέλεγκτο παρελθόν που ζητά απαντήσεις
Οι Zero Units σχεδιάστηκαν για να λειτουργούν εκτός θεσμικού πλαισίου — και αυτό άφησε μια τεράστια θεσμική «τρύπα» όταν ο πόλεμος τελείωσε. Δεν υπήρξε έλεγχος όσο επιχειρούσαν. Δεν υπήρξε πρόνοια όταν διαλύθηκαν. Σήμερα δεν υπάρχει σαφής εικόνα για τον βαθμό επικινδυνότητας ή τις ανάγκες αυτής της κοινότητας.
Μια μονάδα που δημιουργήθηκε για τη «βρώμικη δουλειά» ενός πολέμου που δεν κερδήθηκε, αφήνει ένα σύνθετο πρόβλημα ασφαλείας στις χώρες που τους υποδέχθηκαν.
Τρία σενάρια για το τι ακολουθεί
1. Θεσμική απομυθοποίηση
Η υπόθεση της Ουάσινγκτον μπορεί να ανοίξει πολιτικές πιέσεις για αποχαρακτηρισμό εγγράφων, έρευνες ευθυνών και μεγαλύτερη διαφάνεια για το πώς λειτουργούσαν οι Zero Units.
2. Σενάριο «κόκκινου συναγερμού»
ΗΠΑ και ευρωπαϊκά κράτη ενδέχεται να αυξήσουν τον έλεγχο και την επιτήρηση πρώην μαχητών, υπό τον φόβο ριζοσπαστικοποίησης ή ενεργοποίησης ψυχικών τραυμάτων.
