Το βιβλίο του Τσίπρα δεν είναι rebranding αλλά rewriting με όλους τους άλλους φταίχτες.
- του Γιώργου Ν. Καραμανλή
Υπάρχουν δύο είδη πολιτικών βιβλίων: αυτά που γράφονται για να καταλάβεις τι έγινε κι αυτά που γράφονται για να ξεχάσεις ποιος το έκανε.
Η «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα ανήκει με άνεση στη δεύτερη κατηγορία.
Επίσημα παρουσιάζεται ως «πολιτικό θρίλερ» 2015-2019, με ωμούς δανειστές, κλειστές τράπεζες, παρασκήνιο, δημοψηφίσματα και μάχες απέναντι στα μνημόνια. Εξίσου επίσημα, σε 762 σελίδες υπόσχεται «αυτοκριτική» και «αναγνώριση λαθών».
Ανεπίσημα όμως, είναι κάτι πολύ πιο απλό: ένα manual επιλεκτικής μνήμης, όπου όλοι φταίνε για όλα, εκτός από τον άνθρωπο στο εξώφυλλο.
Το επικοινωνιακό αφήγημα λέει: «Νέος Τσίπρας, ώριμος, αυτοκριτικός, με αποστάσεις από το παρελθόν». Το βιβλίο πουλάει, τα ράφια αδειάζουν, οι εκδόσεις τρίβουν τα χέρια τους.
Μόνο που αυτό που συμβαίνει δεν είναι αλλαγή προσώπου αλλά αλλαγή πλάνου. Ούτε ο Αλέξης αλλάζει. Αλλάζουν οι άλλοι γύρω του.
Οι δανειστές: ωμοί, σχεδόν σαδιστές. Εκείνος, ο τελευταίος ρομαντικός της Ευρώπης σε Eurogroup γεμάτα κακούς.
Οι σύντροφοι: άλλοι βαρίδια, άλλοι προδότες, άλλοι απλώς λίγοι για το «όραμα».
Τα media και η αντιπολίτευση: κλασικοί villains στο σενάριο.
Και στη μέση; Ο Αλέξης. Πρωταγωνιστής, αφηγητής και ταυτόχρονα κατατρεγμένος ήρωας που «προσπάθησε, παιδεύτηκε, πλήρωσε κόστος», αλλά, όπως σε όλα τα ωραία ελληνικά δράματα, φταίνε οι άλλοι.
Στα δελτία τύπου και στα ρεπορτάζ, η λέξη «αυτοκριτική» παίζει σε λούπα. Στο ίδιο το αφήγημα όμως, η αυτοκριτική μοιάζει με εκείνο το παθητικό-aggressive μήνυμα:«Ίσως κι εγώ να μην ήμουν τέλειος, αλλά κοίτα τι μου κάνατε». Ναι, γίνονται αναφορές σε λάθη. Αλλά τα λάθη είναι πάντα προϊόν «συνθηκών» και «πιέσεων», είτε η προσωπική ευθύνη είναι περισσότερο ποιητική φιγούρα παρά πολιτική παραδοχή.
Είναι σαν να σε κοιτάζει κάποιος στα μάτια και να σου λέει:«Έριξα το αυτοκίνητο στον γκρεμό, αλλά έφταιγε το GPS, ο δρόμος ήταν στενός και -μεταξύ μας- ποιος βάζει γκρεμό εκεί;».
Το βιβλίο έχει όλα τα υλικά θρίλερ: μυστικές συναντήσεις, Eurogroup, δημοψήφισμα-meme, παρασκηνιακές κόντρες, σπασμένες σχέσεις.
Μόνο που το πραγματικό θρίλερ δεν είναι το 2015. Είναι η προσπάθεια να μετατραπεί μια υπαρκτή ιστορική περίοδος σε ηρωικό μυθιστόρημα με έναν κεντρικό, σχετικά αλώβητο ήρωα. Κι εκεί κάπου κρύβεται η ουσία:για να μη χρειαστεί να γίνει σκληρή αυτοκριτική για όσους τον καθοδήγησαν, πρέπει να είναι πάντα κάποιοι άλλοι οι φταίχτες.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο Τσίπρας έγραψε βιβλίο.Το πρόβλημα είναι ότι, για άλλη μία φορά, στην ελληνική πολιτική η «εξομολόγηση» γίνεται επικοινωνιακό αφήγημα, όχι ειλικρινής λογαριασμός.
Η «Ιθάκη» δεν είναι το rebranding ενός πολιτικού.Είναι το rewriting μιας ολόκληρης περιόδου, έτσι ώστε ο αφηγητής να βγει όσο πιο ατσαλάκωτος γίνεται.
Ωραία γραμμένο, καλοσχεδιασμένο, εμπορικό; Ίσως…
Αλλά, κατά βάθος, ένα ταξίδι προς την Ιθάκη όπου το μόνο που δεν αμφισβητείται ποτέ είναι ο καπετάνιος.
